Trước áp lực từ nhu cầu sử dụng nước ngày càng tăng, cùng những tác động của biến đổi khí hậu, việc đánh giá đầy đủ trữ lượng, khả năng khai thác và nhu cầu sử dụng tại từng khu vực có ý nghĩa quan trọng. Qua rà soát, địa phương có cơ sở kiểm soát hoạt động khai thác nước, kịp thời phát hiện những trường hợp sử dụng chưa hợp lý, nguy cơ gây suy giảm nguồn nước hoặc lãng phí tài nguyên.
Trong sản xuất nông nghiệp, việc áp dụng các giải pháp tưới tiết kiệm, điều chỉnh thời gian và lượng nước phù hợp với nhu cầu cây trồng được khuyến khích nhằm giảm áp lực lên nguồn nước. Đồng thời, các ngành, địa phương cũng tăng cường phối hợp, chia sẻ dữ liệu và chủ động xây dựng phương án phân bổ nguồn nước phù hợp.
Đây là tiền đề để Lâm Đồng chuyển từ quản lý bị động sang chủ động, từng bước sử dụng tài nguyên nước tiết kiệm, hiệu quả và bền vững. Theo tính toán cân bằng nước, tổng lượng nước mặt tự nhiên của Lâm Đồng khoảng 17,5 tỷ m³/năm. Khả năng khai thác, sử dụng hiệu quả thực tế ước đạt 6,5 tỷ m³/năm vào năm 2025, dự kiến tăng lên 7,2 tỷ m³/năm vào năm 2030 và khoảng 8,5 tỷ m³/năm vào năm 2050.
Nguồn nước dưới đất tương đối dồi dào, phân bố rộng tại các tầng chứa nước và được xác định là nguồn cấp nước chiến lược. Riêng khu vực ven biển có trữ lượng khai thác tiềm năng khoảng 469.116 m³/ngày. Tuy nhiên, khả năng bổ cập tự nhiên thấp, trong khi nguy cơ xâm nhập mặn vào các tầng chứa nước nông trong mùa khô đang gia tăng.
Hạ tầng ngành nước của tỉnh được đầu tư qua nhiều thời kỳ. Toàn tỉnh hiện quản lý 966 công trình thủy lợi, với năng lực tưới thiết kế khoảng 150.128 ha, đồng thời phục vụ cấp nước sinh hoạt, công nghiệp, du lịch và các ngành kinh tế khác.
Lâm Đồng có nguồn nước dồi dào.
Hệ thống thủy lợi gồm 536 hồ chứa với tổng dung tích khoảng 559 triệu m³, 255 đập dâng, 13 cống dâng, 51 trạm bơm, 91 đập tạm, 20 kênh tiêu cùng hơn 3.632 km kênh mương và hệ thống đê biển, kè sông, kè biển. Bên cạnh đó, 65 hồ chứa thủy điện đang hoạt động có vai trò điều tiết dòng chảy, góp phần cắt giảm lũ cho vùng hạ du trong mùa mưa và bổ sung nguồn nước phục vụ chống hạn trong mùa khô.
Về cấp nước sinh hoạt, khu vực nông thôn hiện có 627 công trình cấp nước tập trung, phục vụ khoảng 332.385 hộ dân. Tại khu vực đô thị, 18 đơn vị cấp nước đang vận hành hệ thống với tổng công suất khoảng 236.700 m³/ngày đêm, bảo đảm nguồn nước sạch cho khoảng 293.000 hộ dân. Trong khi đó, quy mô dân số, tốc độ đô thị hóa và nhu cầu phát triển các ngành kinh tế mũi nhọn như nông nghiệp công nghệ cao, công nghiệp chế biến, du lịch, chăn nuôi ngày càng tăng, kéo theo nhu cầu lớn hơn về cả số lượng và chất lượng nguồn nước.
Lâm Đồng có không gian tự nhiên rộng lớn, địa hình đa dạng từ núi cao, đồng bằng đến vùng ven biển, hải đảo và đô thị. Đây cũng là địa phương thường xuyên chịu tác động của nhiều loại hình thiên tai như lũ quét, ngập lụt cục bộ, sạt lở đất đá, lốc xoáy, sét, sương muối và hạn hán. Biến đổi khí hậu khiến thời tiết, thủy văn ngày càng diễn biến bất thường, khó dự báo.
