Kinh tế biển hiện đóng góp khoảng 50% GRDP cả nước, nhiều địa phương ven biển nằm trong nhóm dẫn đầu về thu nhập bình quân đầu người. Hiện cấu trúc kinh tế biển đang thay đổi nhanh chóng. Nếu trước đây biển chủ yếu gắn với khai thác dầu khí và đánh bắt hải sản thì nay các ngành kinh tế biển mới nổi đang mở ra dư địa phát triển rất lớn.
Theo báo cáo sơ kết thực hiện Nghị quyết 36-NQ/TW, ngành dầu khí tiếp tục đóng góp hơn 8% tổng thu ngân sách nhà nước; tổng lượng dầu khí phát hiện trên toàn thềm lục địa khoảng 4,4 tỷ m3 dầu quy đổi. Lĩnh vực hàng hải - logistics phát triển nhanh với 320 bến cảng, tổng chiều dài cầu cảng 102 km; lượng hàng hóa thông qua cảng biển năm 2025 đạt 1,17 tỷ tấn. Đội tàu biển Việt Nam đứng thứ 10 thế giới về vận tải hàng hóa, với 1.434 tàu với tổng trọng tải khoảng 9,4 triệu DWT.
(Ảnh minh họa)
Lĩnh vực nuôi biển cũng tăng trưởng ấn tượng với thể tích lồng nuôi đạt 9,7 triệu m3, sản lượng đạt 832 nghìn tấn, tăng gần 39% so với năm 2020; kim ngạch xuất khẩu thủy sản năm 2025 đạt khoảng 11.3 tỷ USD. Với năng lượng tái tạo ngoài khơi đang được xem là “mỏ vàng xanh” của tương lai. Việt Nam có nhiều vùng biển có điều kiện thuận lợi để phát triển điện gió ngoài khơi, điện sóng và các ngành công nghiệp biển mới. Không gian biển cũng mở ra cơ hội lớn cho logistics biển, đô thị ven biển, trung tâm thương mại tự do và các công trình kinh tế trên biển. Đây sẽ là động lực tăng trưởng mới khi dư địa phát triển trên đất liền ngày càng thu hẹp.
Tuy nhiên, nhiều ngành kinh tế chiến lược như điện gió ngoài khơi, nuôi biển công nghiệp, logistics hay dịch vụ hàng hải vẫn đang thiếu không gian phát triển. Theo Báo cáo tổng kết triển khai Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, một bất cập lớn về sử dụng không gian biển cho phát triển kinh tế: ‘Theo quy định của các Luật về quy hoạch, việc phân vùng sử dụng không có quy định phân vùng cụ thể cho từng ngành khai thác, sử dụng như khai thác khoáng sản, điện gió, dầu khí, du lịch, nuôi trồng thủy sản, hàng hải,… mà các ngành chủ yếu dựa trên các vùng trên để tiếp tục xác định rõ các khu vực cụ thể để thực hiện việc khai thác, sử dụng tài nguyên biển. Điều này gây khó khăn cho tổ chức, cá nhân không đủ năng lực để thực hiện đầy đủ các hoạt động điều tra, khảo sát, đo đạc để làm cơ sở đề xuất việc hoạt động khai thác, sử dụng tài nguyên biển cụ thể’.
Trong nhiều năm, tư duy phát triển biển của Việt Nam chủ yếu dựa vào khai thác tài nguyên theo ngành riêng lẻ như dầu khí, thủy sản, cảng biển hay du lịch. Điều này dẫn tới tình trạng chồng lấn không gian sử dụng biển, xung đột lợi ích giữa các ngành và suy giảm hệ sinh thái ven biển. Thực tế cho thấy mâu thuẫn, chồng lấn không gian sử dụng biển giữa các ngành như hàng hải, dầu khí, năng lượng tái tạo, bảo tồn, du lịch, nuôi biển và quốc phòng-an ninh ngày càng gia tăng.
Mô hình phát triển kinh tế biển của Việt Nam hiện vẫn chủ yếu dựa vào khai thác tài nguyên truyền thống; chuyển đổi sang kinh tế biển xanh còn chậm và thiếu cơ chế đủ mạnh để thu hút đầu tư vào các lĩnh vực mới như điện gió ngoài khơi, nuôi biển công nghiệp hay kinh tế tuần hoàn biển.
Theo báo cáo tổng kết thi hành Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo, nhiều ‘điểm nghẽn’ hiện nay nằm ở khoảng trống thể chế. Đó là việc chưa xác lập đầy đủ cơ chế thúc đẩy kinh tế biển xanh; thiếu chính sách ưu đãi cho các ngành kinh tế biển mới; thiếu công cụ điều phối liên ngành, liên vùng để phân bổ hiệu quả nguồn lực phát triển biển.
Vì thế, việc sửa đổi Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo năm 2025 được xem là bước đi quan trọng nhằm chuyển từ tư duy “quản lý tài nguyên” sang “quản trị không gian biển”. Đây không chỉ là thay đổi về kỹ thuật lập pháp mà còn là thay đổi căn bản về mô hình phát triển.
Theo Cục Biển và Hải đảo (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), việc xây dựng dự án Luật (sửa đổi) lần này được đặt ra trong bối cảnh thế giới đang có những thay đổi mang tính thời đại, đất nước bước vào kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình để phát triển bứt phá, giàu mạnh; thực hiện cuộc cách mạng về tinh gọn tổ chức bộ máy, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; phát triển kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân; đẩy mạnh khai thác, sử dụng hiệu quả tài nguyên, không gian biển và phấn đấu đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn mới…/.
THANH BÌNH