Ưu tiên ứng dụng năng lượng nguyên tử trên các lĩnh vực trọng điểm

Theo Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam, Việt Nam đã xây dựng năng lực nghiên cứu, ứng dụng và đào tạo trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử từ nhiều thập kỷ qua. Trong đó, y tế là một trong những lĩnh vực ứng dụng rõ nét nhất. Lò phản ứng nghiên cứu Đà Lạt có công suất 0,5 MW, được khôi phục, nâng cấp và đưa vào vận hành trở lại từ năm 1984 với sự hỗ trợ của các chuyên gia Liên Xô (cũ).

Sau hơn 40 năm vận hành, lò phản ứng nghiên cứu Đà Lạt trở thành một trong những cơ sở quan trọng để Việt Nam triển khai các ứng dụng kỹ thuật hạt nhân, đồng thời phục vụ đào tạo nguồn nhân lực. Việt Nam đã ứng dụng kỹ thuật hạt nhân và công nghệ bức xạ trong một số lĩnh vực công nghiệp. Công nghệ chiếu xạ được sử dụng phục vụ kiểm dịch, xuất khẩu; kỹ thuật bức xạ được ứng dụng để kiểm tra, đánh giá tình trạng thiết bị tại các nhà máy lọc dầu, nhiệt điện.

Trong lĩnh vực tài nguyên và môi trường, kỹ thuật đồng vị được sử dụng để nghiên cứu, đánh giá nguồn nước ngầm tại khu vực Bắc Bộ và miền Trung. Các kỹ thuật liên quan đến đánh giá ô nhiễm môi trường, ô nhiễm nước cũng đang được triển khai.

Các địa phương trên cả nước đang đẩy mạnh thực hiện Chiến lược phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2050. Tại tỉnh Cao Bằng, địa phương này đặt mục tiêu phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình theo hướng an toàn, hiệu quả, phù hợp với điều kiện tỉnh miền núi, biên giới; góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe Nhân dân, phát triển sản xuất, bảo vệ môi trường và nâng cao năng lực quản trị. 

Mục tiêu đến năm 2030: Rà soát, cập nhật đầy đủ danh mục cơ sở bức xạ, nguồn phóng xạ, thiết bị bức xạ và nhân lực bức xạ thuộc phạm vi quản lý trên địa bàn; thực hiện quản lý, báo cáo và chia sẻ dữ liệu trên nền tảng số chuyên ngành theo quy định. Chuẩn hóa, số hóa quy trình giải quyết thủ tục hành chính; tăng cường quản lý theo mức độ rủi ro, theo dõi giấy phép, kiểm định, kiểm xạ, đo liều, nhân lực và điều kiện an toàn của cơ sở.

Rà soát, cập nhật Kế hoạch ứng phó sự cố bức xạ và hạt nhân cấp tỉnh; củng cố cơ chế thông tin, chỉ huy, phối hợp, huy động lực lượng và trang thiết bị; tổ chức đào tạo, tập huấn, diễn tập theo kế hoạch. Tăng cường bảo đảm an toàn bức xạ trong y tế; hỗ trợ cơ sở y tế nâng cao năng lực quản lý chất lượng, kiểm soát chiếu xạ và sử dụng thiết bị bức xạ đúng quy định. Khảo sát nhu cầu, lựa chọn và triển khai thí điểm một số ứng dụng kỹ thuật bức xạ, đồng vị phóng xạ có hiệu quả trong y tế, nông nghiệp, công nghiệp, tài nguyên và môi trường.

Trong lĩnh vực y tế: Rà soát nhu cầu sử dụng thiết bị bức xạ trong chẩn đoán và điều trị; việc đầu tư thiết bị mới phải phù hợp quy hoạch, nhu cầu khám chữa bệnh, nhân lực, khả năng vận hành và yêu cầu an toàn. Tăng cường quản lý chất lượng, kiểm soát chiếu xạ nghề nghiệp, chiếu xạ công chúng và chiếu xạ y tế; thực hiện kiểm định, kiểm xạ, đo liều, bảo trì, quản lý hồ sơ và đào tạo nhân lực theo quy định.