Đợt lũ lớn cuối năm 2025 gây thiệt hại nghiêm trọng về cơ sở hạ tầng và đời sống người dân là một minh chứng. Ở chiều ngược lại, nguy cơ khô hạn, thiếu nước sản xuất và sinh hoạt trong những giai đoạn thời tiết cực đoan cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với công tác bảo đảm an ninh nguồn nước. Trong giai đoạn phát triển mới, với không gian địa lý mở rộng và điều kiện tự nhiên đa dạng, Lâm Đồng đứng trước yêu cầu quản lý tài nguyên nước theo hướng tổng hợp, liên kết thay vì chỉ quản lý theo từng công trình hoặc địa giới hành chính.
Theo đó, quản lý nguồn nước cần được thực hiện trên phạm vi lưu vực sông và toàn bộ hệ thống nguồn nước; đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số, quan trắc tự động, cập nhật dữ liệu theo thời gian thực và xây dựng các mô hình cảnh báo sớm. Trọng tâm là cân đối nguồn nước giữa các khu vực, nâng cao năng lực tích trữ và điều hòa dòng chảy, từng bước nghiên cứu khả năng chuyển nước liên vùng; bảo đảm an toàn hồ, đập; đồng thời bảo vệ nghiêm ngặt rừng tự nhiên, nguồn sinh thủy và chủ động ứng phó với các kịch bản thời tiết cực đoan.
Quan điểm nhất quán của tỉnh là bảo đảm an ninh nguồn nước và an toàn hồ, đập là nhiệm vụ chiến lược, lâu dài, gắn chặt với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội theo Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ I và Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Việc khai thác, sử dụng tài nguyên nước phải dựa trên sức chịu tải của nguồn nước, đồng thời gắn với yêu cầu bảo vệ môi trường và phục hồi tài nguyên nước. Tỉnh định hướng chuyển mạnh từ tư duy quản lý đơn ngành sang quản lý tổng hợp theo lưu vực; tăng cường kết nối, điều hòa và phân phối nguồn nước giữa các khu vực, ưu tiên những nơi thường xuyên xảy ra hạn hán, thiếu nước và các trung tâm phát triển kinh tế trọng điểm.
Hạ tầng thủy lợi, cấp nước được định hướng phát triển đồng bộ với quy hoạch đô thị, nông nghiệp công nghệ cao và công nghiệp. Trong đó, ưu tiên hiện đại hóa các công trình hiện có, đồng thời đầu tư những công trình mới theo hướng đa mục tiêu. Bảo đảm nước sinh hoạt, an toàn tính mạng và tài sản của người dân được xác định là ưu tiên hàng đầu.
Ảnh minh họa
Cùng với khai thác hợp lý, tỉnh chú trọng bảo vệ, phục hồi tài nguyên nước và phát triển rừng sinh thủy. Chuyển đổi số, công nghệ quan trắc tự động và dữ liệu thời gian thực được xem là những giải pháp quan trọng để nâng cao năng lực quản trị ngành nước. Đến năm 2030, Lâm Đồng đặt mục tiêu hoàn thành các tiêu chí về an ninh nguồn nước theo định hướng của Trung ương và Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ I; xây dựng hệ thống quản lý tài nguyên nước chủ động, thống nhất, an toàn và tiết kiệm.
Tỉnh hướng tới bảo đảm nguồn nước ổn định cho sinh hoạt, nông nghiệp và công nghiệp; nâng cao năng lực tích trữ, điều hòa dòng chảy giữa các khu vực; hoàn thiện nâng cấp các công trình xung yếu và hiện đại hóa hệ thống quan trắc tự động trên phạm vi toàn tỉnh. Cùng với đó là bảo vệ nghiêm ngặt các nguồn sinh thủy, nâng cao tỷ lệ che phủ rừng và nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cộng đồng trong bảo vệ, sử dụng tiết kiệm tài nguyên nước.
Định hướng đến năm 2050, hạ tầng ngành nước được hiện đại hóa đồng bộ, vận hành thông minh trên nền tảng số, nâng cao khả năng chủ động kiểm soát và thích ứng với tác động của biến đổi khí hậu.
Quản lý và sử dụng hợp lý tài nguyên nước không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là nhiệm vụ lâu dài đối với Lâm Đồng trong quá trình phát triển. Việc thường xuyên rà soát nguồn nước, nhu cầu khai thác và hiện trạng sử dụng sẽ giúp địa phương chủ động hơn trong điều tiết, phân bổ tài nguyên, nhất là tại những khu vực có nguy cơ thiếu nước vào mùa khô.
Khi nguồn nước được quản lý dựa trên dữ liệu, sử dụng đúng mục đích và phân bổ phù hợp với khả năng đáp ứng, địa phương sẽ có thêm nền tảng để bảo đảm an ninh nguồn nước, đảm bảo đời sống sản xuất cũng như sinh hoạt của người dân trên toàn tỉnh.
Thu Huệ