Bản chất pháp lý và những hạn chế về quản lý qua các thời kỳ
Cần khẳng định rõ về bản chất pháp lý: Việc thu hồi 273 điểm nhà, đất công đợt này là hoạt động của bên cho thuê (đơn vị được giao quản lý tài sản công) thực hiện chấm dứt hợp đồng cho thuê khi đã hết thời hạn mà không thuộc diện được gia hạn theo quy định tại Luật Quản lý, sử dụng tài sản công, Nghị định số 108/2024/NĐ-CP và Bộ luật Dân sự năm 2015. Đây hoàn toàn không phải là trường hợp "Nhà nước thu hồi đất" theo Luật Đất đai.
Nhiều ý kiến đặt câu hỏi: Vì sao một quỹ nhà, đất công có quy mô lớn lại rơi vào tình trạng sử dụng sai mục đích, tranh chấp và nợ đọng kéo dài qua nhiều nhiệm kỳ? Nhìn thẳng vào sự thật, Báo cáo của Sở Tài chính và các kết luận rà soát chuyên ngành đã chỉ rõ những nguyên nhân, hạn chế kéo dài trước đây.
Công tác kiểm tra, giám sát bị buông lỏng: Qua nhiều thời kỳ, việc chấp hành kỷ cương quản lý tài sản công chưa nghiêm. Thống kê cho thấy có tới 147/273 điểm nhà, đất bị tự ý cải tạo, sửa chữa, cơi nới hoặc xây dựng mới, trong đó có 116 điểm hoàn toàn không có giấy phép xây dựng. Không ít cơ sở bị hợp khối với nhà ở tư nhân, làm sai lệch hiện trạng và mờ nhòa ranh giới tài sản công.
Thất thoát ngân sách và buông lỏng kỷ luật tài chính: Tình trạng chây ì, không thực hiện nghĩa vụ tài chính diễn ra nghiêm trọng. Số tiền thuê nhà còn nợ đọng đọng lại lên tới khoảng 120,3 tỷ đồng và tiền thuê đất đã tính phải thu khoảng 137,2 tỷ đồng.
Bất cập từ quá trình chuyển đổi mô hình doanh nghiệp: Việc chuyển đổi từ doanh nghiệp nhà nước sang công ty cổ phần phát sinh nhiều "khoảng mờ" pháp lý. Một số doanh nghiệp sau cổ phần hóa cố tình hiểu sai cho rằng mình được kế thừa "quyền thuê không thời hạn", hoặc không cung cấp được hồ sơ, chứng từ kiểm toán chứng minh chi phí đầu tư hợp pháp theo quy định, dẫn đến khiếu kiện, kéo dài thời gian bàn giao.
(Ảnh minh họa).
Thượng tôn pháp luật, không né tránh sai phạm
Thực trạng nêu trên đòi hỏi sự nhìn nhận khách quan, minh bạch và xác định rõ trách nhiệm của từng cấp, từng ngành theo tinh thần chỉ đạo của Ban Thường vụ Thành ủy Hải Phòng:
Đối với đơn vị trực tiếp quản lý, vận hành: Công ty TNHH MTV Quản lý và Kinh doanh nhà Hải Phòng chưa làm tròn trách nhiệm giám sát, buông lỏng quản lý hợp đồng cho thuê, chậm trễ trong việc phát hiện và ngăn chặn các hành vi vi phạm trật tự xây dựng và biến dạng tài sản công.
Đối với các cơ quan quản lý chuyên ngành và địa phương: Sở Tài chính (với vai trò cơ quan đầu mối số liệu và tham mưu), Cục Thuế thành phố và Ủy ban nhân dân các quận, phường nơi có nhà thuê trong một số giai đoạn trước đây chưa kịp thời tham mưu các giải pháp căn cơ, thiếu quyết liệt trong đôn đốc thu nộp ngân sách và quản lý trật tự xây dựng tại địa bàn.
Đối với tổ chức, cá nhân đi thuê: Một số doanh nghiệp, hộ gia đình chưa chấp hành nghiêm nghĩa vụ hợp đồng, nại ra các văn bản hết hiệu lực pháp luật để trì hoãn việc trả lại tài sản cho Nhà nước.
