Triển khai hiệu quả công tác quan trắc, cảnh báo môi trường tại vùng nuôi thủy sản

Nhằm kịp thời cảnh báo sớm diễn biến chất lượng môi trường nước nuôi thủy sản và ngăn chặn hiệu quả các bệnh nguy hiểm trên thủy sản nuôi, những năm qua công tác quan trắc, cảnh báo môi trường và phòng, chống dịch bệnh tại các vùng nuôi trồng thủy sản được các địa phương đẩy mạnh triển khai. 

Theo đánh giá của Cục Thủy sản và Kiểm ngư (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), công tác quan trắc, cảnh báo môi trường trong nuôi trồng thủy sản không chỉ dừng ở việc ghi nhận các chỉ số kỹ thuật, mà còn giữ vai trò như một “hệ thống phòng vệ từ sớm” cho toàn bộ vùng nuôi. Việc theo dõi liên tục các thông số như: DO, pH, nhiệt độ, độ mặn, cùng các khí độc như NH3, NO2 giúp phát hiện sớm những biến động bất thường của môi trường nước để kịp thời can thiệp.

Khi các chỉ số vượt ngưỡng, người nuôi có thể nhanh chóng thực hiện các biện pháp như: Thay nước, tăng cường sục khí, bổ sung chế phẩm vi sinh, qua đó hạn chế nguy cơ bùng phát dịch bệnh và nhiều tác nhân gây hại khác. Môi trường nuôi được duy trì ổn định cũng đồng nghĩa với việc vật nuôi tăng sức đề kháng, giảm tỷ lệ hao hụt và thiệt hại trong quá trình sản xuất. Từ dữ liệu quan trắc, người nuôi có thêm cơ sở để điều chỉnh lượng thức ăn, tần suất cho ăn, lựa chọn thời điểm thay nước phù hợp, cũng như chủ động ổn định độ kiềm, pH bằng vôi hoặc khoáng chất.

Tại các vùng nuôi trồng thủy sản đặc biệt là nuôi lồng bè công tác quan trắc môi trường ngày càng được chú trọng triển khai. 

Đắk Lắk đang triển khai nhiều giải pháp nhằm giảm thiểu rủi ro môi trường, bảo vệ sản xuất và nâng cao giá trị nuôi cá lồng bè trên các sông, hồ chứa nước ngọt. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, ảnh hưởng của nắng nóng kéo dài thời gian qua đã làm mực nước tại nhiều sông, hồ chứa suy giảm đáng kể, ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường nuôi thủy sản. 

Cùng với đó, kết quả quan trắc tại nhiều vùng nuôi trên cả nước cho thấy một số chỉ tiêu môi trường có dấu hiệu vượt ngưỡng cho phép, làm gia tăng nguy cơ phát sinh dịch bệnh trên thủy sản. Đặc biệt, trong thời điểm giao mùa thường xuất hiện những biến động mạnh về nhiệt độ, lượng mưa và chất lượng nguồn nước. Những yếu tố này khiến cá nuôi dễ bị sốc môi trường, giảm sức đề kháng, thậm chí xảy ra hiện tượng chết hàng loạt nếu không được theo dõi và xử lý kịp thời. 

Trong giai đoạn 2026-2030, tỉnh đẩy mạnh công tác quan trắc cảnh báo và giám sát môi trường vùng nuôi trồng thủy sản tại một số vùng nuôi chính của tỉnh, vùng nuôi các đối tượng nuôi là sản phẩm chủ lực, có giá trị kinh tế, sản lượng hàng hóa cao của tỉnh như: Tôm sú, tôm thẻ chân trắng, tôm hùm, cá tầm, cá rô phi và cá nuôi lồng bè nước ngọt. 

Đối với vùng nuôi tôm nước lợ (đối tượng nuôi tôm thẻ chân trắng, tôm sú) Thời gian thực hiện: Từ tháng 3 đến tháng 11 hàng năm; Địa điểm thực hiện quan trắc được thực hiện tại 03 vùng nuôi chính của tỉnh, bao gồm: Vùng nuôi tôm nước lợ quanh đầm Cù Mông; vùng nuôi tôm nước lợ quanh đầm Ô Loan; vùng nuôi nuôi trồng thủy sản hạ lưu sông Bàn Thạch.  

