Camera bẫy ảnh là thiết bị chụp ảnh hoặc quay video tự động được kích hoạt khi phát hiện chuyển động hoặc sự thay đổi nhiệt độ trong phạm vi cảm biến. Các thiết bị này thường được lắp đặt tại những khu vực có dấu hiệu hoạt động của động vật như đường mòn trong rừng, nguồn nước, bãi kiếm ăn hoặc các điểm giao cắt sinh cảnh. Khi động vật đi qua, camera sẽ tự động ghi lại hình ảnh hoặc video mà không cần sự hiện diện trực tiếp của con người.
Theo đánh giá của Cục Bảo tồn thiên nhiên và Đa dạng sinh học, ưu điểm lớn nhất của phương pháp này là khả năng quan sát các loài động vật một cách tự nhiên nhất, giảm thiểu tối đa sự can thiệp của con người. Nhiều loài động vật hoang dã có tập tính nhút nhát, hoạt động chủ yếu vào ban đêm hoặc sinh sống ở những khu vực hiểm trở, khó tiếp cận. Việc sử dụng camera bẫy ảnh giúp các nhà nghiên cứu thu thập được những dữ liệu quý giá về sự xuất hiện, hành vi, mật độ quần thể và phạm vi phân bố của các loài mà trước đây rất khó ghi nhận bằng phương pháp khảo sát truyền thống.
Một trong những đóng góp quan trọng của hệ thống camera bẫy ảnh là hỗ trợ phát hiện và xác nhận sự tồn tại của các loài động vật quý hiếm, nguy cấp. Các hình ảnh và video thu được không chỉ cung cấp thông tin về sự hiện diện của loài mà còn giúp xác định thời gian hoạt động, thói quen sinh thái và mối quan hệ giữa các loài trong hệ sinh thái. Những dữ liệu này đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá tình trạng quần thể và xây dựng các chiến lược bảo tồn phù hợp.
Bẫy ảnh trở thành công cụ quan trọng trong giám sát, phát hiện các loài động vật hoang dã (Ảnh minh họa).
Tại nhiều khu rừng đặc dụng và khu bảo tồn thiên nhiên ở Việt Nam, hệ thống camera bẫy ảnh đã ghi nhận sự xuất hiện của nhiều loài thú lớn và thú ăn thịt quý hiếm như mèo rừng, cầy vằn, gấu, hay các loài linh trưởng. Một số hình ảnh còn cho thấy hành vi sinh hoạt tự nhiên của động vật như kiếm ăn, chăm sóc con non hoặc tương tác giữa các cá thể trong đàn. Đây là những tư liệu quý hiếm, góp phần làm phong phú thêm hiểu biết khoa học về đa dạng sinh học.
Tại Đà Nẵng, ứng dụng công nghệ bẫy ảnh trong giám sát, nghiên cứu đa dạng sinh học tại Khu bảo vệ cảnh quan di tích lịch sử-văn hóa Mỹ Sơn góp phần đánh giá một cách khoa học hiện trạng, giá trị động vật hoang dã.
Theo Ban quản lý (BQL) Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn, thực hiện Kế hoạch số 13/KH-KBVCQ về việc thiết lập hệ thống bẫy ảnh phục vụ công tác giám sát đa dạng sinh học, từ cuối tháng 11/2025, BQL Khu bảo vệ cảnh quan Mỹ Sơn đã phối hợp với BQL Rừng đặc dụng thành phố Đà Nẵng đã tổ chức khảo sát, lắp đặt 30 thiết bị bẫy ảnh tại tất cả các tiểu khu trong rừng hơn 1.160ha. Hoạt động giám sát được duy trì liên tục trong nhiều tháng, bảo đảm bao quát các giai đoạn hoạt động khác nhau của động vật theo mùa và theo thời gian trong ngày.
Kết quả ghi nhận sự hiện diện của 27 loài động vật hoang dã, thuộc nhiều nhóm phân loại khác nhau, bao gồm các loài nguy cấp theo IUCN và các loài thuộc Nhóm IIB theo quy định của pháp luật Việt Nam. Qua đó cho thấy khu rừng Mỹ Sơn vẫn duy trì được nền tảng sinh thái quan trọng và mức độ đa dạng sinh học đáng kể so với quy mô diện tích.
Khu bảo vệ cảnh quan di tích Mỹ Sơn nằm bao quanh vùng lõi di tích, được xác lập và quản lý như một vùng đệm sinh thái, có chức năng bảo vệ cảnh quan, môi trường tự nhiên và không gian văn hóa – lịch sử gắn liền với di sản thế giới. Trong cấu trúc tổng thể của di sản, khu vực này giữ vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu các tác động tiêu cực từ bên ngoài, duy trì tính liên tục của cảnh quan và hỗ trợ bảo tồn lâu dài các giá trị nổi bật toàn cầu của Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn.
Không chỉ là khu vực cốt lõi có giá trị đặc biệt của Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn, Khu Bảo vệ cảnh quan Mỹ Sơn còn là nơi sở hữu hệ sinh thái rừng nhiệt đới phong phú với nhiều loài động vật hoang dã quý hiếm. Tuy nhiên, sự phong phú này cũng dễ bị tổn thương trước các tác động tiêu cực như săn bắt trái phép và biến động khí hậu. Chính vì vậy, việc ứng dụng hệ thống bẫy ảnh không chỉ phục vụ nghiên cứu mà còn đóng vai trò như “mắt thần” hỗ trợ lực lượng bảo vệ rừng phát hiện những biến động bất thường, từ đó đưa ra giải pháp kịp thời.
Theo BQL, trong bối cảnh công tác bảo vệ rừng và bảo tồn đa dạng sinh học ngày càng đứng trước nhiều thách thức do biến đổi khí hậu, và tác động từ hoạt động của con người, việc ứng dụng khoa học – công nghệ vào quản lý tài nguyên rừng đang trở thành xu hướng tất yếu.
BQL Mỹ Sơn chú trọng công tác chuyển giao và tiếp nhận các tiến bộ công nghệ nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, giám sát tài nguyên thiên nhiên như phần mềm quản lý tuần tra Smart, hệ thống định vị, thiết bị hỗ trợ giám sát, camera bẫy ảnh…Qua đó giúp tăng cường khả năng giám sát thực địa, đem lại những dữ liệu có giá trị về sinh thái, hỗ trợ cho quá trình phân tích, đánh giá hệ động thực vật, hướng đến mô hình quản lý rừng hiện đại, phát triển bền vững./.
Hồng Nhung