Chủ động phòng ngừa, kiểm soát, khắc phục các nguy cơ, rủi ro môi trường

Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú vừa ký Chỉ thị 15-CT/TW của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh môi trường trong thời kỳ phát triển mới của đất nước. Chỉ thị 15 nêu rõ: An ninh môi trường là trạng thái môi trường an toàn, ổn định, bền vững, trong đó các nguy cơ, rủi ro được nhận diện, dự báo, phòng ngừa, kiểm soát và ứng phó hiệu quả, không gây tổn hại đến an ninh quốc gia, an ninh con người, trật tự, an toàn xã hội và lợi ích quốc gia-dân tộc. Bảo đảm an ninh môi trường là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên, lâu dài của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội, dưới sự lãnh đạo của Đảng, quản lý thống nhất của Nhà nước, lấy Nhân dân làm trung tâm, chủ thể và động lực; lực lượng công an nhân dân giữ vai trò nòng cốt trong tham mưu, tổ chức thực hiện.

Công tác bảo đảm an ninh môi trường thời gian qua đã đạt được nhiều kết quả quan trọng. Tuy nhiên, tư duy quản trị, thể chế còn hạn chế, phối hợp giữa các cơ quan và năng lực nhận diện, dự báo, cảnh báo, xử lý rủi ro; tình trạng ô nhiễm môi trường, suy thoái tài nguyên, biến đổi khí hậu, thiên tai cực đoan, tội phạm và vi phạm pháp luật về môi trường còn diễn biến phức tạp.

Kiểm soát chặt chẽ hoạt động xả thải.

Trong thời kỳ phát triển mới của đất nước, các nguy cơ, rủi ro môi trường ngày càng có tính liên ngành, liên vùng, liên lưu vực, xuyên biên giới, tích tụ, cộng hưởng, tác động trực tiếp tới sức chống chịu, năng lực tự chủ chiến lược và năng lực cạnh tranh quốc gia, có khả năng chuyển hoá thành các vấn đề an ninh quốc gia, an ninh con người, trật tự, an toàn xã hội.

Một trong những nội dung của Chỉ thị nêu rõ: Để chủ động phòng ngừa, kiểm soát các nguy cơ, rủi ro, bảo đảm vững chắc an ninh môi trường, tạo nền tảng cho đất nước phát triển nhanh, bền vững, Bộ Chính trị yêu cầu các cấp ủy đảng, chính quyền từ Trung ương đến cơ sở kiểm soát chặt chẽ các dự án, cơ sở, nguồn thải có nguy cơ gây ô nhiễm, sự cố môi trường nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sức khoẻ, tính mạng, sinh kế của nhân dân; nguồn lực, địa bàn, công trình, hệ thống trọng yếu hoặc có tính chất liên vùng, liên lưu vực, xuyên biên giới, không để hình thành, tích tụ rủi ro, nguy cơ lớn; kịp thời phát hiện, ngăn chặn, xử lý nghiêm vi phạm, bảo đảm thực hiện đầy đủ trách nhiệm khắc phục hậu quả, phục hồi môi trường và bồi thường thiệt hại theo quy định.

Xây dựng bộ tiêu chí phân loại, cảnh báo rủi ro an ninh môi trường, nguy cơ chuyển hoá thành vấn đề an ninh; hoàn thiện phương án bảo đảm an ninh, an toàn đối với các khu vực, cơ sở, công trình, hệ thống có nguy cơ xảy ra sự cố môi trường nghiêm trọng, tác động dây chuyền, diện rộng; hình thành cơ chế quản trị, phối hợp thống nhất, liên ngành, liên vùng để xử lý kịp thời các nguy cơ, rủi ro phát sinh. Xây dựng kịch bản ứng phó các rủi ro, sự cố môi trường theo từng cấp độ; thường xuyên diễn tập các phương án, tình huống có cấp độ nghiêm trọng, phức tạp, chủ động ứng phó từ sớm, từ xa, không để sự cố môi trường lan rộng, kéo dài, trở thành khủng hoảng.

Xử lý dứt điểm các khu vực ô nhiễm nghiêm trọng, kéo dài và các vấn đề môi trường ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống nhân dân; chủ động giải quyết từ sớm các nguy cơ phát sinh bức xúc, tranh chấp, khiếu kiện, không để hình thành điểm nóng, vấn đề phức tạp về an ninh, trật tự; ngăn chặn các hoạt động lợi dụng vấn đề môi trường để gây mất ổn định chính trị, trật tự, an toàn xã hội, xâm phạm an ninh quốc gia.

Chủ động nhận diện, đánh giá, dự báo, cảnh báo và quản trị các nguy cơ, rủi ro an ninh môi trường phát sinh từ suy thoái, cạn kiệt tài nguyên, suy giảm đa dạng sinh học, biến đổi khí hậu, thiên tai cực đoan, ô nhiễm, chất thải, sinh vật ngoại lai xâm hại, sự cố hạt nhân, phóng xạ, hóa chất; từ việc triển khai các chương trình, dự án, các tác động môi trường từ bên ngoài lãnh thổ đến Việt Nam, trên tất cả các không gian phát triển; tập trung vào các nguy cơ tác động đến an ninh nguồn nước, an ninh năng lượng, an ninh sinh học, an ninh hạt nhân, nguồn lực chiến lược, các công trình, hệ thống trọng yếu, sức chống chịu và năng lực tự chủ quốc gia.