Quyết tâm chính trị và tính nhân văn trong thực thi chính sách
Trước những bất cập tích tụ lâu năm, Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố Hải Phòng đã ban hành Kết luận số 302-KL/TU ngày 08/7/2026, khẳng định quyết tâm hoàn thành việc sắp xếp, xử lý quỹ nhà công trong năm 2026; Ban Thường vụ Thành ủy đã ban hành Thông báo số 585-TB/TU ngày 19/9/2026 thống nhất phương án xử lý. Đây là quyết định của tập thể cấp ủy, chính quyền theo đúng thẩm quyền, thượng tôn pháp luật và hoàn toàn không phụ thuộc vào ý chí cá nhân.
Sự chỉ đạo tập trung, nhất quán đó đã tạo ra những chuyển biến căn bản:
Kết quả thu hồi đạt tỷ lệ cao: Tính đến cuối tháng 10/2026, đối với 159 điểm thu hồi theo Nghị định số 108/2024/NĐ-CP, đã có 148 điểm (đạt 93,1%) hoàn tất bàn giao nhà trống hoặc ký biên bản cam kết bàn giao. Các điểm thuộc nhóm khởi kiện tại Tòa án đang được các cơ quan tư pháp phối hợp thi hành án và xét xử theo đúng trình tự tố tụng.
Xây dựng "đường găng" tiến độ, không để lãng phí sau thu hồi: Thành phố thống nhất phân loại 273 điểm nhà, đất thành 06 nhóm xử lý cụ thể. Nguyên tắc xuyên suốt là: ưu tiên chuyển đổi làm cơ sở y tế, giáo dục, nhà văn hóa, công trình công cộng phục vụ Nhân dân; các điểm không sử dụng vào mục đích công cộng sẽ tổ chức đấu giá công khai để tăng thu ngân sách. Sở Tài chính đã chủ trì lập "đường găng" chi tiết cho từng điểm, kiên quyết không để xảy ra tình trạng "thu hồi xong để trống, gây lãng phí".
Thấu đáo về an sinh, bảo đảm quyền lợi hợp pháp: Quá trình thực hiện được tiến hành song song giữa tính kiên quyết và sự thấu hiểu. Lãnh đạo Ủy ban nhân dân thành phố đã trực tiếp chủ trì các cuộc đối thoại, xin ý kiến các bộ, ngành Trung ương (Bộ Tài chính, Thanh tra Chính phủ, Ban Tiếp công dân Trung ương) để trả lời thấu đáo từng nhóm kiến nghị. Thành phố đã xem xét bố trí nhà ở xã hội cho 39 hộ gia đình thuộc diện chính sách hoặc không có nơi ở nào khác; hướng dẫn khấu trừ chi phí đầu tư hợp pháp vào tiền thuê theo quy định; đồng thời công khai nhu cầu tuyển dụng 4.367 lao động tại các khu công nghiệp để hỗ trợ những trường hợp bị ảnh hưởng việc làm.
Khơi thông nguồn lực vì một Hải Phòng phát triển bền vững
Kế hoạch số 09/KH-UBND của Ủy ban nhân dân thành phố Hải Phòng là minh chứng sinh động cho tư duy quản trị đô thị hiện đại, tinh thần trách nhiệm và bản lĩnh của Đảng bộ, chính quyền thành phố. Quyết sách này không chỉ giải quyết triệt để một tồn tại lịch sử phức tạp, mà quan trọng hơn, đã thiết lập lại kỷ cương phép nước trong quản lý tài sản công, bảo đảm sự bình đẳng trong tiếp cận nguồn lực đất đai.
Khi những giá trị tài sản công được trả về đúng mục đích phục vụ cộng đồng và phát triển kinh tế, Hải Phòng tiếp tục củng cố niềm tin trong Nhân dân, tạo dựng môi trường đầu tư minh bạch, văn minh, mở ra dư địa mới cho sự bứt phá nhanh và bền vững trong giai đoạn phát triển mới./.
Trọng Nhân