Tây Ninh xác định các khu vực trọng điểm ứng phó hạn, mặn mùa khô

Theo dự báo, trong những tháng cuối năm 2026 và đầu năm 2027, hiện tượng El Nino có thể tác động đến diễn biến thời tiết, làm lượng mưa tại tỉnh có thể thấp hơn trung bình nhiều năm, trong khi nhiệt độ có khả năng cao hơn thông thường. Giai đoạn từ tháng 11/2026 đến tháng 01/2027, lượng mưa có thể thấp hơn trung bình nhiều năm từ 10-40%; giai đoạn từ tháng 02 đến tháng 4/2027 thấp hơn khoảng 5-20%, còn nhiệt độ có thể cao hơn từ 0,5-1,5°C.

Trong điều kiện đó, nguy cơ thiếu hụt nguồn nước và gia tăng xâm nhập mặn cần được tính đến ngay từ đầu mùa khô. Tại các khu vực chịu ảnh hưởng của hệ thống sông Vàm Cỏ Đông, Vàm Cỏ Tây và mạng lưới kênh, rạch kết nối, diễn biến dòng chảy, chất lượng nước và độ mặn sẽ tác động trực tiếp đến khả năng lấy nước phục vụ sản xuất và sinh hoạt.

Theo kịch bản dự báo, xâm nhập mặn có thể xuất hiện từ đầu tháng 12/2026 trong hệ thống sông Vàm Cỏ, sớm hơn một số mùa khô gần đây. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng thực tế còn phụ thuộc vào diễn biến thời tiết, dòng chảy và tình hình vận hành công trình thủy lợi.

Nguy cơ thiếu nước vào thời điểm cây trồng cần nhiều nước có thể làm tăng chi phí tưới tiêu, ảnh hưởng đến năng suất và hiệu quả sản xuất. Trong khi đó, nguồn nước sinh hoạt tại những khu vực cuối nguồn, vùng hạ lưu hoặc nơi hạ tầng cấp nước còn hạn chế cũng có thể chịu áp lực khi nắng nóng kéo dài. Vì vậy, việc theo dõi khí tượng thủy văn, mực nước, chất lượng nước và độ mặn cần được thực hiện thường xuyên để địa phương chủ động điều chỉnh kế hoạch sản xuất, lấy nước và điều tiết hệ thống.

Công tác khơi thông, nạo vét kênh mương được đẩy mạnh triển khai. 

Tỉnh xây dựng phương án ứng phó trên cơ sở kịch bản rủi ro rất cao, giả định tình trạng xâm nhập mặn tương đương giai đoạn 2019-2020 và hạn hán, thiếu nước tương đương giai đoạn 2014-2016. Đây là kịch bản thiết kế phương án ứng phó, không phải dự báo khẳng định diễn biến thực tế.

Kế hoạch xác định 4 trạng thái điều hành nguồn nước, gồm: theo dõi, cảnh báo, thiếu nước và thiếu nước nghiêm trọng/rủi ro rất cao. Việc chuyển trạng thái căn cứ vào diễn biến độ mặn, mực nước, chất lượng nguồn nước và khả năng cấp nước thực tế. Qua đó, các cơ quan, địa phương chủ động triển khai giải pháp phù hợp, không vận hành công trình lấy nước theo lịch cố định khi điều kiện nguồn nước không bảo đảm.  

Khi độ mặn tại các cửa lấy nước trên sông Vàm Cỏ, Vàm Cỏ Đông, Vàm Cỏ Tây, Cần Giuộc, Rạch Cát đạt từ 0,5-1‰ hoặc mực nước kênh trục thấp hơn trung bình nhiều năm từ 0,3-0,5 m, các địa phương phải tăng tần suất quan trắc, hạn chế sử dụng nước chưa cần thiết, chủ động tích trữ nước và chuẩn bị máy bơm dã chiến.

Khi độ mặn vượt 1‰ tại các vùng lấy nước tưới lúa, rau màu và cấp nước sinh hoạt; vượt 0,5‰ tại vùng cây ăn trái mẫn cảm với mặn hoặc công suất khai thác của trạm cấp nước nông thôn giảm trên 20%, địa phương chuyển sang trạng thái thiếu nước. Các giải pháp được triển khai gồm ưu tiên bảo đảm nước sinh hoạt, điều chỉnh diện tích và lịch sản xuất, vận hành công trình theo tiểu vùng, bơm chuyền, bơm dã chiến và cấp nước bổ sung cho khu dân cư có nguy cơ thiếu nước.

Đối với tình huống thiếu nước nghiêm trọng, khi độ mặn tại các cửa lấy nước từ trên 2-4‰, xâm nhập sâu vào nội đồng kéo dài, mực nước sông, kênh xuống dưới mực nước chết của trạm bơm hoặc nguồn nước thô cấp sinh hoạt vượt ngưỡng quy chuẩn, tỉnh sẽ kích hoạt phương án cấp nước khẩn cấp. Trong đó, sử dụng nguồn nước dự phòng, vận chuyển nước bằng xe bồn, bố trí bồn chứa tập trung; ưu tiên nguồn nước cho người dân, cơ sở y tế, trường học và tạm dừng các hoạt động sản xuất không thiết yếu khi cần thiết.