Đánh giá, phòng ngừa, ứng phó với tác động của biến đổi khí hậu, thiên tai cực đoan đối với các đô thị lớn, địa bàn dễ bị tổn thương, cơ sở hạ tầng, công trình và hệ thống trọng yếu; nâng cao khả năng thích ứng, chống chịu và phục hồi, bảo đảm duy trì các chức năng thiết yếu, hạn chế gián đoạn, giảm thiểu thiệt hại trước các rủi ro môi trường gia tăng. Chủ động quản trị các rủi ro môi trường phát sinh từ hoá chất, điện hạt nhân, năng lượng mới, vật liệu, công nghệ mới, hoạt động nghiên cứu, thử nghiệm công nghệ và mô hình phát triển mới.

Đổi mới phương thức quản trị an ninh môi trường dựa trên khoa học, công nghệ, dữ liệu và phân tích rủi ro; ưu tiên nghiên cứu, chuyển giao, ứng dụng, làm chủ các công nghệ phục vụ nhận diện, giám sát, phân tích, dự báo, cảnh báo sớm và xử lý hiệu quả, kịp thời các nguy cơ, rủi ro an ninh môi trường. Phát triển hệ thống giám sát, phân tích, dự báo, cảnh báo sớm và bản đồ rủi ro an ninh môi trường trên nền tảng số; tập trung vào các nguồn nguy cơ, địa bàn, lĩnh vực, công trình, hệ thống trọng yếu và các vấn đề mới nổi, xuyên biên giới.

Hoàn thiện, tích hợp, liên thông và khai thác hiệu quả cơ sở dữ liệu môi trường với các cơ sở dữ liệu có liên quan; xây dựng hệ thống dữ liệu và cảnh báo sớm an ninh môi trường, kết nối, tích hợp, phân tích dữ liệu đa nguồn, hình thành năng lực nhận diện, dự báo, cảnh báo sớm nguy cơ, rủi ro, phục vụ chỉ đạo, điều hành, quản trị và ra quyết định. Tăng cường liên kết giữa Nhà nước, cơ sở nghiên cứu, đào tạo và doanh nghiệp; huy động nguồn lực phát triển, làm chủ và ứng dụng công nghệ, sản phẩm, giải pháp phục vụ bảo đảm an ninh môi trường.

Nâng cao chất lượng công tác nắm tình hình, điều tra cơ bản, phân tích, dự báo chiến lược; nhận diện từ sớm các hoạt động, hành vi, yếu tố có khả năng tác động, xâm hại an ninh môi trường, an ninh quốc gia, an ninh con người và lợi ích quốc gia-dân tộc, nhất là các vấn đề liên vùng, xuyên biên giới, từ bên ngoài lãnh thổ, liên quan đến nguồn lực chiến lược. Tập trung đấu tranh, xử lý nghiêm tội phạm, vi phạm pháp luật về môi trường, tài nguyên, đa dạng sinh học, nhất là các hành vi có tổ chức, liên tỉnh, liên tuyến, xuyên quốc gia, gây hậu quả nghiêm trọng, xâm hại nguồn lực, lợi ích quốc gia; kiên quyết xử lý hành vi tham nhũng, tiêu cực, lợi ích nhóm, bao che, tiếp tay cho vi phạm.

Phát huy sức mạnh tổng hợp của các bộ, ngành, cơ quan Trung ương, địa phương và lực lượng vũ trang nhân dân, trong đó lực lượng công an nhân dân đóng vai trò nòng cốt trong công tác tham mưu, nắm tình hình, phòng ngừa, phát hiện, đấu tranh, xử lý các nguy cơ, hành vi, vụ việc môi trường có khả năng tác động đến an ninh quốc gia, an ninh con người, trật tự, an toàn xã hội; kiện toàn, hiện đại hoá lực lượng cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường và Công an cơ sở đủ năng lực đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ bảo đảm an ninh môi trường trong tình hình mới.

Tích cực tham gia, đóng góp xây dựng các cơ chế hợp tác quốc tế, khu vực về môi trường và an ninh môi trường; thực hiện hiệu quả các cam kết quốc tế phù hợp với điều kiện đất nước, bảo đảm hài hòa giữa lợi ích quốc gia-dân tộc với trách nhiệm quốc tế theo quy định của Đảng, pháp luật của Nhà nước.

Tăng cường hợp tác, trao đổi thông tin, dự báo, cảnh báo và phối hợp xử lý các nguy cơ môi trường xuyên biên giới; nâng cao hiệu quả phối hợp giữa cơ quan thực thi pháp luật của các quốc gia trong phòng, chống tội phạm về môi trường, bảo đảm an ninh môi trường. Đẩy mạnh hợp tác nghiên cứu, chuyển giao công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực, huy động nguồn lực quốc tế; chủ động đề xuất sáng kiến, nâng cao vai trò, uy tín, vị thế của Việt Nam trong quản trị môi trường và an ninh môi trường khu vực và toàn cầu.

Chủ động nghiên cứu, cập nhật, đánh giá tác động của các chính sách, tiêu chuẩn môi trường quốc tế, xu hướng chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng và các cơ chế thương mại mới đối với an ninh kinh tế, chuỗi cung ứng, nguồn lực chiến lược, năng lực cạnh tranh và tự chủ của đất nước; kịp thời có giải pháp thích ứng để bảo vệ, phát huy quyền và lợi ích hợp pháp của Việt Nam.

Phòng ngừa, đấu tranh ngăn chặn hoạt động lợi dụng vấn đề môi trường, biến đổi khí hậu, tiêu chuẩn xanh và các cam kết quốc tế để gây sức ép, tác động chính sách, can thiệp vào công việc nội bộ của Việt Nam; sử dụng hiệu quả các công cụ chính trị, ngoại giao, pháp lý quốc tế để bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc./.

PHẠM DUNG