Đối với vùng nuôi tôm hùm lồng, bè, công tác quan trắc môi trường được thực hiện tại vùng nuôi trồng thủy sản lồng, bè thuộc đầm Cù Mông và vịnh Xuân Đài với 3 điểm quan trắc mỗi điểm thu mẫu, phân tích theo 2 tầng nước (tầng đáy cách đáy 0,5 - 1m và tầng giữa cách mặt từ 2 - 3m) và 01 mẫu trầm tích tầng đáy tương ứng. Đối với mẫu nước vùng nuôi tôm hùm, thực hiện quan trắc trong tháng 3, 4 và tháng 9 đến tháng 11 tần suất quan trắc 02 đợt/tháng; tháng 5 đến tháng 8 tần suất quan trắc 04 đợt/tháng (26 đợt/năm). Mẫu trầm tích tần suất quan trắc 02 đợt/tháng (18 đợt/năm).  

Ngoài ra, đối với vùng nuôi trồng thủy sản nước ngọt địa điểm quan trắc tại vùng nuôi cá rô phi thương phẩm tại phường Ea Kao; vùng nuôi cá lồng, bè trên sông Krông Ana; vùng nuôi cá lồng, bè trên hồ thủy điện Srêpốk 3; khu vực nuôi cá tầm tại xã Nam Ka. Công tác quan trắc được thực hiện tại 07 điểm (04 điểm tại khu vực nguồn nước cấp; 03 điểm đại diện cho các ao, lồng/bè nuôi thủy sản (thuộc vùng nuôi: Ea Kao, Krông Ana và Srêpốk 3).

Mẫu nước vùng nuôi triển khai quan trắc 02 đợt/tháng (18 đợt/năm). Mẫu nước trong ao nuôi/lồng nuôi quan trắc 02 đợt/tháng. Khi môi trường có diễn biến bất thường (mưa, nắng nóng kéo dài); khi khu vực nuôi trồng thủy sản xảy ra dịch bệnh; khi môi trường vùng nuôi có dấu hiệu ô nhiễm, tích tụ chất hữu cơ; tảo nở hoa tại vùng nuôi tôm hùm, vùng nuôi tôm nước lợ, vùng nuôi cá nước ngọt tập trung của tỉnh.

Dữ liệu từ công tác quan trắc giúp ngành chức năng, địa phương, các hộ nuôi trồng chủ động phương án kiểm soát môi trường, ứng phó dịch bệnh. 

Nắng nóng kéo dài khiến nguy cơ dịch bệnh trên thủy sản gia tăng. Trong bối cảnh đó, ngành nông nghiệp tỉnh đang tăng cường nhiều giải pháp kiểm soát môi trường, quản lý mùa vụ và hướng dẫn người dân chủ động phòng bệnh. Theo thống kê, đến tháng 4/2026, toàn tỉnh có hơn 187.000 lồng nuôi thủy sản. Trong đó có 10.766 lồng ươm tôm hùm, 166.168 lồng nuôi tôm hùm, 9.057 lồng nuôi cá biển và 1.010 lồng nuôi cá nước ngọt cùng nhiều đối tượng khác.

Quy mô nuôi lớn khiến áp lực môi trường ngày càng tăng, nhất là tại các khu vực nuôi tập trung như đầm Cù Mông, vịnh Xuân Đài và vịnh Vũng Rô. Đây cũng là lý do Chi cục Thủy sản và Biển đảo thực hiện quan trắc, cảnh báo môi trường tại một số vùng nuôi trọng điểm; triển khai các giải pháp phòng, chống một số dịch bệnh nguy hiểm trên thủy sản nuôi trên địa bàn tỉnh.

Cùng với đó, ngành chuyên môn cũng liên tục khuyến cáo người nuôi theo dõi chặt hoạt động của thủy sản nuôi, nhất là trong giai đoạn nắng nóng cao điểm từ tháng 5 đến tháng 8. Ngoài ra, việc sát trùng thức ăn tươi sống, bổ sung vitamin C, men tiêu hóa cũng được khuyến cáo thực hiện thường xuyên nhằm tăng sức đề kháng cho thủy sản nuôi. 

Dự báo trong mùa nắng nóng năm nay, nhiệt độ có khả năng cao hơn trung bình nhiều năm, nắng nóng sẽ xuất hiện diện rộng. Vì vậy, các địa phương cần tăng cường theo dõi môi trường nuôi, hướng dẫn người dân thực hiện đúng lịch thời vụ và chủ động các biện pháp phòng bệnh./.

Mai Vân