Sẵn sàng vận hành hệ thống truy xuất nguồn gốc nông, lâm, thủy sản

Trong bối cảnh thương mại toàn cầu biến động, việc xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc đồng bộ và thích ứng nhanh với các tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe đang trở thành yêu cầu tất yếu. Đây không chỉ là công cụ quản lý mà còn là "tấm vé" quyết định khả năng cạnh tranh và sự phát triển bền vững của nông sản Việt Nam trên bản đồ thế giới.

Truy xuất nguồn gốc (TXNG) không chỉ là một trong những công cụ giúp chứng minh sản phẩm được sản xuất theo đúng quy trình, được kiểm soát chất lượng, bảo đảm an toàn thực phẩm và có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng. TXNG không thay thế các thủ tục kiểm dịch hay tiêu chuẩn kỹ thuật hiện hành. Doanh nghiệp vẫn phải đáp ứng đầy đủ các nghị định thư và quy định của nước nhập khẩu. Dù vậy, TXNG đang trở thành yêu cầu gần như bắt buộc để nông sản có thể thâm nhập vào các chuỗi cung ứng hiện đại.

Thời gian qua, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã tập trung cao độ cho công tác chuẩn bị vận hành Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông lâm thủy sản, hướng tới mục tiêu chính thức áp dụng từ ngày 1/7/2026. Công tác chuẩn bị được triển khai đồng bộ trên cả ba phương diện: hoàn thiện thể chế, xây dựng hạ tầng - hệ thống kỹ thuật và tổ chức kết nối, vận hành thử nghiệm.

Về thể chế, Bộ đã chủ động rà soát các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành, đồng thời xây dựng dự thảo Thông tư quy định về TXNG nhằm tạo hành lang pháp lý thống nhất. Cùng với đó, Bộ tích cực phối hợp với các cơ quan liên quan trong quá trình xây dựng và thẩm định dự thảo Nghị định về TXNG, bảo đảm tính đồng bộ giữa các cấp quản lý và các ngành.

Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông, lâm, thủy sản sẵn sàng vận hành từ ngày 1/7 tới đây. 

Về hạ tầng và hệ thống kỹ thuật, Hệ thống TXNG do Công ty Netacom xây dựng đã được đưa vào vận hành từ cuối năm 2025 và đang tiếp tục hoàn thiện các tính năng. Hạ tầng công nghệ thông tin đã được Cục Chuyển đổi số bố trí đầy đủ; đồng thời, công tác rà quét, đánh giá an toàn thông tin và khắc phục lỗ hổng bảo mật cũng được triển khai nghiêm túc. Các chuẩn kết nối, truyền nhận dữ liệu đã được ban hành, tạo nền tảng cho việc liên thông giữa các hệ thống. Đối với các nền tảng khác như CheckVN, Bộ đã yêu cầu khẩn trương hoàn thiện các điều kiện về an toàn thông tin trước khi chính thức vận hành.

Đối với việc kết nối và tích hợp dữ liệu. Bộ đã chỉ đạo các đơn vị chuyên ngành, địa phương và doanh nghiệp phối hợp chia sẻ các dữ liệu quan trọng như mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và dữ liệu kiểm nghiệm. Đến nay, phần lớn các đơn vị cung cấp giải pháp đã hoàn thành kết nối trên môi trường thử nghiệm và dự kiến hoàn tất trước ngày 30/6/2026. Hệ thống đã ghi nhận hơn 18.000 sản phẩm với sự tham gia của 149 doanh nghiệp tại 26 tỉnh, thành phố, cho thấy mức độ sẵn sàng cao cho việc vận hành chính thức. 

Bộ đã triển khai vận hành thử nghiệm trên một số ngành hàng chủ lực, đặc biệt là sầu riêng xuất khẩu. Kết quả bước đầu cho thấy hệ thống đã hỗ trợ hiệu quả việc TXNG các lô hàng, góp phần nâng cao tính minh bạch và đáp ứng yêu cầu của thị trường quốc tế. Công tác chuẩn bị cho lễ công bố hệ thống cũng đang được hoàn thiện.

Những biến động của thị trường cho thấy nông nghiệp không thể tiếp tục sản xuất rồi mới tìm đầu ra. Thời gian qua, nông sản Việt Nam đối diện với sự canh trạnh lớn từ các nước Thái Lan, Lào, Indonesia, Philippines và Malaysia. Đặc biệt, đối với mặt hàng có giá trị cao như sầu riêng, cao su, một số nước như Thái Lan hay Malaysia đã vận hành quy trình chuẩn và được phía Trung Quốc công nhận. Thái Lan cũng là quốc gia duy nhất trong khu vực có thể kết nối dữ liệu truy xuất trực tiếp tới hệ thống một sản phẩm một mã của Trung Quốc thông qua công nghệ blockchain, cho phép hải quan của đối tác có thể kiểm tra gần như ngay lập tức các hàng hóa. 

Đặc biệt từ đầu tháng 6 này, Lệnh 280 do Tổng cục Hải quan Trung Quốc ban hành, được áp dụng. Quy định này nhằm siết chặt quản lý an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc hàng xuất khẩu. Điều này sẽ tác động mạnh đến doanh nghiệp Việt Nam, xuất khẩu nông sản, thực phẩm, đồ uống. Trước tình hình này, đảm bảo vận hành hiệu quả hệ thống truy xuất nguồn gốc là nhiệm vụ quan trọng để khẳng định chất lượng nông, lâm, thủy sản Việt Nam 

Để đưa Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông, lâm, thủy sản vào vận hành từ ngày 1/7/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường yêu cầu Cục Chuyển đổi số chủ trì hoàn thiện hạ tầng, phân quyền, quy trình vận hành và các chức năng hệ thống, bảo đảm an toàn thông tin và sẵn sàng khai thác từ ngày 1/7/2026.

Các Cục chuyên ngành tập trung chuẩn hóa, cập nhật và đồng bộ dữ liệu, ưu tiên các dữ liệu nền như mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, sản xuất và chăn nuôi; đồng thời phối hợp hoàn thiện quy trình nghiệp vụ cho các sản phẩm chủ lực. Việc kết nối, chia sẻ dữ liệu phải tuân thủ nguyên tắc “một lần khai báo, nhiều lần sử dụng”, tránh trùng lặp đầu tư. 

Theo số liệu từ Tổng cục Hải quan, chỉ trong 5 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đã đạt 29,82 tỷ USD, tăng 6,1% so với cùng kỳ năm trước. Đặc biệt, ngành rau quả đã có bước bứt phá ngoạn mục đạt khoảng 11.410 USD/ha. Sự tăng trưởng này có sự đóng góp lớn từ mặt hàng sầu riêng sau khi mở cửa thị trường chính ngạch với Trung Quốc, làm thay đổi hoàn toàn cấu trúc sử dụng đất tại nhiều địa phương. 

Với những kết quả ấn tượng trong nửa đầu năm 2026, toàn ngành nông nghiệp đang tăng tốc hướng tới mục tiêu kim ngạch xuất khẩu kỷ lục 74 tỷ USD, đặt nền móng cho mục tiêu đạt 100 tỷ USD vào năm 2030. Trong bối cảnh các quốc gia nhập khẩu nông, lâm, thủy sản ngày càng siết chặt tiêu chuẩn kỹ thuật, kiểm dịch và quản lý dữ liệu, truy xuất nguồn gốc không còn là giải pháp mang tính khuyến khích mà đang trở thành điều kiện gần như bắt buộc để duy trì xuất khẩu chính ngạch./.

Thanh Mai