Sau sáp nhập, với diện tích hơn 557.000ha rừng, tỷ lệ che phủ rừng hơn 62%, Thái Nguyên là một trong những địa phương đứng đầu cả nước về tỷ lệ che phủ rừng. Đây là nguồn tài nguyên quý giá để bảo tồn đa dạng sinh học cũng như phát triển kinh tế cho người dân địa phương.
Do đó, quản lý và sử dụng hiệu quả tài nguyên rừng đang trở thành cơ sở quan trọng để Thái Nguyên tổ chức lại vùng nguyên liệu phục vụ ngành gỗ. Cùng với bảo vệ diện tích rừng hiện có, địa phương có thể tập trung nâng cao chất lượng rừng trồng, lựa chọn giống cây phù hợp điều kiện sinh thái và nhu cầu chế biến. Việc hình thành các vùng nguyên liệu tập trung, gắn với cơ sở sản xuất, chế biến sẽ giúp giảm chi phí thu mua, vận chuyển và hạn chế tình trạng thiếu nguyên liệu cục bộ.
Bên cạnh đó, phát triển rừng theo hướng thâm canh, kéo dài chu kỳ sản xuất phù hợp và khuyến khích cấp chứng chỉ quản lý rừng bền vững sẽ tạo điều kiện nâng giá trị gỗ nguyên liệu. Mối liên kết giữa người trồng rừng, hợp tác xã, doanh nghiệp chế biến và các đơn vị tiêu thụ cũng cần được củng cố, qua đó tạo đầu ra ổn định cho sản phẩm lâm nghiệp.
Khi tài nguyên rừng được quản lý chặt chẽ, vùng nguyên liệu được quy hoạch phù hợp và chuỗi sản xuất được kết nối, ngành gỗ Thái Nguyên sẽ có thêm điều kiện nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên.
Gỗ được xác định là một trong những sản phẩm nông nghiệp chủ lực của Thái Nguyên. Những năm gần đây, kinh tế lâm nghiệp của tỉnh có bước phát triển khá, diện tích rừng trồng và sản lượng gỗ khai thác liên tục tăng. Theo số liệu thống kê, năm 2024, sản lượng gỗ khai thác của Thái Nguyên đạt khoảng 811.900m3, tăng mạnh so với mức 675.900m3 năm 2023.
Năm 2025, sau khi tỉnh Thái Nguyên mới được hình thành trên cơ sở hợp nhất Thái Nguyên và Bắc Kạn, sản lượng khai thác gỗ đạt khoảng 705.000m3; trong đó riêng khu vực phía Bắc của tỉnh có trên 100.000ha rừng trồng, sản lượng khai thác bình quân khoảng 311.000m3/năm.
Toàn tỉnh trồng được hơn 8.100ha rừng tập trung tính từ đầu năm 2026 đến nay. (Ảnh minh hoạ).
Từ đầu năm tới nay, ngành lâm nghiệp tiếp tục cho thấy dư địa phát triển lớn. Toàn tỉnh trồng được 8.153ha rừng tập trung, vượt 18% kế hoạch năm; trên 1,57 triệu cây phân tán được trồng, đạt 105% kế hoạch. Đặc biệt, sản lượng gỗ khai thác đạt trên 640.000m3, diện tích rừng được cấp chứng chỉ quản lý rừng bền vững đạt 7.664ha.
Không chỉ cung cấp nguyên liệu, rừng còn trực tiếp tạo sinh kế. Tại nhiều địa phương, cây keo sau chu kỳ 5-6 năm có thể đem lại cho người dân 100-120 triệu đồng/ha; nếu được chăm sóc tốt và khai thác sau 7-8 năm, giá trị có thể vượt 170 triệu đồng/ha. Cùng với vùng nguyên liệu, hệ thống chế biến cũng ngày càng mở rộng. Hiện Thái Nguyên có trên 800 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực khai thác, chế biến gỗ.
Nhiều sản phẩm như: Ván dán, đũa gỗ, đồ gỗ dùng một lần… đã tham gia chuỗi xuất khẩu sang Hoa Kỳ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc, Malaysia. Ngành chế biến gỗ tạo việc làm cho hàng nghìn lao động nông thôn, với thu nhập phổ biến 6-15 triệu đồng/người/tháng. Một số cơ sở chế biến đã đầu tư theo hướng nâng cao giá trị thay vì chỉ bán gỗ nguyên liệu. Hầu hết các cơ sở chế biến gỗ đều tận dụng cả gốc, rễ, đầu mẩu, lá ngọn của cây gỗ, giúp giá trị kinh tế cao hơn khoảng 1,5 lần so với bán cây tại rừng.
Từ lợi thế về diện tích rừng, sản lượng khai thác đến hệ thống chế biến, Thái Nguyên đã có những điều kiện quan trọng để phát triển ngành gỗ. Tuy nhiên, để lợi thế này thực sự chuyển thành giá trị cao hơn, bài toán đầu vào ổn định vẫn cần được giải quyết.
Đại diện một doanh nghiệp cho biết họ thường xuyên gặp tình trạng bất ổn về nguồn nguyên liệu, lúc thiếu, lúc thừa. Công ty trung bình tiêu thụ khoảng 1.200 tấn gỗ nguyên liệu/tháng, sản xuất khoảng 300m3 gỗ xẻ và nan, nẹp mỗi tháng.