Đặc biệt, tỉnh xác định thứ tự ưu tiên phân bổ nguồn nước gồm: nước ăn uống, sinh hoạt của người dân; cơ sở y tế, trường học và công trình hạ tầng thiết yếu; nước uống, vệ sinh cho vật nuôi; cây trồng có giá trị kinh tế cao, cây lâu năm và diện tích đã xuống giống; nuôi trồng thủy sản và các nhu cầu sản xuất khác. Tỉnh phân chia địa bàn thành 6 vùng nguy cơ để tổ chức các giải pháp ứng phó phù hợp với đặc điểm nguồn nước và điều kiện sản xuất.

Một trong những mục tiêu quan trọng nhất là đảm bảo cấp đủ nước sạch người dân phục vụ sinh hoạt trong mùa khô. 

Trong đó, vùng nguy cơ rất cao về xâm nhập mặn, thiếu nước gồm 7 xã: Cần Giuộc, Phước Vĩnh Tây, Tân Tập, Vàm Cỏ, Cần Đước, Long Hựu và Tân Lân. Đây là khu vực được ưu tiên xây dựng phương án ngăn mặn, giữ ngọt, tích trữ nước và cấp nước khẩn cấp. Vùng nguy cơ cao về xâm nhập mặn kết hợp hạn, thiếu nước gồm 13 xã; vùng nguy cơ cao về hạn hán, thiếu nước khu vực chuyển tiếp gồm 16 xã.

Khu vực Đồng Tháp Mười có 20 xã được xác định có nguy cơ cao về hạn hán, thiếu nước và cháy rừng tại một số địa bàn. Bên cạnh đó, 26 xã thuộc vùng 5 được tập trung phòng, chống hạn hán, thiếu nước sinh hoạt và cháy rừng; 14 phường thuộc vùng 6 được chú trọng bảo đảm nguồn nước sinh hoạt, y tế, trường học, sản xuất công nghiệp và dịch vụ.

Đối với từng địa phương, kế hoạch xác định cụ thể mức độ rủi ro và nhiệm vụ trọng tâm, làm cơ sở xây dựng phương án ứng phó sát với tình hình thực tế. Đối với sản xuất nông nghiệp, tỉnh yêu cầu các địa phương rà soát, phân loại diện tích có nguồn nước ổn định, khu vực có thể bơm bổ sung và diện tích có nguy cơ thiếu nước, nhiễm mặn; không bố trí sản xuất tại những nơi chưa bảo đảm nguồn nước. Khi nguồn nước suy giảm, cần điều chỉnh thời vụ, giảm diện tích gieo trồng, chuyển đổi diện tích lúa sang cây trồng sử dụng ít nước hơn hoặc tổ chức thu hoạch sớm đối với diện tích có nguy cơ thiệt hại lớn.

Đặc biệt, cây ăn quả và cây lâu năm được xác định là nhóm cần ưu tiên bảo vệ do khả năng phục hồi sau hạn hán, xâm nhập mặn kéo dài còn hạn chế. Các địa phương hướng dẫn người dân tích trữ nước trong ao, bể; phủ gốc, áp dụng tưới nhỏ giọt, tưới tiết kiệm và không sử dụng nguồn nước nhiễm mặn để tưới cây. Đối với chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản, cần chủ động nguồn nước, theo dõi chất lượng nước, điều chỉnh quy mô sản xuất phù hợp với điều kiện thực tế.

Trong công tác thủy lợi, việc vận hành cống, trạm bơm phải căn cứ kết quả quan trắc chất lượng nước, độ mặn, mực nước, thủy triều và nhu cầu sử dụng thực tế, không thực hiện theo lịch cố định khi điều kiện nguồn nước không phù hợp. Tỉnh yêu cầu tăng cường theo dõi các hồ chứa Dầu Tiếng, Tha La, các tuyến sông Sài Gòn, Vàm Cỏ Đông, Vàm Cỏ Tây cùng hệ thống kênh chính để điều tiết, phân bổ nguồn nước hợp lý, hạn chế ảnh hưởng đến khu vực hạ lưu.

Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì phối hợp với các cơ quan khí tượng thủy văn theo dõi tình hình mưa, nhiệt độ, dòng chảy, độ mặn, thủy triều, nguồn nước hồ chứa và diễn biến El Niño; kịp thời thông tin dự báo, cảnh báo đến các sở, ngành, địa phương và người dân. Đối với công tác phòng, chống cháy rừng, các địa phương có rừng phải rà soát khu vực có nguy cơ cháy cao, kiểm tra đường tiếp cận, nguồn nước, máy bơm, phương tiện chữa cháy và bố trí lực lượng trực, tuần tra. Khi nguy cơ cháy rừng tăng cao, tăng cường kiểm soát các hoạt động có nguy cơ phát sinh lửa, chuẩn bị lực lượng, phương tiện sẵn sàng xử lý theo phương châm “4 tại chỗ”./.

Vân Khánh