Hiện nay, tại Đồng Tháp, nhiều mô hình canh tác linh hoạt được triển khai. Song song đó, nông dân từng bước áp dụng quy trình sản xuất an toàn, tiết kiệm nước, giảm sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật.
Các hợp tác xã, tổ liên kết cũng đóng vai trò kết nối sản xuất với thị trường, góp phần nâng cao giá trị nông sản. Việc ứng dụng khoa học kỹ thuật, chuyển đổi số trong quản lý sản xuất, truy xuất nguồn gốc đang mở ra hướng đi mới cho ngành nông nghiệp địa phương, giúp tăng khả năng cạnh tranh và giảm thiểu rủi ro trước tác động của khí hậu.
Đáng chú ý, trước nguy cơ hạn hán, xâm nhập mặn diễn biến phức tạp, tỉnh Đồng Tháp sớm triển khai các giải pháp ứng phó. Theo nhận định của ngành chuyên môn, mùa khô năm 2026 có thể không gay gắt như những năm trước, song tác động của hạn và thiếu nước ngọt vẫn ảnh hưởng trực tiếp đến sinh trưởng, năng suất và chất lượng trái cây.
Trước đó, những năm 2015 - 2016 hay 2019 - 2020 hạn mặn đã gây thiệt hại lớn cho hàng chục nghìn héc-ta cây ăn quả trong vùng. Trong điều kiện đó, việc chủ động phòng, chống từ sớm được xem là yếu tố quyết định. Các giải pháp không chỉ dừng lại ở khâu tích trữ nước mà còn phải đồng bộ từ thiết kế vườn, lựa chọn giống đến kỹ thuật canh tác thích ứng. Điểm đáng ghi nhận là sự thay đổi trong tư duy sản xuất của người dân. Nhiều nhà vườn đã chủ động tích trữ nước, cải tạo vườn và điều chỉnh kỹ thuật chăm sóc ngay từ đầu mùa khô.
Đơn cử tại phường Mỹ Phong, người dân đã chủ động tiến hành nạo vét ao mương từ đầu mùa khô để tăng khả năng trữ nước, đồng thời tăng cường bón phân hữu cơ nhằm cải tạo đất, giúp cây tăng sức đề kháng.
Người dân Đồng Tháp chủ động trữ nước ngọt, phục vụ tưới tiêu cho cây trồng. (Ảnh: LHV).
Theo khuyến cáo của Viện Cây ăn quả miền Nam, để bảo vệ vườn cây trong điều kiện hạn, mặn, người dân cần chủ động tích trữ nước ngọt, gia cố đê bao và thiết kế mương vườn hợp lý; thực hiện tủ gốc giữ ẩm, tỉa cành giảm nhu cầu nước, hạn chế xử lý ra hoa; tăng cường sử dụng phân hữu cơ và chế phẩm sinh học để nâng cao sức chống chịu; kiểm soát chặt chẽ độ mặn nguồn nước trước khi tưới và thường xuyên cập nhật thông tin dự báo để có biện pháp ứng phó kịp thời, hiệu quả, hướng đến sản xuất bền vững. Theo phân tích của Viện, cây ăn quả trong giai đoạn ra hoa, mang trái sẽ có khả năng chịu mặn kém hơn so với giai đoạn sinh trưởng sinh dưỡng. Do đó, việc điều tiết sinh trưởng hợp lý sẽ giúp cây vượt qua giai đoạn khắc nghiệt tốt hơn.
Một vấn đề đặc biệt quan trọng là kiểm soát chất lượng nước tưới. Viện Cây ăn quả miền Nam khuyến cáo, đối với các loại cây mẫn cảm như sầu riêng, chôm chôm, măng cụt, không nên tưới khi độ mặn của nước từ 1‰ trở lên; đối với cây có múi, ngưỡng chịu mặn tối đa không vượt quá 2‰. Vì vậy, việc theo dõi độ mặn nguồn nước trước khi tưới là hết sức quan trọng.
Bên cạnh nỗ lực của nông dân, các giải pháp ở cấp ngành cũng đang được triển khai đồng bộ, với trọng tâm là quản lý và sử dụng hiệu quả nguồn nước. Theo định hướng của ngành Nông nghiệp, việc tăng cường các công trình trữ nước phân tán như: Ao, mương, kênh nội đồng… sẽ giúp nâng cao khả năng chủ động trong mùa khô. Đây cũng là giải pháp được nhiều địa phương áp dụng hiệu quả.
