Kết quả quan trắc môi trường cho thấy, chất lượng môi trường không khí TP. Đà Nẵng sau sáp nhập có sự khác biệt giữa các khu vực và biến động theo mùa. Trên cơ sở kết quả quan trắc môi trường không khí giai đoạn 2021–2025, nhìn chung chất lượng môi trường không khí trên địa bàn thành phố cơ bản đáp ứng Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng không khí. Tuy nhiên, tại một số khu vực, thời điểm nhất định vẫn ghi nhận các thông số ô nhiễm có giá trị tiệm cận hoặc vượt giới hạn cho phép, chủ yếu tập trung tại các khu vực giao thông, khu dân cư gần khu công nghiệp, làng nghề và khu xử lý chất thải.
Mặc dù triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, công tác quản lý chất lượng môi trường không khí trên địa bàn thành phố vẫn còn tồn tại một số hạn chế, bất cập: Số lượng các trạm quan trắc môi trường không khí xung quanh tự động, liên tục chưa nhiều nên việc chia sẻ, cung cấp thông tin quan trắc chất lượng môi trường không khí chưa đáp ứng với tốc độ phát triển kinh tế - xã hội và nhu cầu quản lý.
Công tác kiểm soát ô nhiễm môi trường không khí đối với các nguồn lân cận (liên tỉnh) chưa có cơ chế phối hợp để kiểm soát. Vẫn còn xen kẽ các hộ sản xuất nằm trong khu dân cư với quy mô sản xuất nhỏ, diện tích chật hẹp, hoạt động manh mún, công nghệ sản xuất lạc hậu, chưa đầu tư kinh phí cho xử lý môi trường; ý thức trách nhiệm về bảo vệ môi trường còn hạn chế. Tỷ lệ người dân sử dụng phương tiện công cộng còn khá thấp; việc chuyển từ phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch sang sử dụng nhiên liệu sinh học, điện còn chậm; tình trạng đốt phụ phẩm nông nghiệp tự phát sau thu hoạch vẫn còn xảy ra.
Phát triển các KCN gắn với bảo vệ môi trường là mục tiêu quan trọng được TP. Đà Nẵng đẩy mạnh thực hiện.
Trước yêu cầu phát triển kinh tế-xã hội gắn với mục tiêu bảo vệ môi trường, trong giai đoạn tới thành phố đẩy mạnh triển khai giải pháp nhằm kiểm soát, ngăn ngừa nguy cơ gây ô nhiễm môi trường không khí. Đà Nẵng sẽ tăng cường kiểm soát khí thải từ các nguồn thải trên địa bàn thành phố, trong đó, ưu tiên khu vực của các Khu công nghiệp, Khu công nghệ cao, Cụm công nghiệp, làng nghề, cũng như việc kiểm soát khí thải các dự án, cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ có nguy cơ gây ô nhiễm theo Nghị định 08/2022/NĐCP và Nghị định 05/2025/NĐ-CP của Chính phủ;
Kiểm soát tốt nguồn khí thải từ hoạt động giao thông cơ giới đường bộ nhằm tuân thủ quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải của phương tiện giao thông cơ giới đường bộ lưu hành ở Việt Nam và các quy định của Thủ tướng Chính phủ về lộ trình áp dụng tiêu chuẩn Euro 4;
Đảm bảo 100% dự án, cơ sở thuộc đối tượng thực hiện quan trắc khí thải tự đông, liên tục theo quy định phải thực hiện đầu tư, lắp đặt hệ thống quan trắc khí thải tự động, liên tục theo quy định và kết nối, truyền dữ liệu về Sở Nông nghiệp và Môi trường để theo dõi, giám sát; 100% dự án, cơ sở xả khí thải phải có hệ thống xử lý khí thải đảm bảo việc khí thải sau khi được xử lý, trước khi xả thải phải đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật môi trường; không để phát sinh cơ sở gây ô nhiễm môi trường không khí nghiêm trọng.