Hỗ trợ các cơ sở y tế tiếp cận kỹ thuật tiên tiến thông qua đào tạo, chuyển giao công nghệ, hợp tác với bệnh viện, viện nghiên cứu, cơ sở đào tạo; ưu tiên giải pháp phù hợp điều kiện miền núi, giảm chuyển tuyến và nâng cao chất lượng chẩn đoán. Khuyến khích ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trong quản lý chất lượng và hỗ trợ chần đoán hình ảnh, bảo đảm tuân thủ pháp luật về dữ liệu, an toàn thông tin và trách nhiệm chuyên môn.

Tỉnh nghiên cứu ứng dụng kỹ thuật đồng vị và bức xạ trong đánh giá tài nguyên nước, xói mòn, bồi lắng, ô nhiễm môi trường (Ảnh minh họa). 

Ứng dụng trong nông nghiệp, công nghiệp, tài nguyên và môi trường: Khảo sát nhu cầu ứng dụng kỹ thuật chiếu xạ, phân tích đồng vị, đánh dấu, kiểm tra không phá hủy, đo lường - kiểm soát quá trình và các kỹ thuật hạt nhân khác trong sản xuất, bảo quản, kiểm dịch, kiểm soát chất lượng và nghiên cứu. Ưu tiên hình thức hợp tác, đặt hàng dịch vụ tại cơ sở đủ điều kiện ngoài tỉnh; không đầu tư cơ sở chiếu xạ hoặc thiết bị chuyên dụng quy mô lớn khi chưa có đánh giá đầy đủ về nhu cầu, hiệu quả và nhân lực. 

Nghiên cứu ứng dụng kỹ thuật đồng vị và bức xạ trong đánh giá tài nguyên nước, xói mòn, bồi lắng, ô nhiễm môi trường; kiểm soát vật liệu có nguồn gốc phóng xạ tự nhiên trong hoạt động khai thác, chế biến khoáng sản theo quy định. Lựa chọn nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo có sản phẩm cụ thể, có đơn vị tiếp nhận và khả năng duy trì sau khi kết thúc.

Quan trắc phóng xạ môi trường và cảnh báo: Phối hợp cơ quan Trung ương và đơn vị chuyên môn khảo sát, lựa chọn khu vực, đối tượng cần ưu tiên quan trắc; xây dựng dữ liệu nền và cơ chế tiếp nhận, xử lý thông tin bất thường. Nghiên cứu, đề xuất điểm quan trắc hoặc phương án tham gia mạng lưới quan trắc và cảnh báo phóng xạ môi trường quốc gia phù hợp quy hoạch, tiêu chuẩn kỹ thuật và khả năng nguồn lực; không đầu tư dàn trải.

Thiết lập quy trình tiếp nhận, xác minh, báo cáo và phối hợp xử lý khi phát hiện kết quả đo bất thường; bảo đảm thông tin chính xác, thống nhất, không gây hoang mang. Rà soát, cập nhật Kế hoạch ứng phó sự cố bức xạ và hạt nhân cấp tỉnh, phương án phối hợp giữa cơ quan quản lý, y tế, công an, quân sự, chính quyền cấp xã, cơ quan tại cửa khẩu và tổ chức tiến hành công việc bức xạ.

Củng cố đầu mối tiếp nhận thông tin, chế độ trực, danh sách chuyên gia, lực lượng, phương tiện và cơ sở hỗ trợ; tổ chức tập huấn, diễn tập bàn và diễn tập thực địa theo kể hoạch được phê duyệt. Kiểm tra trách nhiệm của cơ sở về nội quy an toàn, người phụ trách an toàn, hồ sơ nguồn, đo liều, kiểm xạ, phương án ứng phó, an ninh nguồn và báo cáo bất thường; xử lý hoặc kiến nghị xử lý theo thẩm quyền. Tăng cường phối hợp phòng ngừa, phát hiện, thu hồi nguồn phóng xạ bị mất, bị bỏ rơi hoặc chuyển giao bất hợp pháp; bảo vệ thông tin nhạy cảm và an ninh mạng liên quan./.

Đức Hòa