Rau là nhóm thực phẩm thiết yếu, tác động trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng. Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến chất lượng, an toàn thực phẩm và khả năng truy xuất nguồn gốc, việc xây dựng các tiêu chuẩn sản xuất ngày càng trở nên quan trọng đối với ngành hàng rau Việt Nam.
Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) năm 2025 cả nước có khoảng 1,15 triệu hecta trồng rau. Tuy nhiên, diện tích được chứng nhận VietGAP mới đạt hơn 8.000ha, tương đương khoảng 0,7% tổng diện tích sản xuất. VietGAP vẫn là hệ thống tiêu chuẩn quan trọng trong quản lý chất lượng nông sản.
Tuy nhiên, khoảng cách giữa yêu cầu kỹ thuật và khả năng thực hiện vẫn còn lớn, đặc biệt đối với các hộ sản xuất nhỏ lẻ, hợp tác xã và cơ sở sản xuất quy mô nhỏ. Chi phí tuân thủ, yêu cầu ghi chép, quản lý hồ sơ, đánh giá, chứng nhận và duy trì chứng nhận vẫn là những rào cản khiến nhiều nông dân chưa thể tiếp cận các tiêu chuẩn sản xuất an toàn. Trong bối cảnh đó, một bộ tiêu chuẩn mới với các yêu cầu phù hợp hơn được kỳ vọng sẽ trở thành lựa chọn bổ sung, tạo điều kiện để nhiều cơ sở sản xuất tham gia vào chuỗi cung ứng rau an toàn.
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiêu chuẩn mới được định hướng không thay thế các bộ tiêu chuẩn hiện hành như VietGAP, ASEAN GAP, GLOBALG.A.P hay ISO 22000:2018, mà kế thừa, cập nhật và điều chỉnh để phù hợp hơn với thực tiễn sản xuất trong nước. Theo đó, cách tiếp cận xây dựng tiêu chuẩn nhằm bảo đảm ba mục tiêu: hỗ trợ cơ quan quản lý có căn cứ kỹ thuật thống nhất để kiểm tra, giám sát và truy xuất nguồn gốc; giảm gánh nặng chi phí tuân thủ, chứng nhận và duy trì hệ thống cho doanh nghiệp, hợp tác xã; đồng thời cung cấp quy trình đơn giản, dễ hiểu cho nông hộ trong tổ chức sản xuất và sơ chế rau an toàn.
(Ảnh minh họa).
Dự thảo nêu rõ những quy định về đất trồng, nước tưới, giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật... tại các vùng sản xuất, sơ chế rau an toàn. Trong đó, khu vực sản xuất rau phải được lựa chọn, bố trí và quản lý nhằm hạn chế nguy cơ ô nhiễm từ chất thải, hóa chất độc hại và các nguồn gây ô nhiễm khác từ môi trường xung quanh. Ưu tiên bố trí vùng sản xuất tại các khu vực đã được quy hoạch sản xuất rau của địa phương.
Đất trồng hoặc giá thể sử dụng trong sản xuất rau phải phù hợp với yêu cầu sinh trưởng của cây trồng và không là nguồn gây ô nhiễm sản phẩm. Đất trồng cần được làm sạch cỏ dại, tàn dư thực vật của vụ trước và áp dụng các biện pháp cải tạo phù hợp như phơi ải, che phủ, luân canh, xen canh, bón phân hữu cơ đã qua xử lý hoặc phân bón vi sinh nhằm nâng cao độ phì và hạn chế nguy cơ phát sinh sinh vật gây hại. Nguồn nước tưới sử dụng trong sản xuất rau phải được lựa chọn và quản lý nhằm hạn chế nguy cơ gây ô nhiễm sản phẩm. Không sử dụng trực tiếp nguồn nước bị ảnh hưởng bởi nước thải công nghiệp, nước thải chăn nuôi, nước thải sinh hoạt chưa qua xử lý hoặc các nguồn nước có nguy cơ ô nhiễm cao.
Giống, hạt giống, cây con, cây ghép hoặc vật liệu nhân giống sử dụng trong sản xuất rau có nguồn gốc rõ ràng, bảo đảm chất lượng, phù hợp với quy định hiện hành và thích hợp với điều kiện sinh thái, mùa vụ của từng vùng sản xuất. Ưu tiên sử dụng giống khỏe, sạch bệnh, sinh trưởng tốt, có khả năng chống chịu khá với sâu bệnh hại nhằm giảm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật trong quá trình sản xuất.
Việc lựa chọn và sử dụng phân bón, chất bổ sung phải phù hợp với yêu cầu sinh trưởng của cây trồng, điều kiện canh tác và mục tiêu bảo đảm an toàn thực phẩm. Không sử dụng phân bón và chất bổ sung có nguy cơ gây ô nhiễm sản phẩm, môi trường sản xuất hoặc nguồn nước. Ưu tiên sử dụng phân hữu cơ đã qua xử lý bảo đảm an toàn, phân hữu cơ vi sinh và các loại phân bón góp phần cải tạo đất, nâng cao độ phì và hạn chế nguy cơ ô nhiễm sản phẩm. Không sử dụng phân tươi, nước phân tươi hoặc các loại chất thải chưa qua xử lý trực tiếp cho rau.
Cơ sở sản xuất, sơ chế rau phải thực hiện ghi chép và lưu giữ hồ sơ đối với toàn bộ quá trình sản xuất, thu hoạch, sơ chế ban đầu và các nội dung có liên quan nhằm phục vụ công tác quản lý, kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc và xử lý khi có sự cố về an toàn thực phẩm.
Nếu được ban hành và áp dụng hiệu quả, tiêu chuẩn mới sẽ góp phần chuẩn hóa sản xuất rau theo hướng an toàn, minh bạch và bền vững hơn, đồng thời tạo thêm cơ hội để đông đảo nông hộ tham gia vào chuỗi sản xuất nông sản an toàn, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường./.
Bùi Hồng