Theo nhận định của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong tháng 9 năm 2026, một số khu vực trên lưu vực sông Đồng Nai đã xuất hiện mưa lũ, một số hồ chứa thủy điện lớn (các hồ: Đồng Nai 2, Đăk R’Tih, Hàm Thuận, Trị An, Thác Mơ) đã tích được từ 83% đến 97% so với dung tích thiết kế, 48/71 hồ thủy lợi có dung tích từ 03 triệu m3 trở lên đã tích được trên 70% so với dung tích thiết kế.
Tuy nhiên, nếu so với trung bình nhiều năm (TBNN) thì diễn biến dòng chảy trên hầu hết các sông, suối trên lưu vực thời kỳ từ tháng 7-9 năm 2026 vẫn thấp hơn từ 8,4% đến 50% và dự báo mùa mưa có khả năng kết thúc sớm, mưa sẽ giảm cả về lượng và diện từ cuối tháng 10 năm 2026, dòng chảy có xu hướng thấp hơn TBNN khoảng từ 15-30%, nhận định nguồn nước từ nay đến cuối mùa lũ vẫn có xu thế suy giảm nhanh, nguy cơ thiếu nước vẫn hiện hữu
Trước tình hình trên, UBND thành phố yêu cầu Sở Nông nghiệp và Môi trường, UBND các xã, phường, đơn vị quản lý các hồ chứa nước theo dõi chặt chẽ diễn biến mưa, dòng chảy đến hồ và dự báo khí tượng, thủy văn để xây dựng kế hoạch vận hành, chủ động tích nước hợp lý tại các hồ chứa ngay từ mùa mưa năm 2026 vừa tham gia giảm lũ, bảo đảm an toàn công trình, an toàn cho hạ du, vừa chủ động tận dụng tích đủ nguồn nước cấp cho các nhu cầu trong mùa khô, hạn chế xả thừa, nhất là đối với các hồ chứa lớn, có vai trò quan trọng trong cấp nước hạ du, đặc biệt là cấp nước cho sinh hoạt và các hoạt động sản xuất thiết yếu, giá trị kinh tế cao.
Đối với hồ chứa đa mục tiêu, kế hoạch vận hành phải ưu tiên dung tích để bảo đảm nguồn nước cấp cho sinh hoạt, các nhu cầu thiết yếu trong suốt thời gian mùa khô. Việc triển khai các giải pháp chủ động ưu tiên tích nước của các hồ chứa cần xem xét, lưu ý các vấn đề sau: Rà soát, điều chỉnh chế độ vận hành cấp nước theo nhu cầu thực tế ngay trong mùa mưa năm 2026 để sử dụng tiết kiệm, hiệu quả nguồn nước, nâng cao hiệu quả tích nước trong bối cảnh thiếu hụt lượng mưa; rà soát, xây dựng kế hoạch sử dụng nước đảm bảo phù hợp với khả năng của nguồn nước, khả năng tích trữ cuối mùa lũ của hồ chứa, đặc biệt là các hồ chứa có nhiệm vụ cấp nước cho sinh hoạt thì phải ưu tiên dành dung tích để bảo đảm việc cấp nước trong suốt mùa khô 2027 (các hồ: Đá Đen, Đá Bàng, Suối Môn, Lồ Ồ, Xuyên Mộc, Suối Giàu…); rà soát phạm vi, khả năng cấp nước để điều chỉnh nhiệm vụ, quy trình vận hành của các hồ chứa mà chưa khai thác hết khả năng tích trữ nước của công trình.
Các đơn vị quản lý hồ chứa cần rà soát, đánh giá hiện trạng nguồn nước, chủ động phương án ứng phó trước nguy cơ khô hạn.
Đối với hồ Sông Ray (hồ chứa có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc đảm bảo an ninh cấp nước cho sinh hoạt, các hoạt động sản xuất thiết yếu khu vực phía đông thành phố. Trong đó, rà soát đánh giá khả năng tích nước đến cuối mùa lũ; xây dựng kế hoạch điều tiết hồ chứa linh hoạt, trong đó xác định cụ thể yêu cầu mực nước tối thiểu cần duy trì theo từng thời kỳ, đặc biệt trong thời gian từ nay đến cuối năm 2026 để vừa bảo đảm an toàn công trình, an toàn hạ du nhưng phải chủ động tận dụng tích đủ nguồn nước cấp cho các nhu cầu, nhất là nhu cầu nước cấp cho sinh hoạt trong mùa khô năm 2027.
Xây dựng, điều chỉnh kế hoạch điều tiết chuyển nước từ hồ Sông Ray về các hồ Đá Đen, hồ Đá Bàng, hồ Xuyên Mộc, hồ Suối Giàu và về hạ lưu sông Ray, bảo đảm việc cấp nước phù hợp với nhu cầu nước thực tế và diễn biến thời tiết trên khu vực. Chỉ đạo rà soát, đánh giá và thực hiện các biện pháp cắm mốc, nạo vét bồi lắng, giải tỏa lấn chiếm, vật cản... để đảm bảo hành lang thoát lũ của sông Ray (đối với hồ chứa nước Sông Ray), sông Sài Gòn (đối với hồ Dầu Tiếng) để nâng cao hiệu quả điều tiết cắt, giảm lũ, đảm bảo an toàn hạ du.
