Hà Tĩnh siết kiểm soát, bảo vệ tài nguyên nước trước áp lực suy giảm

Hà Tĩnh có hệ thống sông ngòi khá dày đặc, nhưng có đặc điểm chung là chiều dài ngắn, lưu vực nhỏ, tốc độ dòng chảy lớn, nhất là về mùa mưa lũ. Sự phân bố dòng chảy đối với sông suối ở Hà Tĩnh theo mùa rõ rệt, hầu hết các con sông đều chịu ảnh hưởng của mưa lũ ở thượng nguồn, những vùng thấp trũng ở hạ lưu thường bị nhiễm mặn do chế độ thủy văn. Toàn tỉnh có trên 30 con sông lớn nhỏ với tổng chiều dài trên 400km, trữ lượng khoảng 9 - 10 tỷ m3/năm. Tổng lưu vực của các con sông khoảng 5.924km2, trong đó Sông La do 2 con sông Ngàn Sâu và Ngàn Phố hợp thành với diện tích lưu vực 3.221km2. Các con sông ở Hà Tĩnh là nguồn cung cấp nước phục vụ nhu cầu sinh hoạt và các hoạt động phát triển kinh tế xã hội đồng thời cũng có chức năng thoát lũ về mùa mưa lũ. 

Thời gian qua, hoạt động khai thác, sử dụng tài nguyên nước trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh đã đạt nhiều kết quả tích cực. Các tổ chức, cá nhân từng bước tuân thủ quy định pháp luật; công tác quản lý được tăng cường. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại đáng chú ý như: phối hợp giữa các ngành, địa phương đôi lúc chưa đồng bộ; việc kiểm tra, giám sát chưa thường xuyên; tình trạng khai thác nước dưới đất không đăng ký, không phép vẫn xảy ra; nhiều giếng không sử dụng nhưng chưa được trám lấp đúng quy định; cơ sở dữ liệu tài nguyên nước chưa hoàn thiện theo yêu cầu của Luật Tài nguyên nước.

Hà Tĩnh có hệ thống sông ngòi dày đặc nhưng ngắn, lưu vực nhỏ.

Bên cạnh đó, một số dự án cấp nước trọng điểm vẫn còn chậm tiến độ, ảnh hưởng đến khả năng đáp ứng nhu cầu dùng nước. Trước những hạn chế trong công tác quản lý, khai thác và bảo vệ tài nguyên nước, UBND tỉnh Hà Tĩnh vừa ban hành văn bản yêu cầu các sở, ngành, địa phương tăng cường trách nhiệm quản lý nhà nước, đẩy mạnh thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm nhằm bảo đảm an ninh nguồn nước trên địa bàn.

Văn bản được ban hành nhằm triển khai chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng tại Văn bản số 2179/VPCP-NN ngày 22/5/2026 về tình hình phức tạp liên quan đến an ninh trong hoạt động quản lý, khai thác và sử dụng tài nguyên nước; đồng thời thực hiện đề xuất của Sở Nông nghiệp và Môi trường về tăng cường quản lý lĩnh vực này trên địa bàn tỉnh.

Theo đó,  Chủ tịch UBND tỉnh giao Sở Nông nghiệp và Môi trường tập trung hoàn thành nhiệm vụ “Kiểm kê tài nguyên nước tỉnh Hà Tĩnh giai đoạn đến năm 2025”, báo cáo Bộ Nông nghiệp và Môi trường và UBND tỉnh trước ngày 30/6/2026.

Cùng với đó, đơn vị chủ trì tham mưu xây dựng kế hoạch kiểm tra việc chấp hành pháp luật về tài nguyên nước trên địa bàn, tập trung vào các dự án có hoạt động khai thác, sử dụng nước nhằm kịp thời phát hiện và xử lý các vi phạm. Đặc biệt, các trường hợp khai thác nước không có giấy phép, khai thác khi giấy phép đã hết hiệu lực hoặc khai thác vượt lưu lượng được cấp phép sẽ là đối tượng kiểm tra trọng tâm.