Kiểm soát hiệu quả các nguồn khí thải phát sinh từ các hoạt động dân sinh, xây dựng, nông nghiệp; hạn chế tối đa và tiến tới chấm dứt đốt phế phẩm nông nghiệp tự phát sau thu hoạch; 100% các trang trại chăn nuôi quy mô lớn có công trình xử lý chất thải đảm bảo quy định; 100% công trình xây dựng thực hiện nghiêm các biện pháp bảo vệ môi trường trong thi công và vận chuyển nguyên vật liệu.
Tăng cường đầu tư các trạm quan trắc môi trường không khí xung quanh tự động, liên tục phù hợp với tình hình thực tế nhằm để cập nhật, cung cấp thông tin diễn biến chất lượng môi trường không khí đến cộng đồng. Triển khai thực hiện Đề án di dời các cơ sở sản xuất ở các làng nghề vào các cụm công nghiệp có hạ tầng kỹ thuật bảo vệ môi trường đáp ứng yêu cầu và xây dựng kế hoạch thực hiện việc chuyển đổi ngành, nghề sản xuất của cơ sở, hộ gia đình sản xuất thuộc ngành nghề không khuyến khích phát triển tại địa phương
Việc xác định rõ các nguồn phát thải là căn cứ quan trọng để địa phương đưa ra biện pháp cụ thể trong kiểm soát. Trong đó, nguồn phát thải điểm trên địa bàn thành phố chủ yếu là các cơ sở sản xuất, doanh nghiệp quy mô lớn đang hoạt động phân tán trong khu vực nội thành, khu dân cư, nằm ngoài khu công nghệ cao, các khu công nghiệp, cụm công nghiệp. TP. Đà Nẵng đã có chủ trương di dời các cơ sở sản xuất, doanh nghiệp lớn vào các khu công nghiệp, cụm công nghiệp tập trung. Điển hình là các loại hình sản xuất, như: gia công cơ khí, gò hàn, gỗ, sơ chế thủy sản... thông số ô nhiễm chủ yếu là bụi, tiếng ồn, mùi hôi.
Với nguồn thải này, Đà Nẵng kiểm soát chặt chẽ các cơ sở sản xuất quy mô trung bình và nhỏ nằm trong khu dân cư gây ô nhiễm môi trường không khí. Lập danh sách, đề xuất UBND thành phố bố trí địa điểm và lộ trình để di dời đối với các cơ sở gây ô nhiễm môi trường không khí trên địa bàn, ưu tiên giải quyết những cơ sở gây ô nhiễm và không thể khắc phục theo yêu cầu của cơ quan chức năng.
Cập nhật danh mục cơ sở phát thải khí nhà kính phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính; Kiểm soát chặt chẽ hoạt động của các cơ sở sản xuất thuộc đối tượng phải lắp đặt hệ thống quan trắc khí thải tự động, liên tục theo quy định. Rà soát, đề xuất danh sách các khu vực (tổ dân phố/ khu dân cư) thuộc danh mục hạn chế hoặc cấm hoạt động chăn nuôi nhỏ lẻ nhằm chấm dứt tình trạng ô nhiễm môi trường do chăn nuôi nhỏ lẻ trên địa bàn thành phố.
Trong khi đó, nguồn thải di động phát sinh trên địa bàn thành phố được xác định là khí thải từ hoạt động giao thông vận tải: các phương tiện giao thông cơ giới đường bộ (xe máy, xe ô tô, xe buýt), đường sắt, hàng không và hoạt động vận tải đường thủy. Hoạt động giao thông vận tải được xem là một trong những nguồn gây ô nhiễm lớn đối với môi trường không khí đô thị. Hoạt động giao thông vận tải được xem là một trong những nguồn gây ô nhiễm không khí chủ yếu tại các đô thị lớn.
