Phát triển du lịch sinh thái gắn với bảo vệ tài nguyên Vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng

Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng sở hữu cảnh quan thiên nhiên độc đáo với hệ thống hang động kỳ vĩ, trong đó có Sơn Đoòng - hang động lớn nhất thế giới. Vườn quốc gia này chứa đựng nhiều giá trị nổi bật toàn cầu về địa chất, địa mạo và đa dạng sinh học. Khối núi đá vôi Phong Nha-Kẻ Bàng là một trong những khối Karst lớn nhất ở khu vực Đông Nam Á, có lịch sử hình thành cách đây hơn 400 triệu năm với đầy đủ các giai đoạn phát triển chính của vỏ Trái Đất.

Từ chỗ chỉ có 2 sản phẩm du lịch là tham quan động Phong Nha và động Tiên Sơn, đến nay, tại Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng có gần 20 sản phẩm du lịch, trong đó có những sản phẩm du lịch đẳng cấp quốc tế, như: “Chinh phục Sơn Đoòng, hang động lớn nhất thế giới” hay “Chinh phục, tham quan hang Én”.

Giá trị cảnh quan độc đáo tạo lợi thế để phát triển các sản phẩm du lịch đặc trưng tại Phong Nha - Kẻ Bàng. 

Hiện tỉnh Quảng Trị đang hướng đến xây dựng thương hiệu về du lịch mạo hiểm vươn tầm quốc tế. Các tour khám phá hang động Phong Nha, Tú Làn, hang Tiên, hang Én, hang Va, hố sụt Kong, hang Pygmy và đặc biệt nhất là tuyến du lịch khám phá Sơn Đoòng-hang động lớn nhất thế giới có ý nghĩa quan trọng trong nghiên cứu thám hiểm hang động ở khu vực, đóng góp to lớn trong việc quảng bá hình ảnh Việt Nam, Quảng Trị và Phong Nha - Kẻ Bàng trên khắp thế giới. 

Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng đã được UNESCO hai lần ghi danh là Di sản thiên nhiên thế giới vào các năm 2003 và 2015. Năm 2009 được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt. Năm 2025, Phong Nha - Kẻ Bàng và Vườn Quốc gia Hin Nậm Nô của Lào được ghi danh là Di sản thiên nhiên thế giới xuyên biên giới. Năm 2026, Phong Nha - Kẻ Bàng tiếp tục được công nhận là Khu dự trữ sinh quyển thế giới và Khu du lịch cấp tỉnh, đồng thời tiếp tục được vinh danh tại nhiều giải thưởng du lịch uy tín trong nước và quốc tế.

Khu du lịch Phong Nha - Kẻ Bàng vừa được UBND tỉnh Quảng Trị công nhận là Khu du lịch cấp tỉnh, mở thêm dư địa thu hút đầu tư, phát triển sản phẩm và nâng tầm điểm đến di sản. Việc công nhận Khu du lịch cấp tỉnh là sự ghi nhận những kết quả đạt được trong công tác quản lý, bảo tồn tài nguyên, đầu tư hạ tầng, phát triển sản phẩm và nâng cao chất lượng dịch vụ du lịch; đồng thời mở ra một giai đoạn phát triển mới cho Phong Nha - Kẻ Bàng.

Tỉnh Quảng Trị tiếp tục nghiên cứu, phát triển đa dạng các sản phẩm du lịch tại Phong Nha - Kẻ Bàng. 

Theo hồ sơ được công bố, Khu du lịch cấp tỉnh Phong Nha - Kẻ Bàng có diện tích hơn 167.000ha, gồm toàn bộ diện tích Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng và một phần vùng đệm thuộc địa giới hành chính các xã Phong Nha, Thượng Trạch, Kim Điền, Kim Phú và Bố Trạch, tỉnh Quảng Trị, loại trừ phần vành đai biên giới.

Giai đoạn 2020 - 2025, Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng đón 3,5 triệu lượt khách, trong đó hơn 3,1 triệu lượt khách trong nước và gần 489.000 lượt khách quốc tế. Doanh thu du lịch đạt hơn 1.300 tỷ đồng. Việc công nhận Khu du lịch cấp tỉnh Phong Nha - Kẻ Bàng có ý nghĩa quan trọng trong việc hoàn thiện cơ sở pháp lý, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về du lịch; tạo điều kiện tăng cường phối hợp giữa các ngành, lực lượng chức năng và địa phương, nhất là trong quản lý, khai thác các tuyến, điểm du lịch tại khu vực biên giới.

