TP. HCM là đô thị đặc biệt, trung tâm tiêu dùng, dịch vụ, logistics của cả nước và vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Từ đó, phát sinh khối lượng lớn chất thải, đặc biệt là chất thải hữu cơ và bao bì trong chuỗi cung ứng nông sản; qua đó có tiềm năng hình thành các chuỗi tuần hoàn nông nghiệp đô thị và liên kết vùng tái sử dụng, tái chế, thu hồi tài nguyên từ chất thải; logistics tuần hoàn.
Thời gian qua, TP. HCM đã chú trọng triển khai các giải pháp phát triển kinh tế tuần hoàn và đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận. Cụ thể, đối với mô hình 3R (Reduce: Tiết giảm; Reuse: Tái sử dụng và Recycle: Tái chế) được xem như một cách tiếp cận đơn giản với kinh tế tuần hoàn. Đây là mô hình tập trung vào ba hoạt động: giảm sử dụng hàng hóa và tiêu thụ tài nguyên; tái sử dụng sản phẩm; tái chế, tuần hoàn tài nguyên.
Trên địa bàn thành phố, mô hình 3R được khởi động từ năm 2006 và tái khởi động năm 2018 thông qua việc thực hiện thí điểm phân loại rác tại nguồn tại một số địa bàn, giúp nâng cao nhận thức cộng đồng về khái niệm 3R, tạo dấu ấn nhất định trong phong trào cộng đồng bảo vệ môi trường.
Ngoài ra, TP. HCM cũng tổ chức các hoạt động, chương trình giảm ô nhiễm môi trường với nhiều hình thức đa dạng, là tiền đề quan trọng để phát triển kinh tế tuần hoàn. Trong đó, thành phố tổ chức cuộc vận động “người dân không xả rác ra đường và kênh rạch, vì thành phố sạch và giảm ngập nước”, góp phần nâng cao ý thức người dân trong công tác bảo vệ môi trường; qua đó, đã xóa được gần 630 điểm đen về rác thải, trong số này có 74 điểm được chuyển hóa thành khu sinh hoạt cộng đồng (sân chơi thể thao, vườn hoa, công viên...).
TP. HCM từng bước triển khai mô hình kinh tế tuần hoàn trong xử lý rác thải (Ảnh minh họa).
Mặc dù đã đạt được những kết quả quan trọng, nhưng việc triển khai chuyển đổi sang nền kinh tế tuần hoàn tại TP. HCM vẫn còn nhiều hạn chế. Trong bối cảnh phát triển mới, để giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường, việc chuyển đổi sang kinh tế tuần hoàn là hướng đi đúng đắn, phù hợp định hướng của Đảng và Nhà nước.
Trước yêu cầu trên thời gian tới TP. HCM ưu tiên thực hiện kinh tế tuần hoàn để tạo động lực tăng trưởng mới, nâng cao khả năng chống chịu, phục hồi cho nền kinh tế, tạo ra đột phá trong phát triển, thúc đẩy đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao chất lượng, hiệu quả và năng lực cạnh tranh, tạo ra các chuỗi giá trị gia tăng mới, hài hòa mối quan hệ giữa kinh tế với môi trường, đóng góp vào mục tiêu quốc gia về việc thực hiện các cam kết quốc tế về bảo tồn thiên nhiên, đa dạng sinh học, phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 và phát triển bền vững.
Tận dụng tối đa lợi thế vị trí đầu tàu kinh tế của khu vực, phát huy vai trò của cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ, Trung tâm Tài chính quốc tế, mạng lưới đường sắt đô thị để phát triển các ngành công nghiệp công nghệ cao, các khu công nghiệp sáng tạo theo hướng kinh tế tuần hoàn; tận dụng lợi thế phát triển của ngành thương mại và dịch vụ, trong sản xuất và tiêu dùng bền vững.
Một trong những nhiệm vụ quan trọng được đẩy mạnh triển khai là giảm khai thác, sử dụng tài nguyên không tái tạo, tăng cường sử dụng năng lượng tái tạo và tiết kiệm năng lượng. TP. HCM đặt mục tiêu công suất các nhà máy điện từ nguồn sinh khối, chất thải rắn đáp ứng 402 MW. Chuyển đổi cơ cấu sử dụng năng lượng theo hướng tăng tỷ lệ năng lượng tái tạo, năng lượng mới đạt tối thiểu 15% tổng công suất cực đại hệ thống điện trên toàn thành phố. Phấn đấu đạt mức tiết kiệm tối thiểu 8% tổng tiêu thụ năng lượng trên địa bàn Thành phố.
Triển khai phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn trên toàn địa bàn thành phố phù hợp với quy định và điều kiện của thành phố. Trong đó, tỷ lệ rác thải sinh hoạt được tái chế, xử lý bằng công nghệ mới trên 90%. Phấn đấu tỷ lệ chất thải rắn sinh hoạt ở đô thị, nông thôn được thu gom, vận chuyển, xử lý đạt 100%. Tỷ lệ xử lý nước thải của các khu sản xuất, kinh doanh, dịch vụ tập trung, cụm công nghiệp, khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao ra môi trường lưu vực các sông đạt 100%. Cường độ phát thải khí nhà kính trên tổng sản phẩm trên địa bàn thành phố giảm tối thiểu 15% so với năm 2014.