Trước tình hình trên thành phố phát triển hệ thống giao thông công cộng, ưu tiên năng lượng sạch (nhiên liệu điện, nhiên liệu sinh học), từng bước khuyến khích nhằm hình thành thói quen sử dụng phương tiện công cộng của người dân. Kiểm soát khí thải đối với phương tiện giao thông cơ giới đường bộ đang lưu hành, đảm bảo tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải của phương tiện giao thông;
Kiểm soát chặt chẽ công tác đăng ký, đăng kiểm xe ô tô, xe mô tô đảm bảo tiêu chuẩn khí thải; Khuyến khích các doanh nghiệp kinh doanh vận tải hành khách đầu tư phương tiện sử dụng nhiên liệu sạch, thân thiện môi trường để phát triển hệ thống vận tải hành khách theo hướng bền vững. Xây dựng và thực hiện các kế hoạch truyền thông; tổ chức tập huấn, bồi dưỡng nâng cao kiến thức, phổ biến, tuyên truyền pháp luật về bảo vệ môi trường nói chung và môi trường không khí nói riêng cho cán bộ quản lý môi trường các cấp, các tổ chức, cá nhân trên địa bàn thành phố.
Cùng với các địa phương trên cả nước, thành phố từng bước chuyển đổi, phát triển giao thông xanh (Ảnh minh họa: LA).
Các nguồn diện phát sinh khí thực hiện ước tính phát thải trên địa bàn TP. Đà Nẵng bao gồm: Hoạt động tại Khu công nghệ cao, khu, cụm công nghiệp, làng nghề, một số mỏ khai thác đá, xử lý chất thải rắn; Hoạt động thi công các công trình xây dựng, giao thông, hạ tầng kỹ thuật, vận chuyển nguyên vật liệu, phế thải xây dựng...
Với nguồn thải này Đà Nẵng tiến tới chấm dứt tình trạng đốt phụ phẩm nông nghiệp tự phát sau thu hoạch; hướng dẫn quy trình kỹ thuật xử lý, tận dụng phụ phẩm nông nghiệp sau thu hoạch thành các sản phẩm có ích; tăng cường tuyên truyền, kiểm tra, giám sát, yêu cầu các hộ dân thu gom bao gói thuốc bảo vệ thực vật sau sử dụng vào các thùng chứa công cộng tại cánh đồng; xử lý chất thải chăn nuôi của các trang trại chăn nuôi gia súc, gia cầm.
Nhân rộng các mô hình chăn nuôi xanh, chăn nuôi giảm phát thải, mô hình kinh tế nông nghiệp tuần hoàn bền vững trên địa bàn thành phố. Yêu cầu các cơ sở sản xuất thuộc ngành nghề không khuyến khích phát triển trong làng nghề phải chuyển đổi ngành nghề sản xuất hoặc di dời ra khỏi làng nghề. Tăng cường kiểm tra, hướng dẫn các chủ dự án, đơn vị quản lý, thi công các công trình xây dựng, các cơ sở sản xuất vật liệu xây dựng thực hiện các quy định, biện pháp về kiểm soát bụi, khí thải trong hoạt động xây dựng.
Thành phố đưa nội dung bảo vệ môi trường nói chung và bảo vệ môi trường không khí nói riêng vào chương trình giáo dục, đào tạo các cấp học của địa phương. Tiếp tục thực hiện Chương trình quan trắc chất lượng môi trường thành phố theo Quyết định số 2573/QĐ-UBND UBND thành phố về việc phê duyệt Chương trình quan trắc chất lượng môi trường thành phố Đà Nẵng giai đoạn 2026 - 2030.
Tăng cường đầu tư các trạm quan trắc môi trường không khí xung quanh tự động, liên tục phù hợp với tình hình thực tế nhằm để cập nhật, cung cấp thông tin diễn biến chất lượng môi trường không khí đến cộng đồng; công khai danh sách các cơ sở sản xuất phải lắp đặt, đã lắp đặt, chưa lắp đặt thiết bị quan trắc môi trường liên tục tự động trên các phương tiện thông tin đại chúng và cổng thông tin điện tử của địa phương./.
Mai Vân