“Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030” được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt ngày 27/11/2023 và được triển khai thí điểm 3 vụ sản xuất lúa liên tiếp tại 12 tỉnh (cũ) vùng đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL).
Đề án đặt mục tiêu đến năm 2025, diện tích canh tác vùng chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp đạt 180.000 ha, với các tiêu chuẩn về giảm lượng lúa giống gieo sạ xuống 80-100 kg/ha; giảm 20% phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật; giảm 20% lượng nước tưới so với canh tác truyền thống; 100% diện tích áp dụng ít nhất 1 quy trình canh tác bền vững; 100% diện tích canh tác vùng chuyên canh lúa chất lượng cao có liên kết với HTX, tổ hợp tác của nông dân trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm; tỉ lệ cơ giới hóa đồng bộ đạt trên 50% diện tích; 200.000 hộ áp dụng quy trình canh tác bền vững; thất thoát sau thu hoạch dưới 10%; 70% rơm sau thu hoạch được thu gom và tái sử dụng; giảm trên 10% lượng phát thải khí nhà kính so với canh tác truyền thống.
(Ảnh minh họa)
Đặc biệt, Đề án xác định rõ, giá trị gia tăng trong chuỗi lúa gạo tăng 30%, trong đó tỷ suất lợi nhuận của người nông dân đạt trên 40%; lượng gạo xuất khẩu chất lượng cao và phát thải thấp chiếm trên 20% tổng lượng gạo xuất khẩu của toàn vùng chuyên canh.
Sau thời gian thí điểm triển khai, Đề án sản xuất 1 triệu ha lúa chất lượng cao và phát thải thấp tại các tỉnh ĐBSCL đã đạt những kết quả khả quan và mang lại giá trị thực tiễn cho sản xuất. Đầu tiên phải kể đến việc thay đổi tập quán gieo sạ của bà con nông dân. Nhờ áp dụng các quy trình kỹ thuật tiên tiến như "1 phải 5 giảm", "3 giảm 3 tăng", lượng hạt giống gieo sạ đã giảm mạnh, đạt mức tiết kiệm khoảng 30% lượng giống/ha so với phương thức truyền thống.
Điều này giúp người trồng lúa cắt giảm ngay lập tức chi phí đầu vào về giống, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật. Đồng thời, các phụ phẩm nông nghiệp như rơm rạ sau thu hoạch thay vì đốt bỏ gây ô nhiễm môi trường thì nay đã được thu gom, tái chế làm phân bón hữu cơ, trồng nấm thay vì đốt, góp phần giảm giảm ô nhiễm môi trường và phát thải khí nhà kính.
Theo các chuyên gia, về mặt chiến lược quốc gia, Việt Nam đã cam kết đưa phát thải ròng về bằng "0" (Net Zero) vào năm 2050 tại hội nghị COP26. Tuy nhiên, để hiện thực hóa cam kết, các giải pháp giảm phát thải phải gắn với hiệu quả kinh tế. Điều người nông dân quan tâm trực tiếp nhất vẫn là lợi nhuận sau mỗi vụ sản xuất. Vì thế, cơ quan chức năng đang phối hợp với các tổ chức quốc tế và các cơ quan liên quan nghiên cứu, xây dựng cơ chế giao dịch tín chỉ carbon cho ngành hàng lúa gạo.
Đáng chú ý, khi lượng phát thải giảm được đo đếm, xác nhận và đủ điều kiện chuyển thành tín chỉ carbon để giao dịch trên thị trường, người nông dân có cơ hội nhận được nguồn tài chính gia tăng trực tiếp từ chính hành vi canh tác xanh của mình. Đây mới là động lực bền vững để duy trì và mở rộng đề án.
PHẠM DUNG