Đắk Lắk kích hoạt biện pháp ứng phó khẩn cấp với nguy cơ hạn hán diện rộng

Theo dự báo, thời kỳ từ tháng 10-12/2026 trạng thái El Nino có cường độ rất mạnh đạt xác suất cao nhất lên đến 95%; thời kỳ từ tháng 12/2026- 02/2027, tiếp tục duy trì cường độ mạnh đến rất mạnh với xác suất 93%. Dữ liệu thống kê cho thấy, El Nino sẽ làm mùa mưa kết thúc sớm, thiếu hụt mưa, nguồn nước; gây nguy cơ hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn cho sản xuất nông nghiệp và dân sinh trong mùa khô năm 2026-2027, đặc biệt các khu vực có nguy bị ảnh hưởng nặng.

Trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk, nguồn nước trữ tại các công trình thủy lợi, thủy điện, dung tích các hồ chứa đạt từ 60-80%, tuy nhiên với tình hình nguồn nước có xu hướng giảm, nguy cơ xảy ra hạn hán cục bộ trên địa bàn một số xã: Xã Quảng Phú, Ea Na, Buôn Hồ, Krông Pắc,... xâm nhập mặn về cuối mùa khô năm 2026, có thể gây ảnh hưởng đến sản xuất và đời sống Nhân dân Thực tế mùa khô những năm gần đây tại phía Đông tỉnh cho thấy:

Năm 2019, hạn hán kéo dài làm khoảng 10.000 hộ dân nông thôn (hơn 26.500 nhân khẩu) thiếu nước sinh hoạt nghiêm trọng, nặng nhất tại Tuy An, Đồng Xuân, Sơn Hòa và Sông Cầu (cũ). Tháng 8/2021, hơn 3.200 hộ dân ở Tuy An, Sơn Hòa, Đồng Xuân và Sông Cầu (cũ) thiếu nước sinh hoạt. Tháng 7/2021, do mực nước sông Ba xuống thấp kết hợp triều cường, mặn xâm nhập vượt vị trí thu nước của Nhà máy nước Tuy Hòa tại xã Hòa An (Phú Hòa cũ), nhà máy phải tạm ngừng sản xuất, gây thiếu nước sinh hoạt trên diện rộng tại thành phố Tuy Hòa và thị xã Đông Hòa (cũ);  Trong khi đó, hệ thống thủy nông Đồng Cam tưới khoảng 18.000 ha lúa vụ hè thu cho Tây Hòa, Phú Hòa, Tuy An, Đông Hòa và Tuy Hòa (cũ), nhưng khi nắng nóng kéo dài, lượng nước về đầu mối đập Đồng Cam không đảm bảo đã có hơn 1.000 ha lúa bị thiếu nước, khô hạn.

Ngành nông nghiệp khuyến cáo nông dân chủ động các biện pháp trữ nước, đảm bảo hoạt động sản xuất trong cao điểm mùa khô. 

Với nhận định El Nino duy trì cường độ rất mạnh đến các tháng đầu mùa hè năm 2027, phía Đông tỉnh (mùa mưa từ tháng 9 đến tháng 12, mùa khô từ tháng 1 đến tháng 8) có nguy cơ mùa mưa kết thúc sớm, lượng mưa thiếu hụt so với trung bình nhiều năm, mùa khô năm 2027 kéo dài và gay gắt hơn; nguy cơ thiếu nước tập trung từ khoảng tháng 2 đến tháng 8/2027.

Các khu vực cần đặc biệt quan tâm gồm: Vùng thiếu nước sinh hoạt, nước tưới cục bộ ở các xã miền núi, trung du, vùng cuối kênh và vùng ven biển: Sơn Hòa, Suối Trai, Sông Hinh, Đồng Xuân, Tuy An Bắc, Tuy An Đông, Tuy An Nam, Ô Loan, Xuân Lộc, Xuân Cảnh, Sông Cầu,…;

Vùng hạ lưu sông Ba, sông Bàn Thạch (Phú Hòa 1, Phú Hòa 2, Tuy Hòa, Phú Yên, Hòa Xuân, Hòa Thịnh, Hòa Mỹ, Đông Hòa,…) có nguy cơ xâm nhập mặn sâu qua cửa Đà Diễn, cửa Đà Nông khi mực nước sông thấp gặp triều cường, ảnh hưởng đến khai thác nước thô của các nhà máy nước và sản xuất lúa; Vùng cuối hệ thống thủy lợi Đồng Cam và các hồ chứa nhỏ, đập dâng có dung tích thấp; Các diện tích rừng, đồi núi khô hanh có nguy cơ cháy rừng cao vào cuối mùa khô.

