Tại Tuyên Quang, quản lý rừng theo hướng hiệu quả tạo điều kiện kiểm soát tốt hơn các tác động đến sinh cảnh tự nhiên, đồng thời giảm nguy cơ suy giảm quần thể động vật hoang dã. Công tác tuần tra, kiểm tra rừng được chú trọng nhằm phát hiện, ngăn chặn các hành vi xâm hại rừng và săn bắt, vận chuyển, buôn bán trái phép động vật hoang dã.
Cùng với bảo vệ diện tích rừng hiện có, việc duy trì chất lượng sinh cảnh cũng có ý nghĩa quan trọng đối với khả năng sinh tồn và phát triển của các loài. Những khu vực có giá trị về đa dạng sinh học được quan tâm quản lý, hạn chế các hoạt động làm thay đổi môi trường sống tự nhiên.
Cách tiếp cận gắn bảo tồn động vật với quản lý rừng giúp công tác bảo vệ không chỉ tập trung vào từng loài riêng lẻ mà hướng tới gìn giữ cả hệ sinh thái. Đây là cơ sở để duy trì sự phong phú của hệ động thực vật và nâng cao giá trị tài nguyên rừng trên địa bàn. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tuyên Quang, sau hợp nhất, tỉnh có 901.649 ha rừng; trong đó rừng tự nhiên 620.892 ha, rừng trồng 280.757 ha.
Diện tích rừng rộng là điều kiện thuận lợi để bảo tồn nhiều loài động, thực vật và duy trì các hệ sinh thái tự nhiên. Trên địa bàn tỉnh ghi nhận nhiều loài động vật quý, hiếm như: voọc mũi hếch, voọc đen má trắng, khỉ lông vàng, khỉ mặt đỏ, cu li lớn, cu li nhỏ, tắc kè, rắn hổ mang…
Tuyên Quang có hệ động, thực vật phong phú, đa dạng.
Thời gian qua, tỉnh Tuyên Quang luôn tập trung tuyên truyền, phổ biến pháp luật về quản lý, bảo vệ rừng và bảo tồn đa dạng sinh học; phối hợp với các cơ quan chức năng, tổ chức bảo tồn trong nghiên cứu, theo dõi, bảo vệ các loài động vật nguy cấp, quý, hiếm. Các lực lượng chức năng cũng duy trì phối hợp trong quản lý, bảo vệ rừng, chủ động nắm tình hình, kiểm tra địa bàn và xử lý các hành vi vi phạm.
Tại cơ sở, lực lượng kiểm lâm và công an tuyên truyền đến người dân các quy định về bảo vệ động vật hoang dã, nhất là những loài động vật nguy cấp, quý, hiếm; vận động người dân không sử dụng súng tự chế, bẫy, lưới quét và các công cụ bị cấm để săn bắt chim, động vật hoang dã; không mua bán, vận chuyển, tàng trữ, tiêu thụ trái phép động vật rừng.
Cùng với tuyên truyền, việc tiếp nhận, chăm sóc và tái thả những cá thể động vật hoang dã đủ điều kiện về môi trường tự nhiên được các lực lượng chức năng quan tâm thực hiện. Từ đầu năm 2026 đến nay, toàn tỉnh đã tổ chức 15 cuộc tái thả, đưa gần 240 cá thể động vật hoang dã về rừng; trong đó có khỉ mặt đỏ, khỉ đuôi lợn, rắn hổ mang chúa, cu li, trăn, diều hâu… Việc bảo vệ động vật hoang dã đều có sự tham gia tích cực của lực lượng chức năng và cộng đồng.
Nhiều cá thể được phát hiện, tiếp nhận sau khi người dân chủ động thông báo, giao nộp, thay vì bị săn bắt, nuôi nhốt hoặc đưa vào hoạt động mua bán trái phép. Điển hình như ngày 26/5, sau khi tiếp nhận tin báo của người dân, Công an xã Hùng Đức phối hợp với lực lượng kiểm lâm địa bàn tiếp nhận hai cá thể linh trưởng thuộc loài nguy cấp, quý, hiếm gồm: một cá thể khỉ mặt đỏ và một cá thể khỉ đuôi lợn.
