Trong những năm gần đây, phương tiện giao thông điện tại Việt Nam phát triển nhanh với sự tham gia của doanh nghiệp sản xuất, lắp ráp trong nước và doanh nghiệp nhập khẩu. Cùng với sự phát triển của xe điện, nhiều doanh nghiệp đã đầu tư, sản xuất, nhập khẩu, cung cấp trụ sạc và dịch vụ sạc. Hệ thống sạc được phát triển theo nhiều mô hình, gồm mạng lưới sạc do nhà sản xuất phương tiện đầu tư; trụ sạc tại đại lý; trụ sạc bán hoặc lắp đặt cho khách hàng; mạng sạc công cộng do doanh nghiệp độc lập vận hành; và giải pháp sạc tại nơi làm việc, nơi trông giữ xe hoặc khu dịch vụ.
Theo số liệu được tổng hợp trong hồ sơ ban đầu, một mạng lưới lớn đã phát triển khoảng 150.000 cổng sạc với công suất đến 360 kW trên phạm vi toàn quốc. Bên cạnh đó, nhiều nhà cung cấp trong và ngoài nước tham gia thị trường thiết bị, phần mềm, thanh toán, vận hành và bảo trì.
(Ảnh minh họa)
Theo Bộ Công Thương, sự đa dạng về chủ thể, công nghệ, chuẩn đầu nối, công suất và mô hình kinh doanh tạo động lực phát triển thị trường nhưng cũng đặt ra yêu cầu thống nhất về an toàn và chất lượng. Trụ sạc đang được sản xuất, nhập khẩu và lưu thông theo tiêu chuẩn quốc tế, tiêu chuẩn quốc gia, tiêu chuẩn nước ngoài hoặc tiêu chuẩn do doanh nghiệp công bố. Trong khi đó, các yêu cầu đối với toàn bộ trạm sạc còn nằm rải rác trong các quy chuẩn về điện lực, an toàn điện, xây dựng, phòng cháy, chữa cháy, đo lường, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, giao thông và môi trường.
Bộ Công Thương cho biết, một số khó khăn chủ yếu trong thực tiễn phải kể đến như: Chưa có văn bản kỹ thuật thống nhất phân định đầy đủ yêu cầu đối với sản phẩm trụ sạc và yêu cầu đối với hệ thống trạm sạc sau lắp đặt. Chủ đầu tư, đơn vị thiết kế, đơn vị lắp đặt và cơ quan địa phương gặp khó khăn khi xác định yêu cầu về mặt bằng, ô sạc, tổ chức giao thông, nền móng, thoát nước, khoảng cách thao tác và bảo vệ chống va chạm.
Việc lựa chọn cấp điện áp, tính toán công suất, hệ số đồng thời, đấu nối, đo đếm, chất lượng điện năng và quản lý phụ tải chưa có hướng dẫn tích hợp dành riêng cho trạm sạc. Yêu cầu về RCD (thiết bị bảo vệ dòng rò), phát hiện dòng dư một chiều, bảo vệ quá dòng, ngắn mạch, xung sét, nối đất và ngắt điện khẩn cấp cần được áp dụng thống nhất giữa trụ sạc và hệ thống phân phối nội bộ.
Việc bố trí phương tiện phòng cháy, chữa cháy, biển cảnh báo, nội quy, tiêu lệnh, điều kiện ngừng khai thác và phối hợp xử lý sự cố cần được xác định rõ trong mối quan hệ với quy định chuyên ngành. Thiết bị đo điện năng sạc pin xe điện đã được đưa vào phạm vi quản lý phương tiện đo nhóm 2, nhưng việc tích hợp giữa đo lường trong trụ, đo giao nhận điện tại điểm đấu nối và dữ liệu tính phí dịch vụ cần được làm rõ.
Trạm sạc công cộng ngày càng phụ thuộc vào phần mềm, truyền thông và nền tảng thanh toán; do đó cần có yêu cầu tối thiểu về đồng bộ thời gian, phân quyền, nhật ký, lưu trữ, sao lưu và bảo vệ dữ liệu. Trạm hiện hữu được hình thành qua nhiều giai đoạn, có chất lượng và hồ sơ khác nhau; cần có lộ trình rà soát, khắc phục phù hợp, đồng thời xử lý ngay các nguy cơ trực tiếp đến an toàn.
Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành Thông tư 03/2024 sửa đổi, bổ sung quy định về đo lường đối với phương tiện đo nhóm 2, trong đó bổ sung quản lý thiết bị đo điện năng sạc pin xe điện. Quy định này góp phần bảo đảm minh bạch trong tính giá, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và hạn chế gian lận đo lường. Tuy nhiên, quy định về đo lường chỉ giải quyết một cấu phần của hệ thống; việc bảo đảm an toàn và vận hành trạm vẫn cần một quy chuẩn Việt Nam (QCVN) chuyên ngành, có khả năng liên kết các yêu cầu hiện có.
Thực tiễn nêu trên cho thấy việc xây dựng QCVN về trụ sạc và trạm sạc là cần thiết, cấp bách, phù hợp với tốc độ phát triển thị trường và yêu cầu quản lý nhà nước. Quy chuẩn không thay thế các quy chuẩn chuyên ngành mà xác lập yêu cầu tối thiểu và điểm giao diện để các quy định về sản phẩm, điện lực, phòng cháy chữa cháy, xây dựng, đo lường và dữ liệu được áp dụng đồng bộ.
Việc ban hành QCVN tạo cơ sở pháp lý để cơ quan nhà nước, địa phương, đơn vị điện lực, tổ chức chứng nhận, phòng thử nghiệm, chủ đầu tư và doanh nghiệp áp dụng thống nhất; giảm cách hiểu khác nhau, hạn chế yêu cầu phát sinh không cần thiết và thúc đẩy đầu tư hạ tầng sạc an toàn. QCVN là công cụ cần thiết để hỗ trợ phát triển ngành công nghiệp xe điện, thiết bị điện và dịch vụ sạc trong nước. Việc sử dụng tiêu chuẩn quốc tế và TCVN làm nền tảng tạo điều kiện cho doanh nghiệp chủ động thiết kế, thử nghiệm, chứng nhận, nâng cao chất lượng và tham gia chuỗi cung ứng.
Do đó, Bộ Công Thương dự thảo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về trụ sạc, trạm sạc xe điện. Tại dự thảo, cơ quan này đề xuất cụ thể quy định kỹ thuật đối với trụ sạc; quy định kỹ thuật đối với trạm sạc; quy định về quản lý; trách nhiệm của tổ chức, cá nhân…/.
ĐOÀN VINH