Nông sản Lâm Đồng: Phát triển vùng nguyên liệu gắn với chế biến sâu

Lâm Đồng có hơn 1 triệu ha đất sản xuất nông nghiệp với nhiều vùng chuyên canh quy mô lớn, tạo lợi thế nổi bật để phát triển công nghiệp chế biến. Toàn tỉnh hiện có khoảng 328.700 ha cà phê, hơn 105.200 ha lúa, trên 75.300 ha cao su, gần 48.700 ha điều, hơn 45.200 ha sầu riêng, gần 37.700 ha hồ tiêu, khoảng 25.800 ha thanh long, hơn 11.500 ha mắc ca cùng nhiều vùng cây ăn quả, rau và hoa tập trung.

Những năm gần đây, Lâm Đồng đã có những bước quy hoạch và đầu tư bài bản, từ quy mô, trình độ công nghệ chế biến nông sản đến các mô hình trung tâm sau thu hoạch được nhân rộng. Qua đó, ứng dụng công nghệ chế biến và bảo quản tiên tiến như: sấy thăng hoa, cấp đông nhanh, phân loại màu sắc, bảo đảm chất lượng nông sản sau thu hoạch. Các doanh nghiệp cũng chú trọng áp dụng các quy trình quản lý chất lượng tiên tiến như: HACCP, ISO, Halal, đáp ứng tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường. Toàn tỉnh hiện có khoảng 508 cơ sở sơ chế, đóng gói nông sản với tổng công suất khoảng 1,53 triệu tấn mỗi năm.

Vùng trồng thanh long đạt tiêu chuẩn Global GAP tại xã Hàm Thuận Nam (Ảnh minh họa). 

Không chỉ tập trung vào thúc đẩy chế biến các loại nông sản truyền thống, hiện tỉnh còn khuyến khích đa dạng hóa sản phẩm, khai thác tối đa tiềm năng của từng loại cây trồng. Cà phê, sầu riêng, thanh long, mắc ca, điều, hồ tiêu, thủy sản... đang là những mặt hàng chủ lực được chế biến sâu, tạo ra nhiều sản phẩm giá trị gia tăng.

Trong quý II năm 2026, tỷ lệ nông sản qua chế biến đạt khoảng 24,9% tổng sản lượng, nhiều doanh nghiệp đã đầu tư dây chuyền máy móc, thiết bị hiện đại, từng bước ứng dụng công nghệ tiên tiến trong sơ chế, chế biến, đóng gói và bảo quản. Qua đó nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng và khả năng cạnh tranh của nông sản trên thị trường.  

Đáng chú ý, toàn tỉnh có 428 chuỗi liên kết với gần 47.600 hộ tham gia. Trong lĩnh vực trồng trọt, diện tích liên kết đạt khoảng 85.000 ha, sản lượng khoảng 920.000 tấn mỗi năm; lĩnh vực chăn nuôi có tổng đàn khoảng 2,23 triệu con, sản lượng khoảng 210.000 tấn/năm. Các chuỗi liên kết không chỉ giúp ổn định đầu ra mà còn tạo nền tảng để doanh nghiệp đầu tư công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm và đáp ứng yêu cầu của các thị trường xuất khẩu.

Tại xã Hòa Bắc, HTX  kinh doanh, thương mại, dịch vụ chế biến nông sản DiLin đẩy mạnh xây dựng vùng nguyên liệu mắc ca gắn với chế biến sâu. Theo chia sẻ từ đại diện HTX, đơn vị hiện liên kết sản xuất với các thành viên và người dân trên diện tích khoảng 100 ha mắc ca; mỗi năm thu mua khoảng 300 tấn hạt; trong đó, khoảng 200 tấn được đưa vào chế biến. Ngoài các sản phẩm truyền thống như: hạt mắcca tách nứt vỏ và nhân mắc ca, hợp tác xã phát triển nhiều dòng sản phẩm giá trị gia tăng như: hạt mắc ca tẩm vị, bánh quy mắc ca, bánh mắc ca, bơ mắc ca, dầu mắc ca, muối vừng mắc ca và các sản phẩm quà tặng.

Bên cạnh đầu tư chế biến, nhiều HTX tại Lâm Đồng cũng chú trọng phát triển vùng nguyên liệu hữu cơ nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của thị trường trong và ngoài nước. Tại HTX sản xuất nông, lâm nghiệp hữu cơ Quảng Phú (xã Quảng Phú), xu hướng tiêu dùng nông sản an toàn, thân thiện với môi trường đang mở ra nhiều cơ hội cho nông nghiệp hữu cơ.  