Chỉ đạo các đơn vị vận hành các hồ chứa theo phân cấp trên địa bàn Thành phố lắp đặt thiết bị quan trắc, giám sát khí tượng thủy văn, khai thác sử dụng nước; thực hiện dự báo, cảnh báo dòng chảy về hồ chứa phục vụ vận hành hồ chứa đảm bảo hiệu quả, phù hợp diễn biến mưa lũ, tránh xả thừa gây lãng phí nguồn nước. Đồng thời, khẩn trương xây dựng công cụ, phần mềm ứng dụng công nghệ số hỗ trợ điều hành, vận hành hệ thống thủy lợi, hồ chứa thông minh, đáp ứng theo nhu cầu nước thực tế, bảo đảm khai thác, sử dụng nước tiết kiệm, đặc biệt là phát huy hiệu quả trong bối cảnh El Nino.
UBND thành phố giao Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp Công ty TNHH Một thành viên Khai thác thủy lợi miền Nam, Công ty Thủy điện Trị An trong việc lập, điều chỉnh kế hoạch vận hành điều tiết nguồn nước của hồ Dầu Tiếng, hồ Trị An nhằm chủ động xả đẩy mặn, bổ sung nguồn nước ngọt cho hệ thống sông, kênh, rạch hạ du; bảo đảm cấp nước phục vụ sinh hoạt, nông nghiệp và công nghiệp trong các thời kỳ cao điểm khô hạn.
Tăng cường kiểm soát chặt chẽ các nguồn thải từ hoạt động sản xuất công nghiệp, nông nghiệp và sinh hoạt vào nguồn nước khu vực hạ lưu sông Sài Gòn, sông Đồng Nai, đặc biệt là khu vực các điểm lấy nước của các nhà máy nước lớn (Trạm bơm Hòa Phú - Nhà máy nước Tân Hiệp trên sông Sài Gòn; các nhà máy nước Thủ Đức, BOO Thủ Đức trên sông Đồng Nai) và nguồn nước các hồ chứa, hệ thống công trình thủy lợi có nhiệm vụ cấp nước sinh hoạt.
Đối với hồ chứa nước Sông Ray (có khoảng 70% diện tích lưu vực thuộc địa bàn thành phố Đồng Nai), tăng cường công tác phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Đồng Nai để tổ chức thực hiện các giải pháp quản lý, bảo vệ nguồn sinh thủy, hành lang bảo vệ nguồn nước của hồ Sông Ray để kiểm soát nguồn thải, chia sẻ thông tin, phối hợp ứng phó với các sự cố ô nhiễm.
Hướng dẫn người dân trên địa bàn có sản xuất nông nghiệp chủ động chuyển đổi cơ cấu cây trồng, điều chỉnh lịch thời vụ, nhất là tại những nơi dự báo có nguy cơ hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn. Tăng cường tuyên truyền, rà soát, đôn đốc các tổ chức, cá nhân khai thác tài nguyên nước trên địa bàn khẩn trương thực hiện thủ tục kê khai, đăng ký, cấp phép khai thác tài nguyên nước theo quy định nhằm tăng cường công tác quản lý thông qua công cụ cấp phép để có đầy đủ thông tin về hiện trạng khai thác phục vụ công tác quản lý tài nguyên và điều hòa, phân phối nguồn nước.
Đối với việc đảm bảo an ninh nguồn nước cấp cho sinh hoạt: Sở Nông nghiệp và Môi trường rà soát toàn bộ các công trình cấp nước tập trung nông thôn và đô thị đang khai thác từ nguồn nước dưới đất (bao gồm cả các giếng khoan dự phòng, các giếng khoan điều tra đánh giá thuộc các đề án, dự án đã được bàn giao và hệ thống giếng khoan trong quy hoạch cấp nước an toàn). Tổ chức đánh giá kỹ thuật, chất lượng nguồn nước và khả năng cho phép của các tầng chứa nước để sẵn sàng phương án huy động khai thác vượt công suất thiết kế tại các trạm cấp nước ngầm khi xảy ra tình huống hạn hán, thiếu nước nghiêm trọng hoặc nguồn nước mặt bị đe dọa.
Quá trình khai thác vượt công suất phải đi đôi với việc thiết lập hệ thống quan trắc, giám sát chặt chẽ mực nước ngầm và chất lượng nước để đảm bảo không gây sụt lún mặt đất hay ô nhiễm nguồn nước. Toàn bộ nguồn nước bổ sung từ việc tăng công suất khai thác nước dưới đất phải được ưu tiên tối đa để cấp nước sinh hoạt cho Nhân dân, các cơ sở y tế, trường học và duy trì tưới cho cây trồng có giá trị kinh tế cao tại các khu vực ngoại thành, vùng chưa tiếp cận hệ thống nước mặt.