Sau khi kiểm tra, xác định cả hai cá thể có sức khỏe tốt, đủ điều kiện sinh tồn trong tự nhiên, lực lượng chức năng phối hợp với chính quyền xã Phù Lưu tổ chức tái thả tại khu vực rừng đặc dụng Cham Chu. Các địa phương giáp ranh và Ban Quản lý rừng đặc dụng Tân Trào - Cham Chu cũng được thông báo để phối hợp quản lý, bảo vệ. Trước đó, ngày 16/6, lực lượng chức năng tiếp tục thực hiện hai cuộc tái thả động vật. Tại xã Minh Ngọc, Hạt Kiểm lâm khu vực XII phối hợp với Công an xã Minh Ngọc, Ban Quản lý rừng đặc dụng Du Già và chính quyền địa phương đưa một cá thể rắn sọc khoanh (tên khoa học là Elaphe moellendorffi), nặng hơn 2 kg về khu vực rừng phòng hộ thuộc thôn Kim Thạch.
Cá thể này do người dân tự nguyện giao nộp cho cơ quan chức năng. Cùng ngày, tại xã Lâm Bình, Hạt Kiểm lâm khu vực VI phối hợp với Công an xã Lâm Bình, Ban Quản lý rừng phòng hộ Lâm Bình, Trạm Chăn nuôi, Thú y, Thủy sản khu vực III và chính quyền địa phương tái thả một cá thể trăn đất (tên khoa học là Python bivittatus) về môi trường tự nhiên tại khu vực núi Pù Kang, thôn Nặm Đíp.
Cá thể trăn được người dân phát hiện và tự nguyện giao nộp, sau đó được kiểm tra sức khỏe, hoàn thiện các thủ tục trước khi tái thả. Theo lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường Tuyên Quang, thời gian tới tỉnh tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về bảo tồn thiên nhiên, đa dạng sinh học và các loài động vật nguy cấp, quý, hiếm; nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cán bộ, công chức, viên chức và người dân trong bảo vệ động vật hoang dã.
Đồng thời, kiểm tra, kiểm soát, kịp thời phát hiện, ngăn chặn và xử lý nghiêm các hành vi săn bắt, giết, nuôi nhốt, vận chuyển, kinh doanh, chế biến, tàng trữ, tiêu thụ trái pháp luật động vật hoang dã và các sản phẩm từ chúng. Các cơ quan chuyên môn phối hợp với địa phương lồng ghép nội dung quản lý, giám sát các loài động vật hoang dã nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ vào quy chế, kế hoạch quản lý khu bảo tồn thiên nhiên và phương án quản lý rừng bền vững tại các khu rừng đặc dụng, phòng hộ.
Địa phương triển khai mạnh các giải pháp bảo tồn, bảo vệ rừng và động vật hoang dã phù hợp với điều kiện tự nhiên. (Ảnh: TA).
Các Ban quản lý rừng chủ động xây dựng, triển khai hoạt động bảo tồn phù hợp; thường xuyên theo dõi, giám sát quần thể, sinh cảnh, kịp thời ngăn chặn các hành vi xâm hại. Việc chủ động bảo vệ, tiếp nhận đến tái thả động vật hoang dã về tự nhiên của các lực lượng chức năng và người dân đang từng bước hình thành ý thức chung tay bảo tồn thiên nhiên.
Khi sinh cảnh được giữ vững, cơ hội sống của các loài động vật hoang dã cũng được mở rộng. Với Tuyên Quang, quản lý rừng hiệu quả không chỉ đặt ra yêu cầu về bảo vệ diện tích rừng mà còn hướng đến việc duy trì những điều kiện tự nhiên cần thiết cho hệ sinh thái. Trong đó, kiểm soát các tác động bất lợi, bảo vệ những khu vực có giá trị sinh học và nâng cao trách nhiệm của lực lượng quản lý rừng có vai trò quan trọng.
Do đó, bảo tồn động vật hoang dã cần sự chung tay của cộng đồng sống gần rừng, chủ rừng và chính quyền cơ sở. Khi người dân nhận thức rõ giá trị của rừng và các loài động vật hoang dã, công tác bảo vệ sẽ có thêm sự đồng hành ngay từ cộng đồng. Việc duy trì sinh cảnh, nguồn thức ăn…sẽ góp phần bảo vệ quần thể động vật và giữ cân bằng hệ sinh thái. Qua đó, giá trị của tài nguyên rừng được duy trì, đồng thời công tác bảo tồn đa dạng sinh học cũng được triển khai hiệu quả hơn trên toàn tỉnh Tuyên Quang.
Đức Khánh