HTX hiện đang liên kết sản xuất khoảng 300 ha tại Lâm Đồng và Đắk Lắk. Nhiều sản phẩm như: cam, quýt, cà chua, rau, củ đã được chứng nhận hữu cơ trong nước và đang hoàn thiện hồ sơ để đạt chứng nhận theo tiêu chuẩn của Liên minh châu Âu (EU).

Chế biến sâu trở thành giải pháp quan trọng giúp nâng cao giá trị nông sản. 

Theo kế hoạch phát triển chế biến rau quả giai đoạn 2026 - 2030, Lâm Đồng định hướng phát triển ngành chế biến trở thành lĩnh vực quan trọng trong cơ cấu nông nghiệp, gắn kết chặt chẽ giữa vùng nguyên liệu, công nghiệp chế biến và thị trường tiêu thụ.

Địa phương này đặt mục tiêu đến năm 2030, tốc độ giá trị gia tăng ngành công nghiệp chế biến rau quả đạt từ 8 - 10% mỗi năm; tỷ lệ rau quả qua chế biến đạt khoảng 30% tổng sản lượng; tổn thất sau thu hoạch giảm bình quân trên 1% mỗi năm. Đồng thời, trên 70% cơ sở sơ chế, bảo quản và chế biến rau quả đạt trình độ công nghệ tiên tiến; hơn 70% cơ sở áp dụng các hệ thống quản lý chất lượng, an toàn thực phẩm như HACCP, ISO 22000 hoặc tương đương.

Để đạt các mục tiêu trên, tỉnh tập trung phát triển vùng nguyên liệu ổn định phục vụ chế biến. Các vùng sản xuất rau công nghệ cao tiếp tục được duy trì tại Đà Lạt, Đức Trọng và Đơn Dương. Cùng với đó, các vùng cây ăn quả tại khu vực Bảo Lộc, Di Linh và Tây Lâm Đồng sẽ được tổ chức theo hướng sản xuất tập trung, quy mô lớn, đáp ứng yêu cầu về sản lượng và chất lượng nguyên liệu cho chế biến.

Việc áp dụng các tiêu chuẩn sản xuất tiên tiến như: VietGAP, GlobalGAP, sản xuất hữu cơ, truy xuất nguồn gốc, mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói cũng được đẩy mạnh nhằm nâng cao khả năng tiếp cận các thị trường xuất khẩu.

Song song với phát triển vùng nguyên liệu, Lâm Đồng xác định thu hút đầu tư vào lĩnh vực chế biến sâu là giải pháp then chốt để nâng cao giá trị nông sản. Theo định hướng của tỉnh, các loại hình chế biến được ưu tiên gồm: rau, củ đông lạnh; rau quả sấy; nước ép trái cây; thực phẩm chế biến từ rau quả; các sản phẩm chiết xuất tinh chất phục vụ ngành thực phẩm, dược phẩm và mỹ phẩm. Những công nghệ hiện đại như đông lạnh nhanh, sấy lạnh, sấy thăng hoa, sản xuất puree hay nước ép cô đặc sẽ được khuyến khích ứng dụng rộng rãi.

Tỉnh cũng sẽ rà soát, bố trí quỹ đất tại các khu, cụm công nghiệp và khu vực sản xuất tập trung nhằm thu hút các dự án chế biến quy mô công nghiệp. Những dự án ứng dụng công nghệ cao, thân thiện với môi trường và có khả năng liên kết với vùng nguyên liệu được ưu tiên kêu gọi đầu tư.

Giai đoạn 2026 - 2030, tỉnh đặt mục tiêu hình thành từ 10 - 20 cơ sở sơ chế, kho lạnh và đóng gói tại các vùng nguyên liệu trọng điểm. Hệ thống này sẽ góp phần giảm tổn thất sau thu hoạch, bảo đảm chất lượng sản phẩm và nâng cao hiệu quả chế biến. Đặc biệt, chuyển đổi số được xác định là động lực quan trọng trong phát triển ngành chế biến nông sản. Tỉnh sẽ thúc đẩy ứng dụng các công nghệ mới như: Internet vạn vật (IoT), blockchain trong quản lý vùng nguyên liệu, truy xuất nguồn gốc, kiểm soát chất lượng và quản lý chuỗi cung ứng./.

Đức Mạnh