Sở Xây dựng chỉ đạo các đơn vị sản xuất, cung cấp nước sạch xây dựng kịch bản vận hành linh hoạt; thực hiện phương án khai thác kết hợp hài hòa giữa nguồn nước mặt (sông Sài Gòn, sông Đồng Nai, nước hồ thủy lợi) và nguồn nước dưới đất (tại các trạm, nhà máy khai thác ngầm dự phòng). Tổ chức xây dựng và thực hiện phương án cấp nước an toàn theo các kịch bản nguồn nước đối với các công trình cấp nước sinh hoạt, nhất là công trình khai thác nước trực tiếp trên lưu vực sông có phụ thuộc vào hồ chứa thượng lưu (trong đó cần tính tới kịch bản bất lợi nhất do tác động của El Nino). Rà soát, đẩy mạnh kết nối hạ tầng cấp nước, giảm tỷ lệ thất thoát nước sạch, chuẩn bị các phương án tích trữ, cấp nước dự phòng cho các khu vực có nguy cơ bị ảnh hưởng do hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn.
Nguồn nước sinh hoạt phải được đảm bảo, nhất là tại các khu vực nguy cơ cao xảy ra hạn hán, thiếu nước.
Các đơn vị, doanh nghiệp sản xuất, cung cấp nước sạch trên địa bàn khẩn trương rà soát toàn bộ các nhà máy nước, trạm cấp nước, hệ thống đường ống, khu vực khai thác nước thô (bơm, đường ống, giếng khoan). Đặc biệt chú trọng đẩy nhanh các công trình đang thi công, sửa chữa, nâng cấp; đẩy mạnh các giải pháp kết nối đường ống truyền tải, giảm tối đa tỷ lệ thất thoát nước sạch; chuẩn bị sẵn sàng vật tư, hóa chất, thiết bị dự phòng (máy phát điện, bơm tăng áp...) để ứng phó.
Chủ động phương án vận hành, cấp nước an toàn và dự phòng sự cố: rà soát, cập nhật các kịch bản cấp nước trong điều kiện thiếu nước, mất điện kéo dài hoặc nguồn nước thô bị gia tăng độ đục, ô nhiễm cục bộ hoặc nhiễm mặn. Đối với các công trình cấp nước tập trung có hồ, bể chứa nước thô, tăng cường và chủ động tích trữ, quản lý nguồn nước thô đảm bảo an toàn, đáp ứng để sản xuất, cung cấp nước sạch trong mọi điều kiện.
Trong trường hợp nguồn nước mặt suy giảm hoặc xảy ra sự cố nhiễm mặn sâu tại các trạm bơm, điểm lấy nước (như trạm bơm Hòa Phú, khu vực hạ lưu sông Sài Gòn, sông Đồng Nai, các hồ thủy lợi), các đơn vị quản lý vận hành phải chủ động kích hoạt ngay phương án cấp nước luân phiên giữa các vùng, các khu vực áp lực thấp/cao, đồng thời điều tiết nguồn nước từ mạng lưới truyền tải lớn để hỗ trợ kịp thời các khu vực cuối nguồn, vùng cao, vùng xa trung tâm.
Công ty TNHH Một thành viên Quản lý khai thác Dịch vụ thủy lợi Thành phố theo dõi chặt chẽ diễn biến mưa, dự báo khí tượng, thủy văn xây dựng kế hoạch vận hành công trình thủy lợi hợp lý, chủ động lấy nước khi điều kiện về nguồn nước cho phép để tăng cường trữ nước trong hệ thống công trình thủy lợi bảo đảm trữ đủ lượng nước ngọt sử dụng trong thời gian xâm nhập mặn gia tăng và thời gian còn lại của mùa khô. Rà soát, tính toán cụ thể nhu cầu nước tưới bảo đảm phù hợp với khả năng điều tiết thực tế của hệ thống kênh và diễn biến khí tượng thủy văn trên khu vực.
Đồng thời, phối hợp chặt chẽ với Công ty TNHH Một thành viên Khai thác thủy lợi miền Nam để lập, điều chỉnh kế hoạch vận hành điều tiết nguồn nước vào kênh Đông theo nhu cầu nước thực tế, bảo đảm sử dụng nước hiệu quả và ưu tiên việc tích nước để dự trữ nguồn nước cấp cho sinh hoạt, các nhu cầu thiết yếu trong suốt mùa khô, đặc biệt là thời kỳ cao điểm nắng nóng, xâm nhập mặn, tránh thất thoát, lãng phí nước. Chủ động điều tiết các cống trên kênh tiêu để tái sử dụng nguồn nước tưới hồi quy phù hợp với điều kiện thực tế góp phần nâng cao hiệu quả khai thác tài nguyên nước tiết kiệm, bền vững./.
Lê Hưng