Quy hoạch vùng lúa chất lượng cao tạo nền tảng sản xuất quy mô lớn

Từ những cánh đồng manh mún, nhỏ lẻ, việc hình thành các vùng chuyên canh tập trung không chỉ giúp khai thác hiệu quả đất đai, hệ thống thủy lợi và lợi thế canh tác, mà còn thúc đẩy liên kết giữa nông dân, HTX và doanh nghiệp, nhằm nâng cao giá trị hạt gạo, nâng thu nhập cho người dân.

Những năm gần đây, xã Hợp Thành xác định phát triển vùng lúa chất lượng cao là nhiệm vụ trọng tâm nhằm nâng cao thu nhập, giảm nghèo bền vững cho người dân. Thôn Bắc Công là địa phương tiêu biểu đẩy mạnh triển khai chuyển đổi cơ cấu giống lúa của xã.

Với 104 hộ dân tham gia sản xuất lúa vụ xuân, đến nay 100% hộ đã chuyển sang gieo cấy các giống lúa chất lượng cao như tẻ Điện Biên, BC15 Thái Bình. Theo đánh giá, năng suất của các giống lúa này đạt trung bình khoảng 58,5 tạ/ha, cao hơn so với nhiều giống lúa địa phương trước đây. Nhờ đó, thu nhập của người dân từng bước được cải thiện, đời sống ngày càng ổn định hơn.

Vụ Xuân năm 2026, xã Hợp Thành gieo cấy 240 ha lúa, trong đó 95% diện tích sử dụng giống lúa chất lượng cao. Cơ cấu gồm: tẻ Điện Biên khoảng 80%, BC15 Thái Bình 15% và các giống khác 5%. Tỷ lệ này phản ánh rõ nét xu hướng chuyển dịch mạnh mẽ trong cơ cấu sản xuất nông nghiệp của địa phương. Không chỉ dừng lại ở việc nâng cao năng suất, phát triển lúa chất lượng cao còn mở ra hướng đi bền vững cho sản xuất nông nghiệp của xã Hợp Thành. Đây là nền tảng quan trọng để địa phương từng bước hình thành vùng sản xuất hàng hóa tập trung, gắn với nhu cầu thị trường. 

Các giống lúa chất lượng cao được các địa phương đẩy mạnh đưa vào sản xuất. 

Xã Khánh Yên là một trong những vùng trọng điểm sản xuất lúa của tỉnh với trên 665 ha lúa 2 vụ; trong đó có 227 ha nằm trong quy hoạch vùng lúa chất lượng cao. Để triển khai hiệu quả, địa phương đã chủ động tuyên truyền, hướng dẫn người dân sử dụng giống lúa trong cơ cấu, áp dụng tiến bộ khoa học - kỹ thuật vào sản xuất; đồng thời thành lập các tổ, nhóm sản xuất, tăng cường quản lý, duy tu hệ thống thủy lợi nhằm bảo đảm nguồn nước phục vụ gieo cấy.

Tại xã Văn Bàn, với trên 500 ha lúa, trong đó có 36 ha thuộc vùng quy hoạch, địa phương đã tập trung rà soát, ổn định vùng sản xuất phù hợp; lựa chọn giống lúa chất lượng cao có khả năng chống chịu sâu bệnh, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng khoa học - kỹ thuật vào canh tác. Cùng với đó, địa phương chú trọng liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp. Việc chuyển giao kỹ thuật được tăng cường, giúp người dân nâng cao nhận thức về sản xuất an toàn, bền vững.

Theo đánh giá của ngành chuyên môn, các vùng quy hoạch sản xuất lúa năng suất, chất lượng cao đều có điều kiện thuận lợi về hệ thống thủy lợi, giao thông nội đồng; là diện tích chuyên canh 2 vụ, quy mô từ 3 ha trở lên, năng suất bình quân đạt khoảng 53 tạ/ha. Đây là những yếu tố quan trọng để hình thành vùng sản xuất lúa hàng hóa, mang lại giá trị kinh tế cao.

Giai đoạn 2026 - 2030, Lào Cai đặt mục tiêu phát triển hơn 3.300 ha lúa năng suất, chất lượng cao tại 46 xã, phường, hướng tới sản xuất hàng hóa tập trung, quy mô lớn, ứng dụng khoa học - kỹ thuật, nâng cao giá trị gia tăng. Các địa phương đang tập trung xây dựng vùng sản xuất, lựa chọn giống phù hợp và đẩy mạnh liên kết sản xuất - tiêu thụ.

Việc quy hoạch không chỉ nhằm nâng cao năng suất, mà còn hướng tới xây dựng các vùng sản xuất lúa hàng hóa tập trung, có chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu thị trường. Đây được xem là bước đi quan trọng để chuyển đổi từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất theo chuỗi giá trị, tăng sức cạnh tranh cho sản phẩm lúa gạo địa phương.

Để đảm bảo hiệu quả triển khai, UBND tỉnh đã phân công rõ trách nhiệm cho các sở, ngành và địa phương. Sở Nông nghiệp và Môi trường giữ vai trò đầu mối, chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện, theo dõi, kiểm tra và đánh giá kết quả. Đồng thời, cơ quan này sẽ định kỳ rà soát, tham mưu điều chỉnh quy hoạch phù hợp với tình hình thực tế; tổng hợp nhu cầu đầu tư hạ tầng, ứng dụng khoa học công nghệ phục vụ vùng sản xuất lúa chất lượng cao.

Cùng với đó, việc công bố công khai và quản lý chặt chẽ quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, đặc biệt là đất trồng lúa trong vùng quy hoạch, được xác định là nhiệm vụ then chốt nhằm tránh tình trạng sử dụng sai mục đích. Sở Tài chính được giao tham mưu bố trí nguồn lực từ ngân sách và huy động các nguồn vốn hợp pháp khác, tạo điều kiện để các địa phương đầu tư phát triển sản xuất theo định hướng đã đề ra.

Chính quyền địa phương có trách nhiệm xác định cụ thể vùng quy hoạch ngoài thực địa, tổ chức quản lý chặt chẽ và không cho phép chuyển đổi mục đích sử dụng đất lúa trong khu vực đã được phê duyệt. Bên cạnh đó, các địa phương cần chủ động rà soát, đề xuất điều chỉnh quy hoạch khi cần thiết, đảm bảo phù hợp với thực tiễn sản xuất và quy hoạch sử dụng đất. Công tác thông tin, tuyên truyền cũng được nhấn mạnh, nhằm giúp người dân nắm rõ định hướng phát triển, từ đó chủ động tham gia.

Đặc biệt, việc vận động nông dân sử dụng giống lúa chất lượng cao, tăng cường thâm canh, áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật để nâng cao năng suất và cải thiện chất lượng đất được xem là giải pháp cốt lõi. Song song với đó là thu hút đầu tư vào hạ tầng sản xuất, cơ giới hóa và công nghệ sau thu hoạch, từng bước hoàn thiện chuỗi giá trị lúa gạo./.

Khánh Vân