Chuyển đổi cơ cấu cây trồng, nâng cao giá trị sản xuất nông nghiệp

Trong những năm gần đây, biến đổi khí hậu tác động mạnh mẽ đến lĩnh vực sản xuất nông nghiệp. Tình trạng nắng nóng kéo dài, hạn hán, mưa lớn bất thường, sâu bệnh phát sinh ngày càng nhiều đã ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất, sản lượng, chất lượng cây trồng và đời sống của người nông dân trên địa bàn tỉnh.

Trước thực tế đó, việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, được xem là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao giá trị kinh tế. Chuyển đổi cơ cấu cây trồng là quá trình thay đổi các loại cây trồng truyền thống có hiệu quả kinh tế thấp sang các loại cây phù hợp hơn với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng và nhu cầu thị trường. Đây không chỉ là xu hướng tất yếu mà còn là yêu cầu cấp thiết trong quá trình phát triển nông nghiệp bền vững hiện nay.

Việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên địa bàn tỉnh đã có nhiều chuyển biến tích cực, nhiều địa phương đã chủ động đưa các loại cây trồng phù hợp vào sản xuất trên các chân đất trước đây sản xuất các loại cây trồng truyền thống kém hiệu quả, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng đất, đa dạng hóa sản phẩm nông nghiệp và tăng thu nhập cho người dân.

Chuyển đổi cơ cấu cây trồng đã được xã Lao Chải triển khai tại các địa phương góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế trên từng đơn vị canh tác, hạn chế tình trạng đất sản xuất bị bỏ trống. Từ đó, xã tăng cường liên kết với các đơn vị cung ứng, bao tiêu sản phẩm, đưa những cây trồng mới như ớt xanh, dâu tây, lê, sa nhân... vào triển khai tại các thôn.

Trên diện tích canh tác kém hiệu quả nhiều hộ dân đã mạnh dạn chuyển đổi sang trồng cây ăn quả chi hiệu quả kinh tế ổn định hơn. 

Toàn xã đã chuyển đổi hơn 83 ha lúa nương kém hiệu quả sang các loại cây trồng có giá trị kinh tế: lê VH6, sa nhân, dâu tây, cà tím, su su, khoai sọ nương; ha su su... Đặc biệt, người dân đã mở rộng trồng được 5,4 ha cây dược liệu và các loại cây có giá trị kinh tế; phát triển 5 ha ớt xanh tại thôn Dào Xa. Các diện tích chuyển đổi bước đầu mang lại hiệu quả kinh tế cao, gấp 3 - 5 lần so với trồng lúa nương.

Từ năm 2023, chị Giàng Thị May, thôn Cồ Dề Sang mạnh dạn chuyển đổi 2 ha diện tích lúa nương kém hiệu quả sang trồng 400 cây lê VH6. Sau gần một năm chăm sóc, những cây lê sinh trưởng tốt. Chị May phấn khởi cho biết: Nếu giá cả thuận lợi, mỗi năm có thể có nguồn thu nhập khoảng 300 triệu đồng; giúp gia đình tôi có thêm điều kiện ổn định cuộc sống. 

Tại xã Lùng Phình, chuyển đổi cây trồng đang tạo chuyển rõ nét trong phát triển kinh tế hộ. Mô hình nông nghiệp gắn với trải nghiệm của anh Giàng Mạnh Văn, thôn Pả Chư Tỷ là một điển hình. Trên diện tích hơn 40.000 m², anh quy hoạch trồng rau cải kale, lê, mận, dâu tây, trong đó cải kale là cây chủ lực với khoảng 30.000 m², kết hợp đón khách du lịch.

