Lạng Sơn phát triển hạ tầng đáp ứng yêu cầu xử lý chất thải xây dựng

Trong những năm qua, cùng với quá trình phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh, hoạt động đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội tại khu vực đô thị và nông thôn ngày càng được đẩy mạnh. Các hoạt động xây dựng đã góp phần quan trọng trong việc cải thiện diện mạo kiến trúc, cảnh quan và điều kiện sống của người dân. Tuy nhiên, song hành với đó là áp lực ngày càng gia tăng về khối lượng chất thải rắn phát sinh, đặc biệt là chất thải rắn xây dựng.

Theo ước tính, tổng khối lượng chất thải rắn xây dựng (CTRXD) phát sinh trên địa bàn tỉnh trong năm 2025 khoảng 72,897 tấn/ngày đêm. Trong đó, lượng phát sinh tập trung cao tại khu vực trung tâm các phường với khoảng 14,192 tấn/ngày đêm, chiếm 19,47% tổng khối lượng phát sinh. Điều này cho thấy áp lực quản lý CTRXD tại khu vực đô thị trung tâm là rất lớn do mật độ công trình cao, không gian tập kết hạn chế và yêu cầu về cảnh quan, trật tự đô thị nghiêm ngặt hơn.

Phần còn lại khoảng 58,705 tấn/ngày đêm (chiếm 80,53%) phát sinh ở các khu vực khác trên địa bàn tỉnh, có xu hướng phân tán, nhỏ lẻ theo điểm dân cư và theo các công trình hạ tầng, khiến việc tổ chức thu gom, kiểm soát điểm đổ thải khó khăn nếu thiếu mạng lưới xử lý CTRXD phù hợp. 

Thực tế cho thấy, đối với các công trình xây dựng mới hoặc cải tạo, sửa chữa sử dụng vốn đầu tư công, hiện chưa có cơ sở xác định cụ thể cự ly và đơn giá vận chuyển CTRXD, dẫn đến khó khăn trong công tác lập, thẩm định và phê duyệt dự toán đầu tư xây dựng công trình.

Việc quy hoạch, xác định và bố trí các khu vực, địa điểm tiếp nhận, tập kết và xử lý CTRXD chưa được triển khai đồng bộ, chưa đáp ứng nhu cầu xử lý khối lượng CTRXD phát sinh ngày càng tăng. Do chưa có hệ thống bãi xử lý CTRXD tập trung theo quy hoạch, tình trạng đổ thải tự phát, đổ trộm CTRXD không đúng nơi quy định vẫn còn xảy ra tại một số địa bàn, gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến cảnh quan và đời sống sinh hoạt của người dân khu vực lân cận.

Đối với các dự án, công trình xây dựng sử dụng vốn đầu tư công, hiện chưa có đầy đủ cơ sở để xác định cụ thể địa điểm, cự ly vận chuyển và đơn giá xử lý CTRXD, dẫn đến khó khăn trong công tác lập, thẩm định và phê duyệt dự toán đầu tư xây dựng; ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện dự án và hiệu quả quản lý chi phí đầu tư.

Năm 2026 là năm đầu tiên của giai đoạn 2026 – 2030, cùng với xu hướng đô thị hóa và gia tăng đầu tư xây dựng, CTRXD trên địa bàn tỉnh được dự báo tiếp tục tăng, phản ánh trực tiếp nhu cầu xây dựng mới, cải tạo, chỉnh trang đô thị và triển khai các dự án hạ tầng.

Theo dự báo, khối lượng CTRXD phát sinh trung bình toàn tỉnh năm 2026 đạt khoảng 73,493 tấn/ngày đêm, cho thấy áp lực đối với hệ thống thu gom, vận chuyển, xử lý CTRXD sẽ lớn hơn so với giai đoạn trước, đặc biệt trong bối cảnh hạ tầng tiếp nhận và xử lý chưa đồng bộ. 

Việc phát triển hạ tầng đáp ứng yêu cầu thu gom, xử lý rác thải xây dựng là nhiệm vụ quan trọng. 

Chất thải rắn xây dựng dự báo tập trung cao tại các phường Đông Kinh, Kỳ Lừa, Lương Văn Tri, Tam Thanh với khoảng 14,319 tấn/ngày đêm, thể hiện rõ sự tập trung phát sinh tại khu vực lõi đô thị, nơi mật độ công trình lớn và không gian tập kết hạn chế. Trong khi đó, các xã còn lại dao động từ 2,574 – 10,132 tấn/ngày đêm, cho thấy đặc điểm phát sinh phân tán, chênh lệch theo địa bàn, phụ thuộc vào mức độ phát triển, quy mô dự án và nhu cầu xây dựng dân sinh. 

Trước tình hình trên, Lạng Sơn sẽ xây dựng định hướng và phương án đầu tư hệ thống bãi xử lý CTRXD trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn, bảo đảm đáp ứng nhu cầu thu gom, vận chuyển và xử lý CTRXD phát sinh trong giai đoạn 2026 - 2030 và các giai đoạn tiếp theo; góp phần kiểm soát ô nhiễm môi trường, bảo vệ cảnh quan, nâng cao chất lượng sống của người dân và phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội bền vững của tỉnh.

Đề xuất mạng lưới các bãi xử lý CTRXD trên phạm vi toàn tỉnh; giai đoạn trước mắt 2026 - 2028 ưu tiên đầu tư tại các vị trí trọng yếu, có lượng CTRXD phát sinh lớn, nằm trên các tuyến quốc lộ chính yếu của tỉnh nhằm giải quyết ngay nhu cầu xử lý CTRXD trên địa bàn. Trong đó, lựa chọn 05 bãi xử lý CTRXD theo hình thức chôn lấp hoặc tái chế tại các phường, xã trên các tuyến quốc lộ chính của tỉnh để đảm bảo việc thu gom CTRXD theo trục tuyến; với quy mô thực hiện trước mắt từ 1-5ha.

