Sơn La đang từng bước khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế tự nhiên để phát triển nông nghiệp theo hướng ứng dụng công nghệ cao, nâng cao giá trị sản xuất và thu nhập cho người dân. Tỉnh chú trọng chuyển đổi cơ cấu cây trồng, mở rộng diện tích sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP, đồng thời đẩy mạnh cơ giới hóa và tự động hóa trong các khâu sản xuất.
Nhiều mô hình nông nghiệp thông minh, ứng dụng công nghệ số trong quản lý, truy xuất nguồn gốc sản phẩm được triển khai, góp phần nâng cao chất lượng nông sản và đáp ứng yêu cầu thị trường. Bên cạnh đó, địa phương tăng cường thu hút doanh nghiệp đầu tư vào chế biến sâu, phát triển chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ. Những giải pháp đồng bộ này không chỉ nâng cao hiệu quả kinh tế mà còn thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp theo hướng hiện đại, bền vững. Đến nay, toàn tỉnh có trên 85.000 ha cây ăn quả; 24.300 ha cà phê; 5.850 ha chè; 43.500 ha sắn; gần 10.000 ha mía đường.
5 năm qua, nông nghiệp Sơn La duy trì tốc độ tăng trưởng bình quân đạt 3,44%/năm, chiếm khoảng 23% cơ cấu kinh tế của tỉnh; giá trị thu nhập bình quân trên 1 ha đất trồng trọt tăng hơn 10%/năm, đạt khoảng 85 triệu đồng/ha. Đặc biệt, tỷ trọng nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao chiếm khoảng 10% tổng giá trị toàn ngành, cho thấy hướng đi đúng đắn trong tổ chức lại sản xuất nông nghiệp.
Nhiều sản phẩm nông nghiệp chủ lực của tỉnh ngày càng khẳng định được vị thế trên thị trường trong nước và quốc tế. Theo đại diện Hợp tác xã Phương Nam, xã Lóng Phiêng, cho biết: Từ 80 ha nhãn ban đầu, HTX liên kết với 23 hộ gia đình trong vùng mở rộng diện tích trồng nhãn lên 303 ha, trở thành vùng trồng nhãn chuyên canh lớn. Nâng cao chất lượng sản phẩm, HTX đã chuyển giao kỹ thuật cho các thành viên và các hộ liên kết áp dụng vào thực tế sản xuất nhãn chín muộn, như: Khoanh gốc, tiện cành để hãm sự phát triển của cây, lùi thời gian ra hoa, đậu quả; thường xuyên theo dõi lộc, lá của cây, điều chỉnh chế độ dinh dưỡng hợp lý. Toàn bộ diện tích nhãn trong vùng sản xuất của HTX được cấp chứng nhận an toàn thực phẩm, đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu.
Lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường, cho biết: Trên cơ sở phát huy lợi thế vùng và sản xuất hàng hóa tập trung, Sơn La xác định ứng dụng khoa học, công nghệ là khâu đột phá nhằm nâng cao năng suất, chất lượng nông sản và khả năng cạnh tranh trên thị trường.
Tỉnh đã tập trung xây dựng khung pháp lý, huy động và lồng ghép hiệu quả các nguồn lực để thúc đẩy phát triển nông nghiệp công nghệ cao. Một trong những giải pháp trọng tâm là rà soát quy hoạch sử dụng đất, tạo điều kiện tích tụ ruộng đất và dự kiến chuyển đổi khoảng 190.000 ha đất lâm nghiệp chưa có rừng sang sản xuất nông - lâm kết hợp, nhằm tối ưu hóa tài nguyên đất, cải thiện sinh kế cho người dân.
Bên cạnh đó, tỉnh đã ban hành nhiều chính sách hỗ trợ phát triển chăn nuôi, dược liệu, liên kết chuỗi giá trị, qua đó thu hút doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp, tổ chức lại sản xuất và nâng cao chất lượng nông sản theo hướng an toàn, bền vững. Đến nay, việc cơ giới hóa đã đạt 100% ở khâu làm đất đối với cây mía, chè, cao su và trên 50% đối với các loại cây trồng khác.