Sở Nông nghiệp và Môi trường cũng được yêu cầu tăng cường hướng dẫn, đôn đốc các địa phương, doanh nghiệp và tổ chức thực hiện nghiêm các quy định của pháp luật về tài nguyên nước; đồng thời chủ động phối hợp với Công an tỉnh và Thanh tra tỉnh trong công tác thanh tra, kiểm tra. Để nâng cao hiệu quả quản lý, UBND tỉnh giao Công an tỉnh và Thanh tra tỉnh tăng cường phối hợp với các ngành, địa phương trong công tác thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm.

Trong đó, lực lượng công an được yêu cầu bám sát địa bàn, chủ động nắm tình hình, kịp thời phát hiện, đấu tranh và xử lý nghiêm các hành vi khai thác, sử dụng tài nguyên nước trái quy định của pháp luật. Sở Nội vụ được giao chủ trì rà soát, tham mưu kiện toàn tổ chức bộ máy và bố trí nguồn nhân lực thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước về tài nguyên nước.

Đồng thời, phối hợp với các cơ quan liên quan tham mưu UBND tỉnh xem xét trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân không thực hiện đầy đủ chức năng quản lý được giao, để xảy ra tình trạng khai thác trái phép tài nguyên nước kéo dài mà không được phát hiện, xử lý. Đối với các sở, ban, ngành cấp tỉnh, UBND tỉnh yêu cầu rà soát các cơ sở sản xuất, kinh doanh thuộc lĩnh vực quản lý có hoạt động khai thác, sử dụng nước; tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn và đôn đốc các đơn vị chấp hành nghiêm quy định pháp luật.

Các hành vi khai thác, sử dụng tài nguyên nước trái pháp luật sẽ bị xử lý nghiêm. 

Khi phát hiện dấu hiệu vi phạm, các đơn vị phải kịp thời phối hợp với cơ quan chức năng để kiểm tra, xử lý theo thẩm quyền. Tại cấp cơ sở, UBND các xã, phường được giao tăng cường trách nhiệm quản lý nhà nước về tài nguyên nước; chủ động rà soát, thống kê, theo dõi và kiểm tra các dự án khai thác, sử dụng nước trên địa bàn. Các địa phương phải kịp thời phát hiện, xử lý hoặc kiến nghị xử lý các hành vi vi phạm, không để xảy ra tình trạng khai thác nước trái phép kéo dài. Bên cạnh công tác kiểm tra, giám sát, UBND tỉnh đặc biệt nhấn mạnh vai trò của công tác tuyên truyền. Chính quyền các cấp được yêu cầu đẩy mạnh phổ biến pháp luật về tài nguyên nước, vận động người dân nâng cao ý thức bảo vệ nguồn nước và tích cực tham gia phát hiện, phản ánh các hành vi vi phạm tới cơ quan chức năng.

UBND tỉnh cũng đề nghị Ủy ban Mặt trận Tổ quốc tỉnh và các tổ chức chính trị - xã hội phát huy vai trò giám sát, phản biện xã hội; tích cực tuyên truyền, vận động đoàn viên, hội viên và các tầng lớp nhân dân chấp hành nghiêm các quy định của pháp luật, tham gia bảo vệ, khai thác và sử dụng tiết kiệm, hiệu quả tài nguyên nước.

Tài nguyên nước là nền tảng của mọi hoạt động sản xuất, sinh hoạt và phát triển kinh tế - xã hội. Vì vậy, việc ban hành Văn bản lần này không chỉ mang ý nghĩa tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước mà còn là bước đi nhằm định hướng khai thác, sử dụng nguồn nước theo hướng hài hòa giữa phát triển và bảo tồn.

Trong bối cảnh nhiều lưu vực sông, hồ đang chịu sức ép từ đô thị hóa, sản xuất công nghiệp và những tác động khó lường của thời tiết cực đoan, việc chủ động xây dựng các giải pháp quản lý tổng hợp sẽ góp phần giảm thiểu nguy cơ suy thoái, cạn kiệt nguồn nước. Đây cũng là cơ sở để Hà Tĩnh từng bước hoàn thiện hệ thống quản lý tài nguyên nước theo hướng hiện đại, minh bạch và hiệu quả hơn, gắn với chuyển đổi số, tăng cường giám sát và sử dụng dữ liệu phục vụ công tác điều hành.

Quỳnh Chi