Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, dưới tác động từ El Nino từ tháng 8 đến nửa đầu tháng 11/2026 nền nhiệt trên cả nước duy trì ở mức cao hơn trung bình nhiều năm. Trong bối cảnh bão và áp thấp nhiệt đới ít hoạt động, lượng mưa tại nhiều khu vực bị thiếu hụt. Dòng chảy trên các lưu vực sông phổ biến thấp hơn trung bình nhiều năm từ 15-30%, thậm chí một số lưu vực ghi nhận mức thiếu hụt trên 60%.
Về trữ lượng nguồn nước, dung tích các hồ chứa thủy điện lớn ở Bắc Bộ và khu vực từ Thanh Hóa đến TP. Huế đạt khoảng 87-99% so với dung tích thiết kế. Trong khi đó, các hồ chứa từ TP Đà Nẵng đến Đắk Nông và Đồng Nai phổ biến đạt 40-80%. Đối với hệ thống hồ chứa thủy lợi, dung tích trung bình đạt 63-86% so với thiết kế.
Dự báo từ cuối tháng 11/2026-5/2027, El Nino tiếp tục chi phối thời tiết nước ta, trước khi có xu hướng suy yếu trong giai đoạn từ tháng 3-5/2027. Trong thời gian này, nhiệt độ trên cả nước phổ biến cao hơn trung bình nhiều năm, trong khi lượng mưa có thể thiếu hụt từ 20-40%. Lượng mưa suy giảm khiến dòng chảy trên các lưu vực sông được dự báo thấp hơn trung bình nhiều năm từ 20-40%, cá biệt một số sông thiếu hụt tới 70%.
Cơ quan khí tượng lưu ý, một số khu vực ở Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ có thể xảy ra thiếu nước cục bộ. Đáng chú ý, Duyên hải Nam Trung Bộ, cao nguyên Trung Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long là những địa bàn trọng điểm cần theo dõi chặt chẽ nguy cơ khô hạn. Riêng Đồng bằng sông Cửu Long cần đề phòng tình trạng xâm nhập mặn diễn biến khốc liệt, có thể tương tự các mùa khô lịch sử năm 2015-2016 và 2019-2020.
Tác động từ hiện tượng El Nino khiến dự trữ nguồn nước tại nhiều hồ chứa giảm mạnh
Với người trồng cà phê, hồ tiêu và các loại cây công nghiệp có giá trị kinh tế cao, nguồn nước ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất, chất lượng cây trồng. Tại xã Thuận An, anh Hồ Văn Bình có 8 ha đất trồng cà phê xen bơ, sầu riêng và hồ tiêu. Với một khu vườn nhiều tầng cây, nhu cầu nước lớn nhưng nguồn nước lại ngày càng khó lường, gia đình anh không chờ đến khi mùa khô khắc nghiệt mới xoay xở. Khoảng 4.000 m² đất được múc thành hồ để tích nước, cùng giếng khoan sâu 120 m làm nguồn bổ sung khi cần.
Anh Bình chia sẻ, trong điều kiện thời tiết ngày càng khó đoán, việc sản xuất phải có sự chuẩn bị từ trước. Cách tổ chức vườn cũng được tính toán theo hướng giảm áp lực cho nguồn nước, cây ăn trái che bóng, chắn gió cho cà phê, góp phần hạn chế tác động của nắng nóng và giảm nhu cầu tưới. Với anh Bình, thời tiết càng thất thường thì người làm vườn càng phải tính trước một bước. Từ một hồ nước được tích trước mùa khô đến cách bố trí từng tầng cây trong vườn, sự chủ động ấy đang trở thành cách người nông dân tự tạo thêm “dư địa” để giữ mùa vụ khi nguồn nước chịu nhiều sức ép.
Lâm Đồng hiện có 957 công trình thủy lợi, gồm 526 hồ chứa, 255 đập dâng, 13 cống dâng, 51 trạm bơm, 91 đập tạm và 21 kênh tiêu. Hệ thống thủy lợi còn có khoảng 3.632 km kênh mương, trong đó gần 1.940 km đã được kiên cố hóa, đạt khoảng 53%. Riêng 526 hồ chứa có tổng dung tích thiết kế khoảng 859 triệu m3 nước. Đây là nguồn lực quan trọng để chủ động nước tưới trong mùa khô. Tuy nhiên, số lượng công trình nhiều không đồng nghĩa với khả năng bảo đảm nguồn nước. Khả năng thực tế còn phụ thuộc vào dung tích hữu ích, mức độ bồi lấp, an toàn công trình, hệ thống kênh dẫn và năng lực vận hành của từng hồ.