Ở góc độ khoa học, Viện Cây ăn quả miền Nam nhấn mạnh vai trò của thiết kế vườn hợp lý, vườn trồng cần có đê bao khép kín, mương đủ rộng để trữ nước, nhưng không nên đào quá sâu để tránh nước mặn thẩm thấu; tỷ lệ mương, líp khoảng 4/6 là phù hợp. Ngoài ra, các biện pháp kỹ thuật như: Tủ gốc giữ ẩm, tưới tiết kiệm, phun các chất điều hòa sinh trưởng (Brassinosteroid), bổ sung canxi, kali… cũng được Viện khuyến cáo nhằm tăng sức chống chịu cho cây trong điều kiện bất lợi.
Đáng chú ý, việc ứng dụng tiến bộ khoa học - kỹ thuật là xu hướng tất yếu trong sản xuất hiện nay. Trong đó, các giải pháp như: Sử dụng gốc ghép chịu mặn, hệ thống tưới tiết kiệm, hay ứng dụng công nghệ IoT trong giám sát độ ẩm, độ mặn… đang từng bước được triển khai. Đặc biệt, hệ thống cảm biến giúp người trồng theo dõi chính xác nhu cầu nước của cây, cảnh báo sớm khi độ mặn vượt ngưỡng, từ đó đưa ra quyết định kịp thời, giảm thiểu rủi ro.
Bên cạnh đó, ứng dụng công nghệ giúp chuyển từ canh tác truyền thống sang nông nghiệp chính xác và tiết kiệm tài nguyên trong điều kiện hạn mặn. Tuy nhiên, việc triển khai còn gặp khó khăn do chi phí đầu tư và hạn chế về hạ tầng. Vì vậy, cần có sự hỗ trợ từ các chương trình khuyến nông và chính sách của địa phương.
Để chủ động các giải pháp phòng, chống, ứng phó với hạn hán, xâm nhập mặn bảo đảm cung cấp nước sạch phục vụ sinh hoạt và sản xuất của người dân trong mùa khô năm 2026, Ủy ban nhân dân tỉnh Đồng Tháp yêu cầu Thủ trưởng các Sở, ban, ngành tỉnh, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã, phường và các cơ quan, đơn vị liên quan thực hiện nghiêm các nội dung chỉ đạo tại: Chỉ thị số 04/CT-UBND, Phương án số 681/PA-UBND, Kế hoạch số 71/KH-UBND, Kế hoạch số 167/KH-UBND, Chỉ thị số 05/CT-UBND, Kế hoạch số 342/KH-UBND.
Giao Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp các đơn vị liên quan rà soát, nắm chắc tình hình từng khu vực; xây dựng phương án phù hợp, bảo đảm cung cấp nước si
Các địa phương tại Đồng Tháp tổ chức nạo vét, đảm bảo khơi thông dòng chảy. (Ảnh: LHV).
nh hoạt đầy đủ, đạt chất lượng cho người dân; kiên quyết không để người dân không có hoặc sử dụng nước sinh hoạt không đảm bảo chất lượng.
Thường xuyên kiểm tra, rà soát các nguồn nước ngọt dự trữ trên địa bàn tỉnh để có phương án cân đối, điều hòa nguồn nước ngọt phục vụ sinh hoạt và sản xuất phù hợp với điều kiện nguồn nước thực tế. Các sở ban ngành khác phối hợp chặt chẽ nhằm đảm bảo nguồn nước chất lượng cho người dân trên địa bàn tỉnh.
Có thể thấy, ứng phó với hạn hán và xâm nhập mặn không còn là giải pháp mang tính thời vụ, mà đã trở thành chiến lược lâu dài. Những khuyến cáo từ cơ quan chức năng, kết hợp với kinh nghiệm thực tiễn của nông dân, đang từng bước tạo nên một nền sản xuất thích ứng linh hoạt hơn.
Trong điều kiện biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp, việc chủ động “giữ ngọt” cho vườn cây không chỉ là nhiệm vụ trước mắt mà còn là yếu tố quyết định để ngành hàng trái cây Đồng Tháp phát triển bền vững, nâng cao giá trị và khả năng cạnh tranh trên thị trường. Việc thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu không chỉ dừng ở chuyển đổi cây trồng, vật nuôi mà còn gắn chặt với các chiến lược lâu dài, chủ động kiểm soát và giữ nguồn nước ngọt để phục vụ tưới tiêu.
Cùng với đó, đẩy mạnh đầu tư hệ thống thủy lợi, vận hành linh hoạt cống, đập và các giải pháp trữ nước góp phần quan trọng để chính quyền và người dân từng bước hạn chế tác động của xâm nhập mặn, bảo vệ vùng sản xuất trọng điểm. Trên nền tảng đó, nông dân có thể điều chỉnh lịch thời vụ, lựa chọn giống phù hợp và tổ chức sản xuất theo điều kiện nguồn nước, qua đó nâng cao tính ổn định và hiệu quả.
Hoàng Hạnh