Trong những năm gần đây, Hải Phòng đã đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong hoạt động khai thác khoáng sản, coi đây là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên. Thông qua việc xây dựng cơ sở dữ liệu số, số hóa hồ sơ cấp phép, giám sát sản lượng khai thác và theo dõi quá trình vận chuyển khoáng sản, các cơ quan chức năng từng bước kiểm soát chặt chẽ hoạt động khai thác trên địa bàn.
Việc áp dụng các công nghệ quản lý trực tuyến giúp kịp thời phát hiện, ngăn chặn các hành vi khai thác trái phép, vượt công suất hoặc không đúng quy định. Bên cạnh đó, công nghệ số còn hỗ trợ công tác đánh giá tác động môi trường, góp phần giảm thiểu rủi ro ô nhiễm và suy thoái tài nguyên.
Quá trình số hóa cũng tạo điều kiện thuận lợi cho việc chia sẻ, liên thông dữ liệu giữa các sở, ngành, nâng cao hiệu quả điều hành và tính minh bạch trong quản lý khoáng sản. Đây được xem là bước chuyển quan trọng trong lộ trình chuyển đổi số lĩnh vực tài nguyên – môi trường của thành phố. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hải Phòng, sau khi hợp nhất địa giới hành chính, thành phố Hải Phòng mới đối mặt với áp lực lớn về nhu cầu vật liệu xây dựng phục vụ các siêu dự án hạ tầng.
Tuy nhiên, năm 2025 cũng là thời điểm đánh dấu bước ngoặt trong việc chuyển từ quản lý truyền thống sang giám sát bằng công nghệ, góp phần giải quyết bài toán thất thoát tài nguyên và ô nhiễm môi trường. Một trong những kết quả nổi bật nhất trong công tác quản lý lĩnh vực khoáng sản năm 2025 là việc hoàn thành nhiệm vụ số hóa và quản lý giám sát hoạt động khai thác khoáng sản.
Thay vì kiểm tra thủ công, thành phố đã vận hành hệ thống tích hợp dữ liệu tại Trung tâm Giám sát, điều hành thông minh (IOC). Đến hết năm 2025, hàng loạt mỏ khoáng sản đã được lắp đặt camera giám sát và trạm cân tại vị trí đưa khoáng sản ra khỏi khu vực khai thác.
Dữ liệu hình ảnh và thông số tải trọng được truyền trực tiếp về cơ quan quản lý 24/7. Giải pháp này không chỉ giúp kiểm soát chính xác sản lượng thực tế mà còn ngăn chặn tình trạng xe quá tải gây hư hại hạ tầng giao thông. Song song với công nghệ, TP Hải Phòng đã hoàn tất đấu giá quyền khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường tại các khu vực trọng điểm như Đồi Ông Sao (phường Trần Nhân Tông và Nguyễn Trãi).
Việc công khai minh bạch qua đấu giá đã giúp tăng thu ngân sách và lựa chọn được các doanh nghiệp có năng lực tài chính, công nghệ. Trước yêu cầu cấp bách về vật liệu cho dự án hàng loạt dự án trọng điểm như: đường sắt tốc độ cao Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng và Cảng hàng không quốc tế Gia Bình,… Sở Nông nghiệp và Môi trường Hải Phòng đã chủ động rà soát, đề xuất các khu vực mỏ cung cấp nguyên liệu.
Thủ tục cấp phép khai thác đất san lấp tại 3 mỏ phục vụ cho việc xây dựng sân bay đã được đẩy nhanh tiến độ, đảm bảo không để thiếu hụt nguồn cung làm chậm tiến độ dự án quốc gia. Về mặt quy hoạch, TP Hải Phòng đã hoàn thành khoanh định các khu vực cấm và tạm thời cấm hoạt động khoáng sản tại cả hai khu vực phía Đông và phía Tây.