Tại khu vực phía Tây, một số hồ chứa đang tích nước thấp hơn đáng kể so với cùng kỳ, tiềm ẩn nguy cơ thiếu nước trong mùa khô 2027. Đến ngày 13/11, hồ Tây (xã Đức Lập) tích được khoảng 1,57 triệu m³, đạt hơn 47% dung tích thiết kế, thấp hơn 43 điểm phần trăm so với cùng kỳ năm 2025. Hồ phục vụ tưới cho 506 ha cây trồng, đồng thời cấp nước thô phục vụ sản xuất nước sinh hoạt với lưu lượng 2.000 m³/ngày đêm. Trong khi đó tại hồ Trúc Sơn (xã Cư Jút) tích được gần 629.000 m³, đạt hơn 54% dung tích thiết kế 1,15 triệu m³, trong khi cùng kỳ năm trước đạt 100%. Hồ phục vụ tưới cho gần 366 ha cây trồng, trong đó có hơn 70 ha lúa hai vụ.
Trước tình hình trên, ngành nông nghiệp và môi trường tập trung các giải pháp bảo đảm an ninh nguồn nước, hạn chế ảnh hưởng của hạn hán đối với sản xuất và đời sống. Sở đã yêu cầu các xã, phường, Đặc khu Phú Quý và đơn vị liên quan rà soát nhu cầu sử dụng nước, khả năng bảo đảm nguồn tưới và diện tích cây trồng có nguy cơ bị ảnh hưởng. Từ kết quả rà soát, các địa phương xây dựng kế hoạch sản xuất thích ứng với biến đổi khí hậu năm 2027, điều chỉnh diện tích canh tác, bố trí mùa vụ linh hoạt và ưu tiên giống ngắn ngày tại những khu vực có nguy cơ thiếu nước.
Đối với cây công nghiệp lâu năm và cây ăn quả, việc sử dụng nước tiết kiệm được chú trọng. Ngành nông nghiệp định hướng chuyển đổi cây trồng trên đất lúa kém hiệu quả, đồng thời kiểm soát diện tích cây ăn quả, nhất là sầu riêng, chanh leo, phù hợp với khả năng cấp nước. Chi cục Thủy lợi và Tài nguyên nước theo dõi dung tích hồ chứa, diễn biến dòng chảy và khả năng cấp nước để kịp thời cảnh báo nguy cơ hạn hán. Trên cơ sở đó, các công trình thủy lợi chủ động điều tiết, sử dụng hiệu quả nguồn nước.
Đối với những hồ có dung tích thấp, cần tính toán phương án cấp nước phù hợp, ưu tiên sinh hoạt và các nhu cầu thiết yếu trong mùa cạn. Đối với vùng sản xuất ngoài phạm vi tưới của công trình thủy lợi, các địa phương khuyến khích người dân thu trữ nước tại chỗ. Ao, hồ nhỏ và công trình trữ nước hộ gia đình có thể bổ sung nguồn tưới khi thời tiết khô hạn kéo dài.
Ngành chức năng tiếp tục đẩy mạnh việc mở rộng mạng lưới đường ống cấp nước sinh hoạt.
Theo rà soát của Trung tâm Nước sạch và Vệ sinh môi trường nông thôn tỉnh, đơn vị hiện đang quản lý vận hành 57 công trình cấp nước với tổng công suất thiết kế 71.068 m3/ngày đêm. Tại khu vực phía Đông tỉnh, áp lực thiếu nước sinh hoạt được dự báo tập trung tại các vùng cao, vùng xa của phường Mũi Né, xã Hàm Thuận, Hồng Sơn, Hàm Thuận Bắc, Hàm Thuận Nam, các xã thuần đồng bào dân tộc thiểu số và đặc khu Phú Quý. Trong khi đó, tại khu vực phía Tây tỉnh, tình trạng tương tự cũng có nguy cơ xảy ra tại các xã Đắk Mil, Quảng Tín và Nhân Cơ.
Trung tâm Nước sạch và Vệ sinh môi trường nông thôn Lâm Đồng đang chủ động đăng ký nhu cầu nước thô, linh hoạt điều tiết nước luân phiên, đấu nối mạng lưới để hỗ trợ lẫn nhau giữa các nhà máy. Hệ thống đường ống trải dài hơn 2.514 km đã cơ bản phủ kín các vùng nông thôn. Tuy nhiên, dưới tác động cực đoan của El Nino trong mùa khô 2026 - 2027, nguy cơ thiếu nước sinh hoạt cục bộ đang hiện hữu tại nhiều địa phương.
Ngoài ra, những dự án cấp bách đang được đẩy nhanh tiến độ. Trong đó có việc triển khai các dự án nâng cấp, mở rộng hệ thống cấp nước tại các xã Bắc Bình, Hàm Thuận Bắc, Hàm Thuận Nam, Hàm Tân, Tánh Linh, Đức Linh và đặc khu Phú Quý. Nhiều công trình trọng điểm hoàn thành đưa vào sử dụng như: các tuyến ống mở rộng tại Đức Linh, hệ thống xử lý Nitrat tại đặc khu Phú Quý, hay dự án Nâng cấp mở rộng hệ thống nước Măng Tố, dự kiến hoàn thành và đưa vào sử dụng trong năm 2026./.
Bùi Hồng