TP. HCM sẽ hỗ trợ áp dụng, phát triển các mô hình kinh tế tuần hoàn trong sản xuất, kinh doanh thông qua việc xây dựng tài liệu hướng dẫn thiết kế sinh thái để đạt được tiêu chí của kinh tế tuần hoàn cho dự án đầu tư, cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, sản phẩm thuộc các ngành, lĩnh vực ưu tiên. Thúc đẩy phát triển khu công nghiệp, cụm công nghiệp, khu sản xuất kinh doanh tập trung theo các tiêu chí của khu công nghiệp sinh thái.
Phát triển KCN sinh thái là nhiệm vụ quan trọng được đẩy mạnh triển khai.
Nghiên cứu giải pháp thúc đẩy cộng sinh công nghiệp, kinh tế tuần hoàn trong khu công nghiệp, khu sản xuất kinh doanh tập trung. Xây dựng và triển khai các hoạt động khuyến khích chủ dự án đầu tư, cơ sở sản xuất kinh doanh, dịch vụ, sản phẩm áp dụng sản xuất sạch hơn và sử dụng hiệu quả tài nguyên, sản xuất sản phẩm thân thiện môi trường, sản xuất sử dụng nguyên liệu tái chế, quản lý vòng đời của các loại hóa chất và chất thải để thực hiện kinh tế tuần hoàn.
Xây dựng và triển khai các chương trình hỗ trợ tổ chức, cá nhân áp dụng kinh tế tuần hoàn theo các ngành, lĩnh vực ưu tiên, phù hợp với đặc trưng, tiềm năng và điều kiện thực tế của thành phố; tập trung hỗ trợ xây dựng, thí điểm và nhân rộng các mô hình kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp đô thị, công nghiệp, xây dựng, thương mại, dịch vụ, du lịch, logistics và quản lý chất thải; hướng dẫn áp dụng các biện pháp khuyến khích thực hiện kinh tế tuần hoàn theo quy định của pháp luật; lồng ghép nội dung kinh tế tuần hoàn trong các chương trình khuyến nông, khuyến lâm, khuyến ngư, khuyến công.
TP. HCM tiếp tục thực hiện phân loại chất thải rắn sinh hoạt trên toàn địa bàn phù hợp với quy định và điều kiện của thành phố. Xây dựng chiến lược tổng thể cho ngành tái chế giúp nhà hoạch định chính sách xác định được cơ hội và rào cản đối với việc tái chế chất thải rắn: Xác định các loại chất thải ưu tiên trong ngành tái chế với thành phần chất thải, công nghệ xử lý chất thải hiện có và nguồn lực tài chính của thành phố; quy định tiêu chuẩn về tái chế nhằm tạo niềm tin cho người sử dụng vật liệu tái chế; phát triển các mô hình liên kết, chia sẻ sản phẩm và tuần hoàn chất thải.
Phát triển, hoàn thiện hạ tầng thu gom, phân loại, vận chuyển, tái sử dụng, tái chế và xử lý chất thải rắn và nước thải đồng bộ, hiệu quả, ứng dụng công nghệ phù hợp, thân thiện với môi trường; khuyến khích doanh nghiệp tham gia đầu tư, phát triển hạ tầng kinh tế tuần hoàn trong thu gom, xử lý chất thải chăn nuôi, phụ phẩm nông nghiệp, ưu tiên các địa bàn khó khăn, nông thôn và xã đảo.
Tăng cường quản lý chất thải rắn, nước thải và phụ phẩm nông nghiệp theo hướng tuần hoàn, bền vững; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ xử lý hiện đại, thân thiện với môi trường, giảm chôn lấp; phát triển tiêu dùng xanh, cộng đồng không rác thải nhựa và các mô hình kinh tế tuần hoàn quy mô cộng đồng, hộ gia đình, gắn với hỗ trợ nâng cao nhận thức, kỹ năng xử lý chất thải sinh hoạt tại hộ gia đình ưu tiên các địa bàn khó khăn, nông thôn và xã đảo.
Đồng thời, nghiên cứu, đề xuất và tổ chức thực hiện các tiêu chí, giải pháp mua sắm công xanh theo quy định của pháp luật và trong phạm vi thẩm quyền của thành phố. TP. HCM sẽ lựa chọn sản phẩm có khả năng tái chế hoặc từ vật liệu tái chế; mua sắm các sản phẩm có độ bền, tuổi thọ cao hoặc các sản phẩm có thể sửa chữa được; sử dụng dịch vụ cho thuê thay vì mua sản phẩm được sản xuất từ nguyên liệu thô không tái tạo; mua sắm từ các dự án xây dựng hệ sinh thái tuần hoàn; xử lý tài sản công theo nguyên tắc kinh tế tuần hoàn.
Phát triển kênh phân phối và mở rộng điểm bán sản phẩm xanh: Mở rộng hệ thống bán lẻ sản phẩm xanh, ưu tiên trưng bày sản phẩm xanh tại các trung tâm thương mại, siêu thị với khu vực riêng biệt để dễ nhận diện; phát triển hệ thống cửa hàng chuyên doanh sản phẩm xanh tại các khu dân cư để người tiêu dùng dễ tiếp cận.
Đẩy mạnh thương mại điện tử và giao hàng xanh: Khuyến khích các sàn thương mại điện tử có danh mục riêng cho sản phẩm xanh, đồng thời cung cấp chính sách vận chuyển ưu đãi; phát triển dịch vụ giao hàng bằng phương tiện xanh giúp giảm phát thải carbon. Xây dựng hệ thống nhãn sinh thái minh bạch: tạo một cổng thông tin công khai giúp người tiêu dùng tra cứu sản phẩm nào đạt tiêu chuẩn xanh (chứng nhận VietGAP, Organic, Nhãn Xanh Việt Nam)./.
Bùi Hằng