An Giang là địa phương trọng điểm sản xuất lúa của đồng bằng sông Cửu Long, với diện tích gieo trồng cả năm hơn 1,3 triệu ha cho sản lượng khoảng 8,7 triệu tấn lúa, hơn 7 triệu tấn rơm/năm. Việc chuyển đổi từ tư duy tiêu hủy sang tận dụng rơm rạ làm nấm hay thức ăn chăn nuôi không chỉ là một thay đổi trong phương thức sản xuất mà còn đặt nền móng vững chắc cho nền nông nghiệp xanh, bền vững.
Vừa qua, mô hình thúc đẩy, hỗ trợ quản lý rơm rạ thuộc Dự án “Chuyển đổi chuỗi giá trị lúa gạo ứng phó với biến đổi khí hậu và phát triển bền vững ở khu vực Đồng bằng sông Cửu Long” (TRVC) được triển khai tại An Giang năm 2026. Trung tâm Khuyến nông An Giang được giao nhiệm vụ hỗ trợ thu gom rơm và chuyển giao kỹ thuật trồng nấm cho các hộ tham gia.
Trong khuôn khổ dự án TRVC, có 4 thành viên HTX Nông nghiệp Thạnh Hòa (xã Thạnh Lộc) thực hiện mô hình, sử dụng 2.000 cuộn rơm (500 cuộn rơm/mô hình), tương đương khoảng 40 tấn rơm tươi. Sau thu hoạch, máy cuộn rơm gom rơm trên đồng, đưa về xử lý, ủ cho mềm rồi chất thành mô và cấy meo giống. Nấm được trồng ngoài trời, tận dụng khoảng sân hoặc góc vườn quanh nhà, không cần đầu tư nhà xưởng.
Việc tận dụng rơm rạ sau thu hoạch để trồng nấm trở thành mô hình tiêu biểu được nhiều địa phương triển khai.
Ông Lê Văn Thương, hộ tham gia mô hình cho biết, mỗi cuộn rơm khoảng 20kg đưa vào trồng nấm cần đầu tư từ 42.000 - 45.000 đồng, gồm tiền mua rơm, meo giống và nhân công. Sau khoảng hai tháng chăm sóc, mỗi cuộn rơm cho thu hoạch hơn 1kg nấm thương phẩm. Với giá bán hiện khoảng 70.000 đồng/kg, người trồng có thể thu lãi khoảng 30.000 đồng từ mỗi cuộn rơm trồng nấm.
Ở mô hình trình diễn 500 cuộn, sản lượng nấm thu hoạch đạt hơn 720kg, doanh thu trên 50 triệu đồng, lợi nhuận hơn 19 triệu đồng. Với gia đình ông Thương, trồng nấm đã trở thành công việc có thể duy trì qua nhiều vụ. Mỗi năm, gia đình làm khoảng 10 vụ, cần hàng nghìn cuộn rơm, lượng rơm trên ruộng nhà không đủ nên phải mua thêm từ các hộ lân cận.
Nhiều năm trước, sau mỗi vụ lúa, phần lớn rơm rạ bị đốt bỏ ngay tại ruộng. Tập quán này kéo dài nhiều năm khiến môi trường không khí bị ảnh hưởng nghiêm trọng, đất đai bạc màu và lượng phát thải khí nhà kính vào môi trường ngày càng lớn. Trước tác động trên, những năm trở lại đây, ông Nguyễn Văn Sự (ấp Long Thạnh 2, xã Phú Lâm) triển khai thu mua rơm sau thu hoạch rồi tìm đầu ra cho nông dân.
Từ vài máy cuộn rơm và những mối tiêu thụ nhỏ lẻ ban đầu, ông Sự từng bước đầu tư thêm máy móc, mở rộng mạng lưới thu gom và hình thành mô hình thu mua rơm quy mô lớn tại địa phương. Hiện mỗi năm, ông Sự thu mua rơm khoảng 50.000 - 60.000 công. Bình quân mỗi công thu được từ 10 - 11 cuộn rơm, tổng lượng rơm được thu gom khoảng 500.000 - 600.000 cuộn/năm.
Để vận hành khối lượng công việc lớn này, ông đầu tư 5 máy cày, thuê thêm 8 máy khác cùng 16 xe cuộn rơm hoạt động liên tục trên đồng ruộng. Trung bình mỗi ngày, mạng lưới của ông cung ứng ra thị trường từ 5.000 - 7.000 cuộn rơm, mỗi cuộn nặng khoảng 18 - 20kg. Không chỉ tạo thêm thu nhập cho nông dân sau mỗi vụ lúa, việc thu gom rơm giúp hạn chế đáng kể tình trạng đốt đồng tại địa phương.
Những cuộn rơm sau thu hoạch mang lại một nguồn thu nhập cho người dân.
Cùng với các mô hình tận dụng rơm tại đồng ruộng, An Giang có kế hoạch xây dựng 2 nhà máy điện sinh khối trên địa bàn. Theo đó, Nhà máy điện sinh khối An Giang 1 dự kiến đặt tại xã Vĩnh Gia, có công suất 50MW, nhu cầu nguyên liệu khoảng 260.000 tấn trấu và phụ phẩm nông nghiệp mỗi năm. Nhà máy điện sinh khối Núi Tô 1 tại xã Tri Tôn dự kiến có công suất 20MW, nhu cầu nguyên liệu khoảng 118.000 tấn/năm.
Các nhà máy điện sinh khối được định hướng sử dụng nguồn nguyên liệu phụ phẩm nông nghiệp, mở thêm hướng tiêu thụ cho nguồn nguyên liệu này. Tuy nhiên, để hình thành chuỗi cung ứng ổn định cần gắn quy hoạch vùng nguyên liệu với tổ chức thu gom, vận chuyển và cơ giới hóa, bảo đảm nguồn cung phù hợp với nhu cầu sản xuất.
Để hạn chế tiến tới chấm dứt tình trạng đốt bỏ rơm rạ sau thu hoạch, việc triển khai đồng bộ các giải pháp từ tuyên truyền đến nhân rộng các mô hình triển khai và quy mô hơn là đầu tư nhà máy điện sinh khối cần được kỳ vọng mang lại kết quả nổi bật, để rơm rạ sẽ trở thành nguồn nguyên liệu mang lại thu nhập cho nông dân, góp phần giảm đốt đồng, hạn chế phát thải và nâng cao hiệu quả sản xuất lúa./.
Thu Hằng