Đồng thời tạo thêm động lực huy động nguồn lực đầu tư, hoàn thiện hạ tầng, đa dạng hóa sản phẩm, mở rộng thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh của điểm đến. Đặc biệt tạo điều kiện thuận lợi hơn cho khách quốc tế trong tiếp cận và trải nghiệm các sản phẩm, dịch vụ du lịch trong phạm vi Khu du lịch, trên cơ sở tuân thủ các quy định của pháp luật về xuất nhập cảnh, cư trú, biên giới và các quy định có liên quan, qua đó nâng cao sức hấp dẫn và khả năng cạnh tranh của Phong Nha - Kẻ Bàng trên thị trường quốc tế. 

Theo định hướng phát triển đến năm 2030, Phong Nha - Kẻ Bàng phấn đấu trở thành trung tâm du lịch quốc gia và quốc tế, hình thành các sản phẩm đặc trưng về thám hiểm hang động, du lịch sinh thái, nghiên cứu và đủ điều kiện để được công nhận Khu du lịch quốc gia.

Đến năm 2035 và giai đoạn 2035 - 2050, hướng tới trở thành khu du lịch trọng điểm của Việt Nam, trung tâm du lịch mạo hiểm của Đông Nam Á, điểm đến khám phá, trải nghiệm thiên nhiên hàng đầu Việt Nam và từng bước trở thành điểm đến du lịch hàng đầu khu vực châu Á, với các sản phẩm đặc trưng về thám hiểm hang động, nghiên cứu, tìm hiểu văn hóa bản địa và di tích khảo cổ.

Song hành với sự phát triển của du lịch, yêu cầu bảo tồn tài nguyên ngày càng trở thành yếu tố cốt lõi để bảo đảm sự phát triển bền vững tại Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng - một trong rất ít các khu rừng đặc dụng trên thế giới trở thành khu đa danh hiệu quốc tế về bảo tồn thiên nhiên, đa dạng sinh học và phát triển bền vững.

Công tác quản lý, bảo vệ rừng, bảo tồn đa dạng sinh học không chỉ là nhiệm vụ riêng của Ban Quản lý Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng mà đòi hỏi sự tham gia của cả hệ thống chính trị và sự phối hợp đồng bộ giữa các lực lượng…Từ năm 2020 đến hết tháng 6/2026, Ban Quản lý Vườn quốc gia với lực lượng nòng cốt là Hạt Kiểm lâm (nay là Trung tâm Bảo vệ rừng và Di sản thế giới) đã phối hợp với chính quyền địa phương các xã vùng đệm, lực lượng chức năng, đơn vị chủ rừng tổ chức hơn 700 đợt tuần tra bảo vệ rừng và phòng cháy, chữa cháy rừng tại khu vực Vườn quốc gia, vùng giáp ranh và tuyến biên giới;

Đơn vị tổ chức gần 1.730 đợt tuyên truyền pháp luật đến hơn 1.300 thôn, bản với hơn 23.000 lượt người dân tham gia; vận động giao nộp 35 khẩu súng tự chế và 12 cá thể động vật rừng. Đồng thời, phối hợp phát hiện, xử lý 39 vụ vi phạm hành chính, 3 vụ xâm nhập biên giới; thu giữ nhiều lâm sản, động vật rừng cùng phương tiện vi phạm. 

Những năm gần đây, Ban Quản lý Vườn đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng các thiết bị công nghệ hiện đại kết hợp trí tuệ nhân tạo (AI) nhằm nâng cao hiệu quả giám sát, bảo tồn đa dạng sinh học của vùng sinh thái điển hình thuộc dãy Trường Sơn. Một trong những giải pháp nổi bật là ứng dụng hệ thống bẫy ảnh kết hợp phần mềm trí tuệ nhân tạo Wildlife Insights, giúp tiết kiệm nguồn lực và nâng cao độ tin cậy khoa học của dữ liệu giám sát động vật hoang dã.

Trong điều kiện địa hình phức tạp, nhiều khu vực khó tiếp cận, các phương pháp điều tra truyền thống dựa vào quan sát trực tiếp hoặc dấu vết thường bộc lộ hạn chế về phạm vi bao phủ và tính liên tục của dữ liệu. Vì vậy, công nghệ bẫy ảnh được đánh giá là giải pháp phù hợp, cho phép thu thập dữ liệu một cách khách quan và liên tục.

Dữ liệu từ hệ thống bẫy ảnh cung cấp thông tin về thành phần loài, tần suất xuất hiện cũng như xu hướng biến động quần thể, đặc biệt đối với các loài thú lớn, loài hoạt động về đêm hoặc có tập tính né tránh con người. Riêng năm 2025, Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng ghi nhận 199 lượt đàn với 1.344 lượt cá thể động vật rừng./.

Lan Hương