Hà Nội hiện có hơn 1.350 làng nghề và làng có nghề, hội tụ 47/52 nghề trong tổng số nghề truyền thống của cả nước. Trong đó, có 337 làng nghề, nghề truyền thống và làng nghề truyền thống được công nhận, gồm 269 làng được công nhận danh hiệu Làng nghề, 61 làng được công nhận danh hiệu Làng nghề truyền thống và 07 nghề được công nhận nghề truyền thống.
Trong nhiều năm qua, hoạt động của các làng nghề đã tạo việc làm và thu nhập đáng kể cho người dân. Thu nhập của lao động phổ thông làm việc tại các làng nghề dao động từ 70-130 triệu đồng/người/năm, bình quân từ 7-8 triệu đồng/lao động/tháng. Một số làng nghề có thu nhập cao như gốm sứ Bát Tràng, làng nghề sinh vật cảnh Hồng Vân (xã Duyên Thái) bình quân đạt 180 triệu đồng/người/năm (tương đương 12 triệu đồng/người/tháng).
(Ảnh minh họa)
Đáng chú ý, Hà Nội hiện có 4 làng nghề được Hội đồng Thủ công thế giới công nhận gồm: Làng nghề dệt Lụa Vạn Phúc, gốm sứ Bát Tràng, khảm trai sơn mài Chuyên Mỹ và điêu khắc sơn mỹ nghệ Sơn Đồng là thành viên chính thức của thành phố sáng tạo thủ công thế giới, qua đó mở ra cơ hội hợp tác quốc tế, tạo thêm những vận hội mới cho ngành thủ công mỹ nghệ Hà Nội trong bảo tồn, phát triển và hội nhập sâu rộng với quốc tế.
Không chỉ tạo việc làm, nâng cao thu nhập và góp phần bảo đảm an sinh xã hội tại khu vực nông thôn, sự phát triển của làng nghề còn tạo điều kiện hình thành các điểm du lịch gắn với du lịch làng nghề, du lịch trải nghiệm và du lịch nông thôn. Nhờ đó đã góp phần từng bước thay đổi tư duy sản xuất, đồng thời góp phần làm thay đổi diện mạo khu vực nông thôn.
Tại các làng nghề, nhiều cơ sở sản xuất đã tạo điều kiện để con em theo học tại các trường đại học trong nước và quốc tế, sau đó tham gia vào quá trình bảo tồn, phát triển nghề truyền thống của gia đình và quê hương. Từ đó, hình thành nguồn nhân lực mới, tạo việc làm, thu nhập và góp phần thực hiện mục tiêu xây dựng nông thôn mới trong thời gian qua, cũng như định hướng xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2026-2030.
Được biết, Hà Nội đã ban hành hàng loạt cơ chế, chính sách nhằm bảo tồn, phát triển làng nghề gắn với xây dựng nông thôn mới trong thời gian tới. Có thể thấy, bảo tồn và phát triển làng nghề đang giữ vai trò quan trọng trong chuyển đổi cơ cấu kinh tế khu vực nông thôn ngoại thành, đặc biệt tại những địa phương có lợi thế về nghề truyền thống.
Trong những năm gần đây, mặc dù hoạt động sản xuất kinh doanh của các làng nghề thủ công mỹ nghệ với nhiều nỗ lực đã ngày càng phát triển nhưng đang gặp sự cạnh tranh trên thị trường, nhất là thị trường thế giới ngày càng gay gắt. Vì thế, một trong những giải pháp được chú trọng là tăng cường đào tạo nghề theo hình thức truyền nghề, nhân cấy nghề; xây dựng cơ chế, chính sách khuyến khích các nghệ nhân, thợ giỏi tham gia đào tạo nghề, truyền nghề, đồng thời chú trọng các nghề truyền thống, cổ truyền.
Các làng nghề cần tập trung hơn vào đổi mới sáng tạo, hình thức, mẫu mã để sản phẩm thủ công mỹ nghệ vừa gìn giữ được bản sắc văn hóa, hồn cốt của quê hương, đất nước, vừa có những bước cải tiến phù hợp với xu thế hiện đại và hội nhập. Đây là hướng đi cần thiết để nâng cao sức cạnh tranh, khẳng định vị thế của sản phẩm làng nghề. Đáng chú ý, trong quá trình xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2026-2030, việc kết hợp giữa bảo tồn giá trị truyền thống với đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, bảo vệ môi trường, phát triển du lịch và mở rộng thị trường sẽ tiếp tục là những yếu tố quan trọng để các làng nghề phát huy lợi thế, tạo sinh kế bền vững cho người dân và đóng góp vào quá trình phát triển nông thôn theo hướng hiện đại.
Áp lực môi trường
Tuy nhiên, việc phát triển các làng nghề cũng đặt ra thách thức không nhỏ, bài toán không đơn giản trong tìm lời giải, đó là vấn đề bảo vệ môi trường. Theo đó, làng nghề là một trong những đặc thù của nhiều vùng, nhất là vùng nông thôn. Hoạt động trong các làng nghề là những hoạt động kinh tế phi nông nghiệp bao gồm các nghề thủ công, hoạt động dịch vụ phục vụ sản xuất vừa và nhỏ với các thành phần kinh tế như hộ gia đình, hộ sản xuất, hợp tác xã, doanh nghiệp tư nhân... Các hộ và các tổ chức kinh tế này gắn bó chặt chẽ, mật thiết với khu vực nông thôn thông qua việc sử dụng tư liệu sản xuất, vốn và nhân lực ở nông thôn, ảnh hưởng lớn đến sự phát triển kinh tế - xã hội của khu vực nông thôn.
Làng nghề phát triển, ngày càng mở rộng thì lượng chất thải phát sinh càng lớn, trong khi đó việc quản lý và xử lý chất thải chưa đạt được như kỳ vọng, nên tình trạng ô nhiễm môi trường tại không ít các làng nghề (nói chung trên cả nước) trong thời gian qua diễn biến phức tạp. Do đó, cần phải xã hội hóa nguồn lực giúp các làng nghề chấp hành đúng quy định pháp luật về bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, để hài hoà lợi ích, tận dụng hiệu quả mọi nguồn lực. Trong đó, phải có các đầu tư nguồn lực, có các giải pháp công nghệ để thu gom, xử lý rác thải, nước thải tại các làng nghề nhằm ngăn chặn ô nhiễm…/.
PHẠM DUNG