Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp, các hiện tượng thời tiết cực đoan như mưa lớn, lũ quét, sạt lở đất và ngập lụt đô thị không còn là nguy cơ tiềm ẩn mà đã trở thành thực tiễn khắc nghiệt, có xu hướng gia tăng rõ rệt tại miền núi phía Bắc, trong đó có Cao Bằng.
Thực tiễn những năm qua đã cho thấy, rủi ro đối với đô thị miền núi không chỉ đến từ sự bất thường của tự nhiên, lượng mưa lớn, mà còn từ tốc độ tập trung dòng chảy cực nhanh trong không gian hẹp. Những yếu tố này ảnh hưởng trực tiếp đến công tác quy hoạch, đầu tư xây dựng và quản lý đô thị và quan trọng nhất là đe dọa sinh kế, tính mạng, tài sản của nhân dân tại một số địa phương trên địa bàn tỉnh.
Trong năm 2025, trên địa bàn tỉnh Cao Bằng đã xảy ra 22 đợt thiên tai, với tổng thiệt hại ước tính hơn 4. 274 tỷ đồng, ảnh hưởng trực tiếp đến hạ tầng, sản xuất và đời sống dân sinh trên diện rộng. Đặc biệt, hệ thống hạ tầng giao thông, thủy lợi và đô thị bị tổn thương nghiêm trọng, nhiều khu vực bị chia cắt kéo dài, gây ảnh hưởng lớn đến đời sống và sinh kế của người dân. Trong 6 tháng đầu năm 2026, toàn tỉnh tiếp tục ghi nhận 6 đợt thiên tai, gây thiệt hại hơn 104 tỷ đồng.
Trước diễn biến phức tạp của tình hình thiên tai đòi hỏi tỉnh Cao Bằng cần chủ động triển khai đồng bộ giải pháp ứng phó.
Theo các chuyên gia, biến đổi khí hậu với các hiện tượng mưa lớn, lũ quét, sạt lở đất đang tạo ra nhiều thách thức mới đối với công tác quy hoạch, đầu tư xây dựng và quản lý đô thị trên địa bàn tỉnh. Các địa phương cần chú trọng đến yếu tố kỹ thuật xây dựng, xác định cốt nền hợp lý để bảo đảm khả năng thoát nước kịp thời; khơi thông dòng chảy tự nhiên, các sông rạch trong đô thị. Mặt khác, tăng cường khả năng thấm hút tự nhiên thông qua việc mở rộng diện tích cây xanh, công viên và thảm cỏ.
Tại tỉnh Cao Bằng, hệ thống cấp thoát nước tại các đô thị và điểm dân cư tập trung xây dựng không đồng bộ, xuống cấp, đặc biệt chưa được thiết kế đầy đủ để thích ứng với các trận mưa lớn bất thường, dẫn đến tình trạng ngập úng cục bộ hoặc xảy ra trên diện rộng. Đối với các khu trung tâm, dọc các trục đường chính của các xã, phường đã có hệ thống thoát nước chung (dạng mương hở, mương nắp đan) mật độ xây dựng còn thấp, đáp ứng được 50 - 60% nhu cầu.
Tại các phường: Thục Phán, Nùng Trí Cao, Tân Giang chỉ xây dựng được hệ thống thoát nước tại khu vực nội thị cũ; hệ thống thoát nước nước mưa và nước thải tự thoát ra ao, hồ, sông suối. Đối với các xã, phường hầu như chỉ có một vài tuyến cống, mương hở thoát nước bám theo các trục đường chính ở khu trung tâm. Các điểm dân cư nông thôn (đặc biệt là nông thôn miền núi) dân cư thường sống phân tán nên ở nhiều nơi không có hệ thống thoát nước. Nước mưa và nước thải chủ yếu là tự thấm hoặc chảy tràn ra các mương, hồ ao xung quanh.
Triển khai Kế hoạch quốc gia thích ứng với biến đổi khí hậu giai đoạn 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050, Cao Bằng thực hiện đồng bộ các giải pháp nhằm nâng cao khả năng chống chịu và năng lực thích ứng của hệ thống tự nhiên, kinh tế và xã hội, bảo đảm sinh kế bền vững thông qua đầu tư cho các hoạt động thích ứng với biến đổi khí hậu...
