Những năm gần đây, sản xuất nông nghiệp tại Quảng Trị chịu nhiều tác động từ biến đổi khí hậu với tình trạng nắng nóng kéo dài, mưa lớn bất thường, hạn hán và xâm nhập mặn xảy ra ngày càng phức tạp. Trước thực tế đó, ngành nông nghiệp địa phương đã chủ động triển khai nhiều giải pháp linh hoạt nhằm thích ứng với điều kiện thời tiết thay đổi.
Nhiều địa phương thực hiện chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng và nguồn nước, ưu tiên các giống có khả năng chịu hạn, chịu sâu bệnh và thích nghi tốt với khí hậu khắc nghiệt. Bên cạnh đó, nông dân từng bước ứng dụng các phương pháp canh tác tiết kiệm nước, sản xuất hữu cơ và cơ giới hóa trong sản xuất nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế.
Việc điều chỉnh, mở rộng các mô hình liên kết sản xuất cũng giúp giảm thiểu rủi ro và tăng khả năng tiêu thụ sản phẩm. Sự chủ động, linh hoạt trong tổ chức sản xuất đang góp phần giúp ngành nông nghiệp Quảng Trị từng bước thích ứng với biến đổi khí hậu, duy trì ổn định sinh kế cho người dân nông thôn. Theo dự báo của cơ quan khí tượng thủy văn, năm 2026, thời tiết sẽ diễn biến phức tạp, nắng nóng kéo dài, lượng mưa thiếu hụt, nguy cơ hạn hán và thiếu nước tưới trên diện rộng. Cùng với đó, giá vật tư nông nghiệp tăng cao, đầu ra nông sản chưa ổn định đang tạo áp lực lớn lên sản xuất.
Trong bối cảnh đó, ngành Nông nghiệp tỉnh Quảng Trị đã tổ chức sản xuất vụ hè-thu theo hướng linh hoạt, thích ứng, với mục tiêu bảo đảm an toàn sản xuất, giữ vững đà tăng trưởng toàn ngành trên 3,2%. Tại xã Mỹ Thủy, ngay sau khi thu hoạch xong vụ đông-xuân, các thành viên Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Kim Giao đã khẩn trương ra đồng.
Tranh thủ nguồn nước còn lại trên đồng ruộng, bà con tập trung làm đất, gieo sạ sớm. Đến nay, khoảng 10ha lúa đã hoàn thành xuống giống. Theo đại diện HTX Dịch vụ nông nghiệp Kim Giao cho biết, việc sản xuất theo kiểu “cuốn chiếu” giúp rút ngắn thời gian giữa hai vụ, tận dụng tối đa độ ẩm đất và nguồn nước sẵn có, đồng thời bảo đảm thu hoạch trước thời điểm cao điểm nắng hạn.
Không chỉ riêng Mỹ Thủy, nhiều địa phương trên toàn tỉnh cũng đang triển khai sản xuất theo phương châm “gặt đến đâu, làm đất đến đó”. Thực tế cho thấy, việc xuống giống sớm không chỉ giúp cây lúa tránh được thời kỳ khô hạn gay gắt giữa vụ mà còn hạn chế nguy cơ ngập úng vào cuối vụ. Theo kế hoạch, vụ hè-thu năm nay, toàn tỉnh gieo trồng gần 40.000ha lúa.
Các giống ngắn ngày, cực ngắn và chịu hạn tốt như HN6, Mahy 85, PC6, Khang Dân, HG244… được ưu tiên sử dụng. Đến nay, nông dân đã làm đất khoảng 9.000ha, cơ bản bảo đảm tiến độ đề ra.
Bên cạnh những thuận lợi, vẫn tồn tại nhiều hạn chế, trước những thách thức kép từ thời tiết và thị trường, tỉnh đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trong đó, ngành Nông nghiệp đóng vai trò nòng cốt khi chủ động tham mưu phương án sản xuất phù hợp, hướng dẫn kỹ thuật và theo dõi sát diễn biến dịch bệnh trên cây trồng. Theo chỉ đạo của UBND tỉnh, các địa phương phải chủ động xây dựng kế hoạch sản xuất chi tiết, gắn với khả năng cấp nước của từng vùng.
Những diện tích không bảo đảm nguồn nước tưới được khuyến khích chuyển sang trồng các loại cây trồng cạn như ngô, đậu, dưa… nhằm giảm thiểu thiệt hại. Đồng thời, tổ chức lại sản xuất theo hướng liên kết với doanh nghiệp để bảo đảm đầu ra cho sản phẩm, đặc biệt là các cây trồng chuyển đổi. Một điểm đáng chú ý trong chỉ đạo sản xuất năm nay là các địa phương chủ động lồng ghép nguồn lực, khuyến khích người dân sử dụng giống ngắn ngày, cực ngắn để thích ứng với biến đổi khí hậu;
Ảnh minh họa
Bên cạnh đó sử dụng các chế phẩm sinh học; tận dụng phụ phẩm nông nghiệp để sản xuất phân hữu cơ, giảm chi phí đầu vào. Ngành Nông nghiệp cũng khuyến cáo người dân áp dụng các biện pháp kỹ thuật tiên tiến như tưới tiết kiệm (tưới luân phiên, tưới ướt-khô xen kẽ), sử dụng phân bón hợp lý, tăng cường phân hữu cơ và chế phẩm vi sinh nhằm giảm chi phí đầu tư, cải thiện độ phì nhiêu của đất, nâng cao năng suất cây trồng.
Các công trình thủy lợi được vận hành linh hoạt, bảo đảm phân phối nước hợp lý, ưu tiên cho các vùng sản xuất trọng điểm. Lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết, việc sử dụng giống ngắn ngày, tiết kiệm nước và tuân thủ đúng cơ cấu giống là yếu tố then chốt để bảo đảm năng suất, hạn chế rủi ro.
Ngành cũng khuyến cáo nông dân không sử dụng thóc thịt làm giống, giảm lượng giống gieo sạ để hạn chế sâu bệnh và nâng cao hiệu quả sản xuất. Trong bối cảnh thời tiết tiếp tục diễn biến khó lường, việc thay đổi tư duy sản xuất theo hướng linh hoạt và thích ứng đang trở thành yêu cầu thực tế đối với ngành nông nghiệp Quảng Trị.
Nhiều mô hình sản xuất phù hợp với điều kiện từng vùng đã cho thấy hiệu quả rõ rệt, không chỉ giúp giảm thiểu thiệt hại do thiên tai mà còn nâng cao giá trị kinh tế trên cùng diện tích canh tác. Cùng với sự hỗ trợ từ ngành chức năng, người dân ngày càng chủ động hơn trong việc lựa chọn cây trồng, vật nuôi và áp dụng kỹ thuật sản xuất phù hợp với điều kiện khí hậu.
Việc tăng cường liên kết sản xuất, chia sẻ kinh nghiệm và nhân rộng các mô hình hiệu quả sẽ góp phần giúp nông dân ổn định sản xuất trong điều kiện thời tiết cực đoan ngày càng gia tăng. Đây cũng là hướng đi phù hợp để nông nghiệp Quảng Trị phát triển bền vững và thích ứng tốt hơn với biến đổi khí hậu trong những giai đoạn tiếp theo.
Đức Quảng