Theo anh Văn, trước đây, diện tích này chủ yếu trồng ngô, hiệu quả thấp. Khi chuyển sang trồng cải kale, cây cho thu hoạch hằng tuần, năng suất đạt khoảng 24 tấn/ha, mang lại hiệu quả kinh tế cao gấp 7 - 8 lần so với cây ngô. Cùng với phát triển rau màu, cây ăn quả ôn đới đang trở thành thế mạnh của địa phương. Hiện xã Lùng Phình có gần 600 ha mận, lê được trồng trên nương đồi, thay thế diện tích lúa nương, ngô kém hiệu quả, mang lại nguồn thu ổn định cho người dân.

Tại xã Bảo Hà, cây chuối ngự khẳng định hiệu quả khi thay thế diện tích ngô, vườn tạp kém hiệu quả. Toàn xã hiện có gần 20 ha chuối ngự được sản xuất theo quy trình, có liên kết tiêu thụ, cho thu nhập trên 200 triệu đồng/ha/năm. Ông Nguyễn Văn Lai, thôn Hồng Cam cho biết: Cây chuối cho thu nhập ổn định hơn nhiều so với trồng lúa, ngô. Nhờ có hợp tác xã bao tiêu sản phẩm nên người dân yên tâm sản xuất. Trung bình mỗi sào chuối cho thu nhập cao gấp 3 - 4 lần so với cây trồng truyền thống.

Những vùng canh tác chè hữu cơ ngày càng được mở rộng sản xuất cho hiệu quả kinh tế cao. 

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Lào Cai, tổng diện tích chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi trên đất lúa trong năm 2026 đạt 145 ha; trong đó, vụ Xuân chuyển đổi 71,6 ha và vụ Mùa 73,4 ha. Giai đoạn 2021–2025, Lào Cai tích cực triển khai kế hoạch chuyển đổi cơ cấu giống cây trồng nhằm nâng cao chất lượng nông sản, tăng năng suất, sản lượng và cải thiện hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp.

Lào Cai xác định các cây trồng chủ lực cần ưu tiên chuyển đổi giống, đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật và mở rộng hợp tác với doanh nghiệp để hình thành chuỗi giá trị sản xuất - chế biến - tiêu thụ nông sản. Nhóm cây ăn quả cũng là lĩnh vực được Lào Cai quan tâm đặc biệt trong chiến lược chuyển đổi giống cây trồng. Trong đó, chuối và dứa là hai cây trồng chủ lực đang có bước chuyển mình rõ nét.

Với cây chuối, Lào Cai đang từng bước thay thế các giống cũ bằng giống chuối tiêu xanh được nhân giống bằng phương pháp cấy mô, phù hợp với mục tiêu xuất khẩu. Do hiện nay chưa có giống kháng được bệnh Panama - bệnh gây hại nghiêm trọng cho cây chuối nên việc nhân giống sạch bệnh là giải pháp chủ yếu để đảm bảo sự phát triển ổn định. 

Với cây dứa, hiện giống dứa Queen là giống truyền thống với đặc điểm quả nhỏ, vị ngọt vẫn đang được người dân trồng phổ biến, nhất là để phục vụ xuất khẩu sang Trung Quốc. Tuy nhiên, trong bối cảnh có doanh nghiệp đã đầu tư xây dựng nhà máy chế biến nông sản tại vùng dứa nguyên liệu, giống Queen bộc lộ nhiều hạn chế như năng suất thấp, không phù hợp với quy trình chế biến công nghiệp hiện đại. Vì vậy, Lào Cai đang triển khai kế hoạch chuyển đổi khoảng 500 ha trồng dứa sang các giống mới như MD2 và H180.

Ngoài các cây trồng chủ lực, Lào Cai cũng đang mở rộng kế hoạch chuyển đổi giống đối với một số cây trồng khác như cây dược liệu, cây ăn quả ôn đới (hồng, mận, lê…) và cây dâu tằm phục vụ nghề nuôi tằm truyền thống. Việc lựa chọn các giống mới đều dựa trên nghiên cứu kỹ lưỡng về điều kiện khí hậu, đất đai cũng như khả năng tiêu thụ sản phẩm./.

Hồng Thanh