Giai đoạn 2028-2030, căn cứ nhu cầu thực tế và tốc độ lấp đầy của các bãi CTRXD đã đầu tư xây dựng, xem xét mở rộng diện tích các vị trí cũ, hoặc đầu tư xây dựng tại các vị trí mới, ưu tiên vị trí tại các xã trung tâm gần các khu vực có mật độ dân cư cao, nằm trên các tuyến quốc lộ hoặc đường tỉnh lớn. 

Bên cạnh đó, xem xét mở rộng các bãi xử lý CTRXD ở giai đoạn 1 và mở mới 06 bãi xử lý CTRXD theo hình thức chôn lấp hoặc tái chế tại các vị trí có khoảng cách phù hợp đến các phường, xã trung tâm hoặc khu vực lân cận, có vị trí thuận lợi kết nối với hạ tầng giao thông khu vực, với quy mô dự kiến từ 2-10ha.

Giai đoạn sau năm 2030, xem xét nhu cầu và khả năng mở rộng của các vị trí trung tâm để nghiên cứu, lựa chọn các vị trí mới tại các xã lân cận dự báo mức độ đô thị hóa, tập trung dân cư và hoạt động xây dựng gia tăng. Làm cơ sở cho các địa phương, tổ chức, cá nhân xác định vị trí đổ thải, cự ly vận chuyển CTRXD phù hợp, phục vụ việc lập dự toán chi phí, tổ chức thi công xây dựng và quản lý hoạt động đổ thải theo đúng quy định.

Trên cơ sở các vị trí đã được lựa chọn, xem xét mở rộng diện tích của các bãi xử lý CTRXD đảm bảo tổng khả năng dung nạp tối thiểu đáp ứng đến hết năm 2050 trên địa bàn toàn tỉnh. Nghiên cứu, bổ sung các vị trí mới trong trường hợp các vị trí ở giai đoạn 2 không có đủ dư địa mở rộng hoặc cần thiết bổ sung các vị trí mới nhằm giảm khoảng cách vận chuyển CTRXD tại các khu vực tập trung nhiều công trình xây dựng.

Tên, vị trí, quy mô và phạm vi ranh giới các bãi xử lý CTRXD sẽ được xác định chính xác trong quá trình lập quy hoạch xây dựng, lập, phê duyệt dự án đầu tư. Trong quá trình nghiên cứu, đề xuất dự án, trường hợp Nhà đầu tư khảo sát, lựa chọn được vị trí phù hợp hơn hoặc đề xuất quy mô với diện tích khác, Nhà đầu tư được đề xuất UBND tỉnh xem xét, chấp thuận. 

Trên cơ sở số liệu dự báo khối lượng CTRXD trong năm 2026 và các năm tiếp theo, căn cứ nhu cầu thực tế về việc bố trí các bãi xử lý CTRXD nhằm phục vụ các dự án đầu tư xây dựng trên địa bàn tỉnh, trước mắt trong giai đoạn năm 2026 - 2028 lựa chọn 05 vị trí tại trung tâm các phường và các xã trên các tuyến Quốc lộ 1, 1B, 4A, 4B nhằm phục vụ việc thu gom, xử lý CTRXD theo tuyến, bao gồm phường Kỳ Lừa và các xã: Na Sầm, Lộc Bình, Bình Gia, Cai Kinh.

Căn cứ nhu cầu thực tế và tốc độ lấp đầy của các bãi CTRXD đã đầu tư xây dựng ở giai đoạn 1, trong giai đoạn từ năm 2028 - 2030, xem xét mở rộng đối với 05 vị trí đã đầu tư xây dựng ở giai đoạn 1 và lựa chọn mở mới 06 vị trí tại các khu vực có khoảng cách gần với các điểm tập trung dân cư gồm các xã: Công Sơn; Đình Lập; Chi Lăng; Khánh Khê; Bắc Sơn; Thất Khê.

Về quy mô và hình thức bãi xử lý CTRXD: Trong giai đoạn 2028-2030, xem xét bố trí nguồn vốn ngân sách nhà nước kết hợp kêu gọi nguồn vốn ngoài ngân sách đầu tư xây dựng các vị trí bãi xử lý CTRXD với quy mô cơ bản từ 2-5ha theo hình thức chôn lấp hoặc tái chế. Trong đó ưu tiên các khu vực tập trung khối lượng lớn CTRXD như phường Kỳ Lừa, xã Cai Kinh...

Ngành chức năng tỉnh tổ chức tuyên truyền, phổ biến nội dung Đề án bằng nhiều hình thức phù hợp đến các tầng lớp nhân dân; chú trọng tuyên truyền thông qua các cơ quan báo chí, hệ thống thông tin cơ sở, loa truyền thanh, các cuộc họp thôn, tổ dân phố nhằm nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cộng đồng trong quản lý CTRXD.

Xây dựng và triển khai các chương trình truyền thông, giáo dục nâng cao nhận thức tại trường học, khu dân cư, cơ quan nhà nước, cơ sở sản xuất, kinh doanh dịch vụ về giảm thiểu phát sinh, phân loại tại nguồn, tái chế, tái sử dụng CTRXD; từng bước hình thành ý thức, thói quen đúng trong hoạt động xây dựng và đổ thải./.

Thanh Vân