Với lợi thế về đất đai, khí hậu và nhiều sản phẩm nông nghiệp đặc trưng, Điện Biên được đánh giá có tiềm năng phát triển mô hình sản xuất hiện đại, nâng cao giá trị gia tăng cho nông sản. Giai đoạn 2026 - 2031, Điện Biên xác định phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao là một định hướng quan trọng của ngành nông nghiệp.
Trong tiến trình tái cơ cấu ngành nông nghiệp gắn với xây dựng nông thôn mới, cơ giới hóa đang được xác định là một trong những giải pháp quan trọng góp phần thay đổi tập quán canh tác truyền thống và mở ra hướng phát triển nông nghiệp hàng hóa, bền vững, phù hợp với yêu cầu tái cơ cấu nông nghiệp của tỉnh. Đến nay, tỷ lệ áp dụng cơ giới hóa trong các khâu sản xuất ngày càng mở rộng, đặc biệt ở khâu làm đất và thu hoạch.
Khâu làm đất là lĩnh vực cơ giới hóa phát triển mạnh nhất tại Điện Biên. Đối với địa bàn vùng cao, người dân sử dụng máy làm đất nhỏ gọn. Tại các cánh đồng diện tích lớn khu vực vùng thấp Thanh Yên, Thanh Nưa, Sam Mứn, Mường Ảng, Tuần Giáo… nhiều hộ nông dân đã mạnh dạn đầu tư máy cày, máy bừa nâng cao hiệu quả sản xuất. Đặc biệt, tại vùng lòng chảo Điện Biên, tỷ lệ cơ giới hóa trong khâu làm đất lên đến 90%. Nếu như trước đây, mỗi héc-ta đất canh tác phải cần 6 - 7 ngày công làm đất, thì nay với máy cày chỉ mất 1 - 2 ngày, chi phí giảm từ 20 - 30%.
Nhiều THT, HTX dịch vụ nông nghiệp được thành lập, chuyên cung ứng máy làm đất, gặt, sấy phục vụ nông dân. Từ năm 2018, HTX Công nghệ cao Bản Mé được hỗ trợ 150 triệu đồng mua máy làm mạ và máy cấy. Việc áp dụng cơ giới hóa và ứng dụng khoa học kỹ thuật đã giúp HTX tăng năng suất lúa thêm 10%, đồng thời giảm 40 - 50% chi phí thuốc bảo vệ thực vật. Đến nay, hàng chục hécta sản xuất lúa chất lượng cao của HTX đã áp dụng cơ giới hóa toàn bộ từ khâu làm đất, làm mạ đến gieo cấy, thu hoạch và chế biến.
Tại các vùng sản xuất lúa tập trung như Mường Thanh, Mường Luân, Mường Ảng, Tủa Chùa... sử dụng máy gặt đập liên hợp giúp giảm tổn thất sau thu hoạch từ 5 - 7%, đồng thời nâng cao chất lượng lúa. Trong khâu sơ chế, tỷ lệ áp dụng công nghệ cao trong chế biến hiện đạt 15,2% diện tích. Nhiều doanh nghiệp và HTX đã đầu tư hệ thống sấy thóc, máy tách màu gạo, máy đóng gói, giúp nông sản đảm bảo tiêu chuẩn chất lượng, nâng cao giá trị gia tăng.
Điện Biên thử nghiệm ứng dụng phương tiện bay không người lái trong sản xuất cà phê.
Xã Mường Ảng hiện có hơn 1.800ha cà phê, việc chăm sóc và thu hoạch chủ yếu dựa vào sức lao động thủ công. Các bản như: Hua Nặm, Pú Khớ, Pá Liếng, Mánh Đanh có địa hình thung lũng xen kẽ đồi núi khiến việc tiếp cận từng khu vực sản xuất gặp nhiều trở ngại. Trước thực tế này, ứng dụng phương tiện bay không người lái (UAV) được đánh giá là giải pháp hiệu quả.
Chia sẻ về việc ứng dụng công nghệ mới trong sản xuất, anh Lò Văn Nên, bản Mánh Đanh cho biết: Nếu được triển khai, việc sử dụng UAV trong phun thuốc bảo vệ thực vật, bón phân hay vận chuyển nông sản sẽ giúp người dân giảm chi phí, hạn chế lượng thuốc bảo vệ thực vật phải sử dụng, công nghệ này cũng sẽ góp phần bảo đảm an toàn cho người dân trong quá trình sản xuất.
Tại xã Sính Phình với vùng chè gần 244ha, mô hình UAV được định hướng ứng dụng hiệu quả trong khâu vận chuyển nguyên liệu.Theo người dân địa phương, với đặc điểm cây chè ở Sính Phình thường nằm rải rác trên sườn đồi cao, việc vận chuyển chè búp tươi từ nơi thu hái về khu chế biến tốn nhiều thời gian, công sức và chi phí, hy vọng UAV có thể giải quyết bài toán này bằng cách rút ngắn quãng đường vận chuyển, giảm phụ thuộc vào lao động thủ công, từ đó nâng cao hiệu quả sản xuất.
Việc đưa UAV vào ứng dụng tại các địa phương miền núi như Điện Biên sẽ phát huy rõ lợi thế khi có thể tiếp cận những khu vực khó đi lại, thực hiện các nhiệm vụ chính xác và nhanh chóng. Đây chính là giải pháp ứng dụng khoa học công nghệ, giúp người sản xuất chè, cà phê, mắc ca có thể khắc phục những khó khăn của điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, địa hình chia cắt và dân cư phân tán.
Phương tiện bay không người lái mang lại nhiều lợi ích rõ rệt như: Giảm chi phí lao động; tối ưu hóa việc sử dụng vật tư nông nghiệp như thuốc bảo vệ thực vật hay phân bón, nhờ khả năng phun chính xác theo lập trình; nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, từ đó gia tăng giá trị nông sản. Ứng dụng UAV còn góp phần thúc đẩy chuyển đổi số trong nông nghiệp. Thông qua nền tảng quản lý dữ liệu, UAV có thể thu thập thông tin về tình trạng cây trồng, độ ẩm đất, sâu bệnh… giúp người nông dân chủ động phòng, chóng dịch hại.
Hiện nay, Điện Biên đang tập trung đẩy mạnh cơ giới hóa gắn với chuyển đổi số trong nông nghiệp. Việc ứng dụng công nghệ số vào quản lý sản xuất, truy xuất nguồn gốc và kết nối thị trường được xác định là giải pháp quan trọng, hướng tới xây dựng nền nông nghiệp thông minh, thích ứng với biến đổi khí hậu.
Tỉnh cũng khuyến khích các tổ chức, cá nhân đầu tư vào lĩnh vực cơ khí nông nghiệp, chế biến nông sản; từng bước phát triển dịch vụ cung ứng máy móc tại khu vực vùng sâu, vùng xa. Ngành nông nghiệp cùng chính quyền các địa phương tập trung chỉ đạo thực hiện tốt việc tích tụ, tập trung đất đai, cải tạo đồng ruộng... tạo thuận lợi cơ giới hóa sản xuất, đáp ứng yêu cầu phát triển nông nghiệp theo hướng hàng hóa tập trung./.
Hồng Mai