Triển khai các giải pháp tăng cường năng lực dự báo, cảnh báo sớm thiên tai và các điều kiện khí hậu, thời tiết cực đoan; cải thiện đánh giá và quản lý rủi ro khí hậu; thực hiện các giải pháp giảm nhẹ rủi ro thiên tai, giảm thiểu tổn thất và thiệt hại do các tác động ngắn hạn, trung hạn và dài hạn của biến đổi khí hậu, sẵn sàng ứng phó với thiên tai và khí hậu cực đoan gia tăng.
Đảm bảo hạ tầng thích ứng với biến đổi khí hậu là nhiệm vụ quan trọng được đẩy mạnh triển khai.
Phát triển hạ tầng thích ứng với biến đổi khí hậu là một trong những nhiệm vụ quan trọng được đẩy mạnh triển khai. Theo đó, UBND tỉnh giao Sở Xây dựng xây dựng chương trình phát triển đô thị đảm bảo các quy định của pháp luật đồng thời đáp ứng các yêu cầu về đô thị thông minh, xanh, thích ứng với biến đổi khí hậu. Đề xuất giải pháp nhằm tăng cường khả năng chống chịu với thiên tai cho các công trình giao thông (chống sạt lở đất, lũ ống, lũ quét…);
Nâng cấp, cải tạo, xây dựng các công trình giao thông tại các khu vực có rủi ro thiên tai cao, chống sạt lở đất, lũ ống, lũ quét. Lồng ghép thực hiện thông qua công tác thẩm định báo cáo nghiên cứu khả thi, thiết kế các dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông và thông qua việc xây dựng, tổ chức thực hiện kế hoạch bảo trì kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ định kỳ hằng năm đối với các tuyến đường được giao quản lý.
Sở Khoa học và Công nghệ được giao nhiệm vụ phát triển hạ tầng ngành thông tin, truyền thông thích ứng với biến đổi khí hậu. Đầu tư, nâng cấp các trạm, cột, đường dây... phục vụ cho phát triển công nghệ thông tin. Sở Nông nghiệp và Môi trường xây dựng các công trình cấp, trữ nước vùng Lục Khu. Trong khi đó, Sở Công Thương Phát triển năng lượng sạch, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả và các giải pháp công nghệ đột phá trong tương lai đồng thời bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.
Trong thời gian tới, tỉnh xây dựng, nâng cấp các công trình phòng chống thiên tai trên địa bàn. Dự án xây dựng kè đập chống sạt lở đất đá, xói lở bờ sông để bảo vệ nhà cửa, đất nông nghiệp. Cải tạo, nâng cấp sửa chữa hệ thống kênh mương thuỷ lợi. Xây dựng các công trình hạ tầng kỹ thuật thủy lợi trên các hồ Khuổi Dáng, Khuổi Nám, Khuổi Vàng, Pác Thặng, Khuổi Khoang, Khua Khọn, Nà Vị, Nà Quản, Rằng Vỉ và cụm hồ Khuổi Siểm, hồ phân lũ, hồ chứa nước Nà Chi - Bản Vạng.
Cao Bằng sử dụng hiệu quả, ngăn chặn tình trạng suy giảm, suy thoái tài nguyên đất, nước thông qua việc đánh giá ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến tài nguyên nước mặt tỉnh và đề xuất mô hình quản lý tài nguyên nước mặt. Đề xuất mô hình quản lý tài nguyên nước mặt và áp dụng mô hình cho một số khu vực.
Điều tra, đánh giá và lập bản đồ phân vùng nguy cơ hạn hán, thiếu nước; tìm kiếm, khoanh định khu vực có triển vọng khai thác nước dưới đất ở các vùng khan hiếm nước mặt. Xác định vùng hạn chế khai thác nước dưới đất, ngưỡng khai thác nước dưới đất cho các khu vực, đề xuất áp dụng các biện pháp tích trữ nước, điều hòa phân phối nguồn nước, sử dụng nước tiết kiệm và hiệu quả, hạn chế khai thác, sử dụng nước, chống suy thoái cạn kiệt nguồn nước theo từng cấp độ khan hiếm nước;
Nghiên cứu tác động biến đổi khí hậu đến tài nguyên đất của tỉnh, đề xuất và triển khai giải pháp quản lý. Nghiên cứu tác động biến đổi khí hậu đến tài nguyên đất của tỉnh, đề xuất và triển khai giải pháp quản lý. Tiếp tục thực hiện lập hồ sơ địa chính và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất từ rừng phòng hộ ít xung yếu sang rừng sản xuất./.
Lê Nga