Trước tình hình trên, Đắk Lắk xây dựng phương án chi tiết chủ động ứng phó đảm bảo nguồn nước phục vụ sinh hoạt, sản xuất. Đối với sản xuất nông nghiệp, các địa phương cần xây dựng kế hoạch sản xuất nông nghiệp; phòng, chống hạn hán, thiếu nước phù hợp với thông tin dự báo khí tượng, thủy văn, nguồn nước, hạn hán, thiếu nước bảo đảm chủ động cấp nước phục vụ sản xuất nông nghiệp và dân sinh. Trong trường hợp cần thiết, điều chỉnh, cơ cấu cây trồng, vật nuôi, mùa vụ để phù hợp với dự báo, cảnh báo và tình hình diễn biến hạn hán, xâm nhập mặn.

Kiểm kê, cập nhật thường xuyên tình hình nguồn nước phục vụ sản xuất, sử dụng tiết kiệm nước ngay từ đầu mùa khô trên cơ sở kế hoạch phân phối nước hợp lý từ đầu vụ sản xuất, chủ động điều chỉnh phù hợp khi nguồn nước bị thiếu hụt để bảo đảm cung cấp đầy đủ cho các nhu cầu thiết yếu (sinh hoạt, chăn nuôi, cây trồng lâu năm,..) và sản xuất nông nghiệp trong thời gian tới. 

Tăng cường nạo vét các cửa lấy nước, hệ thống kênh mương, nâng cao ngưỡng tràn bằng bao tải cát, đào ao trữ nước, lắp đặt và vận hành các trạm bơm dã chiến để tận dụng tối đa nguồn nước, giảm thất thoát, lãng phí nước; thực hiện các giải pháp tưới tiên tiến, tiết kiệm nước cho lúa và cây trồng cạn, bảo đảm đáp ứng nhu cầu nước tối thiểu vào các thời kỳ nhạy cảm về nước của cây trồng, đặc biệt với cây ăn quả, cây trồng có giá trị kinh tế cao.

Tiếp tục ưu tiên nguồn lực đầu tư xây dựng mới, sửa chữa, nâng cấp các hệ thống thủy lợi, công trình cấp nước tập trung; đẩy nhanh tiến độ thi công các công trình để nâng cao năng lực khai thác nguồn nước và hiệu quả khai thác công trình thủy lợi. Thường xuyên cung cấp thông tin qua các phương thức truyền thông phù hợp về tình hình nguồn nước, hạn hán, thiếu nước tới người dân, các cấp chính quyền và cơ quan liên quan để nâng cao nhận thức sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả, đồng thời chủ động thực hiện các giải pháp ứng phó phù hợp.

Các địa phương cần có phương án ứng phó kịp thời, không để người dân thiếu nước sinh hoạt (Ảnh: MC). 

Tận dụng tối đa nguồn nước tự nhiên còn lại từ ao, hồ, sông suối để cung cấp cho sản xuất. Chủ động phối hợp xây dựng kế hoạch điều tiết cụ thể các hồ chứa thủy điện để có đủ lượng nước bổ sung về hạ du trong trường hợp cần thiết. Phối hợp với các đơn vị hữu quan trong việc quan trắc, theo dõi độ mặn, điều hành, vận hành hợp lý các công trình thủy lợi, thủy điện ở thượng lưu kết hợp đóng - mở cống lấy nước và ngăn mặn phù hợp. 