Chuyển đổi số trong khai thác khoáng sản góp phần minh bạch hoá trong công tác quản lý, bảo tồn nguồn tài nguyên thiên nhiên tại Hải Phòng. (Ảnh minh hoạ).
Việc tích hợp các phương án bảo vệ, khai thác tài nguyên vào Quy hoạch điều chỉnh thành phố thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn 2050 giúp tạo hành lang pháp lý vững chắc, tránh chồng chéo giữa phát triển kinh tế và bảo tồn di sản, môi trường biển. Trên thực tế, những năm qua, công tác quản lý khoáng sản tại Hải Phòng đạt nhiều kết quả tích cực, đáp ứng nhu cầu vật liệu cho phát triển đô thị. Tuy nhiên, tình trạng khai thác trái phép, vi phạm quy hoạch và gây ô nhiễm môi trường vẫn diễn ra phức tạp tại một số địa phương.
Trước thực trạng đó, Ban Thường vụ Thành ủy Hải Phòng cũng đã có yêu cầu siết chặt kỷ cương theo nguyên tắc "6 rõ" đó là “Rõ người, việc, thời gian, trách nhiệm, sản phẩm, thẩm quyền”. Người đứng đầu các địa phương sẽ phải chịu trách nhiệm trực tiếp nếu để xảy ra tình trạng buông lỏng quản lý, gây thất thoát tài nguyên hoặc mất an ninh trật tự trên địa bàn. Năm 2026, TP Hải Phòng xác định quản lý khoáng sản là nhiệm vụ trọng tâm để đảm bảo phát triển bền vững, định hướng trọng tâm là triển khai Luật Địa chất và Khoáng sản năm 2024 vừa có hiệu lực.
Thành phố sẽ rà soát, điều chỉnh danh mục các khu vực không đấu giá quyền khai thác và xây dựng kế hoạch đấu giá mới. Đối với các mỏ hết hạn, chính quyền sẽ kiên quyết tổ chức đóng cửa mỏ, phục hồi môi trường theo đúng quy định. Ứng dụng công nghệ số trong khai thác khoáng sản không chỉ mang lại hiệu quả trước mắt mà còn tạo nền tảng cho quản lý tài nguyên bền vững tại Hải Phòng trong dài hạn.
Theo Chỉ thị Số 02 - CT/TU của Ban Thường vụ Thành ủy Hải Phòng về tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo công tác quản lý, khai thác, sử dụng khoáng sản trên địa bàn thành phố, thời gian qua công tác quản lý khoáng sản tại Hải Phòng đạt nhiều kết quả tích cực. Hệ thống văn bản pháp luật ngày càng hoàn thiện, cấp phép và thanh tra được tăng cường, giảm đáng kể tình trạng khai thác trái phép.
Do đó, để nâng cao công tác quản lý, bảo vệ tài nguyên khoáng sản, Ban Thường vụ Thành ủy Hải Phòng yêu cầu nâng cao trách nhiệm người đứng đầu, bảo đảm nguyên tắc 6 rõ gồm: Rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ thẩm quyền để thực hiện tốt công tác quản lý Nhà nước về khoáng sản.
Thành phố kiên quyết xử lý các hành vi vi phạm, đình chỉ và thu hồi giấy phép đối với các trường hợp gây thất thoát tài nguyên hoặc ô nhiễm môi trường…Khi các hoạt động khai thác được giám sát chặt chẽ, minh bạch và dựa trên dữ liệu số, nguy cơ thất thoát tài nguyên và vi phạm pháp luật sẽ từng bước được hạn chế. Đồng thời, công nghệ số giúp nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc tuân thủ quy định về khai thác, bảo vệ môi trường và thực hiện nghĩa vụ tài chính với Nhà nước.
Với định hướng căn cơ, lâu dài và quyết tâm cao, ứng dụng công nghệ số sẽ trở thành công cụ trọng tâm giúp TP.Hải Phòng quản lý, khai thác khoáng sản tiết kiệm, hiệu quả, phục vụ phát triển kinh tế – xã hội.
Thành Nam