Cùng với đó, tỉnh hỗ trợ áp dụng các công nghệ hiện đại như tưới nhỏ giọt, tưới phun, nhà lưới, nhà kính; đưa vào sản xuất nhiều giống cây ăn quả mới có năng suất, chất lượng cao. Bên cạnh đó, tỉnh đẩy mạnh chuyển đổi số trong nông nghiệp, coi đây là giải pháp quan trọng để minh bạch hóa và chuẩn hóa quy trình sản xuất. Hỗ trợ xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc cho 62 sản phẩm nông nghiệp và 69 sản phẩm, hàng hóa khác; quản lý chương trình OCOP qua nền tảng số; chú trọng đăng ký và bảo hộ các nhãn hiệu chứng nhận trong nước và quốc tế.
Mô hình trồng nho ứng dụng công nghệ cao của người dân Sơn La.
Đến nay, toàn tỉnh có đã có 3.209 ha được áp dụng hệ thống tưới phun, tưới nhỏ giọt cho cây ăn quả, cây công nghiệp; xây dựng được hơn 115,5 ha nhà lưới, nhà kính, nhà màng; diện tích cây trồng được chứng nhận hữu cơ đạt 264,8 ha, 5.596 ha được cấp chứng nhận VietGap; 23.448 lượt ha cà phê được cấp chứng nhận sản xuất bền vững. Tỉnh đã công nhận 9 vùng nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao với các sản phẩm chủ lực như chè, bò sữa, cà phê, na, xoài, nhãn, mận hậu; xây dựng 262 chuỗi cung ứng nông sản an toàn; 31 sản phẩm được bảo hộ sở hữu trí tuệ; 218 mã số vùng trồng trên diện tích trên 2.800 ha; 214 sản phẩm OCOP đạt hạng cấp tỉnh và quốc gia.
Các sản phẩm nông sản của tỉnh đã có mặt tại 21 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó nhiều thị trường khó tính yêu cầu cao về chất lượng, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc. Hoàn thiện chuỗi giá trị và nâng cao giá trị gia tăng cho nông sản, tỉnh ta xác định phát triển công nghiệp chế biến sâu gắn với vùng nguyên liệu là hướng đi căn cơ và lâu dài.
Những năm gần đây, tỉnh tích cực thu hút doanh nghiệp đầu tư xây dựng các nhà máy, cơ sở chế biến cà phê, rau quả, sữa và thực phẩm ngay tại vùng nguyên liệu. Đến nay, toàn tỉnh có trên 560 cơ sở chế biến nông sản, trong đó có 17 nhà máy chế biến quy mô lớn, giúp giảm chi phí vận chuyển, bảo quản sau thu hoạch, tạo đầu ra ổn định cho nông dân và HTX, thúc đẩy sản xuất theo quy mô lớn, tiêu chuẩn hóa. Nhiều sản phẩm nông sản sau chế biến được đa dạng hóa về chủng loại, mẫu mã, kéo dài thời gian bảo quản và mở rộng thị trường tiêu thụ.
Cùng với bao tiêu sản phẩm, các doanh nghiệp chế biến còn tham gia sâu vào tổ chức lại sản xuất, góp phần thay đổi tư duy canh tác của nông dân theo hướng hàng hóa, gắn chặt với nhu cầu thị trường.
Bên cạnh đó, tỉnh chú trọng phát triển hệ thống kho lạnh, bảo quản sau thu hoạch và logistics nông sản, góp phần giảm tổn thất, điều tiết cung - cầu theo mùa vụ. Phát triển chế biến sâu đang tạo hiệu ứng lan tỏa tích cực, thúc đẩy hình thành vùng nguyên liệu ổn định, sản xuất theo chuỗi giá trị khép kín, gắn với ứng dụng công nghệ cao và bảo vệ môi trường.
Phát triển nông nghiệp công nghệ cao đang mở ra hướng đi hiệu quả, tạo động lực mới cho tăng trưởng kinh tế và nâng cao đời sống người dân Sơn La. Việc đổi mới phương thức sản xuất, ứng dụng khoa học kỹ thuật và tăng cường liên kết chuỗi giá trị không chỉ giúp nâng cao chất lượng nông sản mà còn góp phần xây dựng nền nông nghiệp xanh, an toàn và bền vững.
Mạnh Quân