Đối với cấp nước sinh hoạt, công nghiệp: Các địa phương phối hợp với các đơn vị quản lý hồ chứa thủy lợi, thủy điện tính toán, cân đối ưu tiên cấp nước cho sinh hoạt, công nghiệp. Theo dõi, nắm bắt tình hình hạn hán, đề xuất các biện pháp cấp nước thích hợp. Các đơn vị cấp nước sinh hoạt có kế hoạch đảm bảo cấp nước sinh hoạt cho người dân, các khu/cụm công nghiệp trên địa bàn quản lý khi hạn hán xảy ra.

Rà soát các khu vực có nguy cơ bị thiếu hụt nguồn nước cấp và khu vực thiếu nước sinh hoạt, thực hiện giải pháp cân đối, điều chỉnh kế hoạch cấp nước; tăng cường khuyến cáo sử dụng nước sinh hoạt tiết kiệm tới từng hộ, thôn/ấp; thực hiện các giải pháp nâng cấp, nâng cao khả năng trữ, mở rộng tuyến ống tại các công trình cấp nước thuộc phạm vi quản lý; rà soát, đánh giá thực trạng hoạt động cấp nước sinh hoạt của các công trình, nhất là các công trình cấp nước sạch sử dụng nguồn nước dưới đất để có giải pháp cấp nguồn thay thế kịp;

Đồng thời xây dựng phương án sử dụng trang thiết bị phục vụ cấp, trữ nước và xử lý nước cho các hộ gia đình bị ảnh hưởng; đồng thời, khẩn trương hoàn thành việc sửa chữa, nâng cấp các công trình để kịp thời phục vụ phòng, chống hạn hán, thiếu nước. Khi có nguy cơ xảy ra thiếu nước, tăng cường các giải pháp bảo đảm cung cấp đủ nguồn nước sinh hoạt cho người dân, hỗ trợ người dân tổ chức lấy nước, trữ nước phục vụ sinh hoạt.

Đầu tư xây dựng mới, nâng cấp, sửa chữa các công trình thủy lợi bị hư hỏng, xuống cấp trong quy hoạch và Nghị quyết của HĐND tỉnh (ưu tiên xây dựng đập, hồ chứa nước và các trạm bơm điện) để phòng chống lũ lụt, hạn hán, cung cấp nguồn nước phục vụ sản xuất và sinh hoạt, bảo đảm an toàn cho công trình và phát huy năng lực tưới. Đẩy nhanh tiến độ thi công hoàn thành các công trình thủy lợi đang triển khai xây dựng để sớm đưa vào sử dụng nhằm phát huy hiệu quả đầu tư công trình, phục vụ phòng chống thiên tai; bên cạnh đó cần đẩy mạnh đầu tư xây dựng mới những công trình thủy lợi trọng điểm đã đề xuất chủ trương đầu tư theo quy hoạch phục vụ đa mục tiêu, điều tiết nước cho những vùng khan hiếm nguồn nước; đồng thời, tăng cường vận hành các trạm bơm điện cố định để chống hạn.

Thực hiện một số giải pháp tận dụng triệt để nguồn nước như: Nâng cao ngưỡng tràn các hồ chứa nhỏ bằng các bao cát vào cuối mùa mưa để trữ thêmnước trong hồ, dẫn nước vào chứa trong các ao, đầm và những nơi có điều kiện cho phép; quản lý chặt chẽ, điều tiết hợp lý nguồn nước; tổ chức nạo vét hệ thống kênh mương, cửa cống lấy nước, nạo vét khơi thông dòng chảy đảm bảo thông thoáng từ đầu mối tới mặt ruộng, tránh thất thoát; tích trữ nước tối đa các ao, hồ nhỏ có thể dự trù nước tưới; lắp đặt các trạm bơm dầu dã chiến tại vị trí các cống lấy nước để bơm nước từ dung tích chết của các hồ;...

Huy động Nhân dân làm thủy lợi, phát dọn, nạo vét và tu sửa, bảo dưỡng kênh mương để hạn chế tổn thất khi dẫn nước tưới; kiểm tra bảo dưỡng hệ thống đóng mở cửa cống để chủ động phân phối, điều tiết nước tưới tiết kiệm theo lịch tưới và áp dụng kỹ thuật tưới luân phiên./.

Bùi Hà