Khi nguồn cung thiếu, giá gỗ tăng. Cụ thể, hiện Công ty đang phải thu mua 1,9 triệu đồng/tấn gỗ, trong khi những tháng đầu năm gỗ có giá chỉ 1,3 triệu đồng/tấn. Đáng chú ý, nguyên liệu cho sản xuất gỗ xẻ đòi hỏi chất lượng cao hơn so với nguyên liệu băm dăm.
Trong khi đó, một bộ phận người dân vẫn có xu hướng khai thác keo khi cây chưa đạt tuổi, thậm chí có diện tích chỉ khoảng 4 năm đã đưa vào khai thác. Điều này làm giảm chất lượng gỗ, đồng thời khiến chu kỳ nguyên liệu bị rút ngắn, hiệu quả kinh tế vì thế cũng không cao.
Theo lãnh đạo Hạt Kiểm lâm số 12, các doanh nghiệp, cơ sở chế biến ở các địa phương lân cận cũng tìm đến những vùng rừng của Thái Nguyên để thu mua. Khi thị trường xuất khẩu biến động, giá gỗ thay đổi, người trồng rừng có xu hướng lựa chọn thời điểm bán có lợi nhất, khiến doanh nghiệp chế biến càng khó xây dựng kế hoạch dài hạn. Trong khi đó, phần lớn gỗ khai thác hiện vẫn là gỗ nhỏ phục vụ dăm gỗ, nguyên liệu giấy, giá trị gia tăng chưa cao Thực trạng này cho thấy vấn đề của ngành gỗ không nằm ở việc thiếu tài nguyên rừng, mà ở khả năng tổ chức và khai thác nguồn nguyên liệu theo hướng ổn định, phù hợp với nhu cầu chế biến.
Để giải quyết khó khăn, giải pháp căn bản trước hết là quy hoạch lại vùng nguyên liệu gắn với nhu cầu của công nghiệp chế biến. Quy hoạch không nên chỉ dừng ở việc xác định diện tích rừng, mà cần xác định rõ từng vùng trồng phục vụ sản phẩm nào: gỗ nhỏ cho dăm, gỗ có đường kính lớn cho xẻ, ván ép, đồ nội thất; vùng rừng gỗ lớn và FSC phục vụ những đơn hàng xuất khẩu có yêu cầu cao. Theo lãnh đạo Chi cục Kiểm lâm tỉnh, cho rằng: Thái Nguyên cần tiếp tục mở rộng diện tích rừng gỗ lớn, thâm canh rừng và chuyển hóa rừng gỗ nhỏ sang rừng gỗ lớn.
Thái Nguyên triển khai các giải pháp để tháo gỡ khó khăn, đảm bảo nguồn cung nguyên liệu gỗ. (Ảnh: BN).
Đây cũng là định hướng ngành Kiểm lâm đang triển khai. Cùng với đó, cần coi chứng chỉ FSC và truy xuất nguồn gốc là một phần của chiến lược phát triển ngành gỗ, thay vì chỉ là yêu cầu của một số thị trường. Khi có vùng nguyên liệu được quản lý bền vững, doanh nghiệp có thể chủ động hơn trong đàm phán đơn hàng, đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao của thị trường quốc tế.
Bên cạnh đó, cần phát triển hệ thống kho bãi, đường lâm nghiệp và các điểm tập kết gỗ tập trung. Đây là khâu rất thiết thực, bởi hiện nay nhiều cơ sở không đủ điều kiện dự trữ nguyên liệu. Khi mưa kéo dài hoặc bước vào mùa cấy, mùa gặt, lượng gỗ đưa ra thị trường giảm mạnh, doanh nghiệp lập tức thiếu nguyên liệu.
Với diện tích rừng lớn, sản lượng gỗ khai thác tăng, diện tích rừng FSC và rừng gỗ lớn ngày càng mở rộng cùng hệ thống hàng trăm cơ sở chế biến, ngành gỗ có nhiều điều kiện để hình thành chuỗi giá trị bền vững, trong đó sự liên kết giữa Nhà nước, doanh nghiệp, hợp tác xã, người trồng rừng và thị trường sẽ giúp phát huy tốt hơn lợi thế từ rừng, nâng cao giá trị kinh tế và sức cạnh tranh của sản phẩm gỗ Thái Nguyên.
Hướng tới bảo vệ, bảo tồn rừng hiệu quả, UBND tỉnh Thái Nguyên ban hành kế hoạch số 178/KH-UBND về việc tăng cường công tác quản lý, bảo vệ, phát triển rừng và phòng cháy chữa cháy rừng trên địa bàn năm 2026, nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về lâm nghiệp, bảo vệ diện tích rừng hiện có và phát triển kinh tế lâm nghiệp bền vững.
Theo kế hoạch, tỉnh đặt mục tiêu tăng cường trách nhiệm của các cấp, ngành, địa phương, chủ rừng và cộng đồng trong quản lý, bảo vệ, phát triển rừng và phòng cháy chữa cháy rừng (PCCCR); chủ động phát hiện, ngăn chặn và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật về lâm nghiệp, không để xảy ra các điểm nóng về phá rừng, khai thác rừng trái phép.
Đồng thời, đẩy mạnh phát triển rừng theo hướng đa mục đích, nâng cao chất lượng rừng, góp phần bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu và phát triển kinh tế - xã hội bền vững…/.
Ngọc Ánh