Từng bước chuyển đổi, phát triển giao thông xanh, kiểm soát ô nhiễm không khí

TP. HCM sau sáp nhập có diện tích tự nhiên khoảng 6.772 km2, dân số khoảng 14 triệu người với 1,28 triệu ô tô các loại và 11,5 triệu xe mô tô, xe gắn máy đăng ký (trong đó ô tô điện 85.656 xe và mô tô điện 175.148 xe). Hoạt động giao thông đường bộ kế đến là công nghiệp được xác định là nguồn gây ô nhiễm không khí chính tại thành phố.

Nhằm kiểm soát ô nhiễm không khí trong lĩnh vực giao thông, thời gian qua, TP. HCM tăng cường thực hiện nhiều giải pháp, trong đó tập trung: Đẩy nhanh tiến độ các dự án đầu tư phát triển hạ tầng giao thông công cộng như Đề án phát triển đường sắt đô thị TP. HCM với mục tiêu đến năm 2035 hoàn thành khoảng 470 km đường sắt đô thị. Đến năm 2045, hoàn thành các tuyến đường sắt đô thị phù hợp với lộ trình, kế hoạch đầu tư được xác định trong Quy hoạch chung thành phố mới.

Một trong những nhiệm vụ được đẩy mạnh triển khai là tăng cường kiểm soát phát thải từ phương tiện giao thông cơ giới. Thực hiện Đề án kiểm soát khí thải phương tiện giao thông trên địa bàn với 02 giai đoạn: Giai đoạn 1: Xây dựng và tham mưu UBND thành phố trình Hội đồng nhân dân thành phố ban hành Quy định về lộ trình thực hiện chuyển đổi và chính sách hỗ trợ chuyển đổi phương tiện vận tải hành khách công cộng bằng xe buýt sử dụng điện, năng lượng xanh.

Giai đoạn 2: Xây dựng Đề án và tham mưu UBND thành phố trình Hội đồng nhân dân thành phố ban hành chính sách giảm khí thải các phương tiện giao thông đường bộ còn lại trên địa bàn gồm các nội dung: Đề án đề xuất lộ trình thực hiện chuyển đổi phương tiện giao thông trên địa bàn theo 04 khu vực, theo từng giai đoạn, ưu tiên chuyển đổi các nhóm phương tiện có cường độ khai thác và mức phát thải cao như xe buýt, taxi, xe tải và phương tiện kinh doanh vận tải trước khi mở rộng sang phương tiện cá nhân;

Đề xuất các chính sách hỗ trợ kết hợp giữa hỗ trợ tài chính, ưu đãi thuế, phí, lệ phí, hỗ trợ lãi suất vay tín dụng với phát triển giao thông công cộng (xe buýt, taxi, xe công nghệ hai bánh, xe hợp đồng, xe khách và xe tải, phương tiện cá nhân, ô tô và phương tiện thuộc quản lý bởi các đơn vị hành chính công, các doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tư nhân… trên địa bàn); Phân vùng kiểm soát khí thải phương tiện giao thông khu vực trung tâm thành phố (vùng phát thải thấp LEZ), khu vực Cần Giờ và Côn Đảo. 

Nhiều tuyến xe bus điện được đưa vào vận hành, nâng cao tỷ lệ phương tiện giao thông sử dụng năng lượng xanh (Ảnh minh họa).  

Đáng chú ý, TP. HCM tăng cường thực hiện Đề án tăng cường vận tải hành khách công cộng. Đến nay hệ thống xe buýt thành phố đã có 176 tuyến với 2.386 xe buýt tham gia hoạt động, trong đó có 47 tuyến xe buýt điện (với 627 xe) và 18 tuyến xe buýt sử dụng khí CNG (với 565 xe), chiếm 50% đoàn phương tiện sử dụng điện, năng lượng sạch và thân thiện với môi trường.

Cùng với mở rộng mạng lưới xe điện, TP. HCM đã ban hành hướng dẫn kỹ thuật thiết kế, xây dựng, quản lý và vận hành trạm sạc xe buýt điện trên địa bàn. Ban hành Đề án nghiên cứu lộ trình phát triển hệ thống trạm sạc công cộng trên địa bàn thành phố. Đề án xác định vị trí tối ưu, loại hình sạc và công suất của các trạm sạc công cộng để đáp ứng nhu cầu sử dụng xe điện và nhu cầu năng lượng trong tương lai;

Đề xuất 3 giai đoạn phát triển hạ tầng sạc điện, các mô hình đầu tư, giải pháp quản lý và 3 chính sách triển khai quy mô lớn cơ sở hạ tầng sạc điện công cộng trên địa bàn: Xây dựng khung chính sách cân bằng, kết hợp giữa quy định với các giải pháp tài chính (Hoàn thiện khung chính sách và quy định; ưu đãi về tài chính; cải cách hành chính, đơn giản hóa thủ tục đầu tư; bố trí quỹ đất dành cho hệ thống trạm sạc/trạm đổi pin công cộng với các kế hoạch chiến lược); Ưu tiên giải pháp tiếp cận công bằng và giải pháp sạc điện tại nhà; Thiết lập hệ thống giám sát tích hợp và quản lý thích ứng nhằm thu hút nguồn vốn tư nhân một cách hiệu quả vào các dự án hạ tầng giao thông xanh. 

Mặc dù đã triển khai đồng bộ giải pháp, chất lượng không khí thành phố trong thời gian quan chưa có nhiều chuyển biến, công tác quản lý chất lượng môi trường không khí tại TP. HCM vẫn còn một số hạn chế liên quan đến các khó khăn vướng mắc: Cơ chế chính sách tiếp cận hỗ trợ chuyển đổi công nghệ xử lý khí thải, chuyển đổi nhiên liệu đốt, sử dụng năng lượng tái tạo, tận dụng nhiệt, tái sử dụng chất thải hướng tới kinh tế tuần hoàn, các-bon thấp còn ít và chưa cụ thể.

Đặc điểm về dân cư gây quá tải hạ tầng giao thông đô thị, mức độ ùn tắc giao thông khó được khắc phục triệt để ảnh hưởng đến mức độ phát thải ô nhiễm không khí; đồng thời cũng gây khó khăn cho công tác truyên truyền, vận động giảm phát thải, bảo vệ môi trường không khí. Quá trình thống kê cho thấy, nguồn phát thải di động trên địa bàn thành phố do hoạt động của các phương tiện giao thông cơ giới đường bộ (xe tải nặng, xe tải nhẹ, xe container, xe buýt, xe khách, xe ô tô, xe máy), các phương tiện giao thông đường thủy (tàu thủy, xà lan) và phương tiện giao thông đường sắt (tàu hoả).

Kết quả kiểm kê cho thấy hoạt động đường bộ là nguồn phát thải các chất ô nhiễm không khí di động, đặc trưng của khí thải phát sinh từ các phương tiện giao thông cơ giới đường bộ chứa bụi, CO, SO2, NOx và hợp chất hữu cơ hydrocarbon (HC). Nguồn thải giao thông: có khoảng 12,78 triệu phương tiện giao thông gồm 1,28 triệu ô tô các loại và 11,5 triệu xe mô tô, xe gắn máy đăng ký. 

Trước tình hình trên, thời gian tới, TP. HCM tiếp tục kiểm soát, phòng ngừa ô nhiễm và cải thiện chất lượng môi trường không khí trên địa bàn, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng, góp phần xây dựng Thành phố xanh, phát triển bền vững. Trong đó, 100% các nguồn phát sinh khí thải lớn thuộc các loại hình sản xuất có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường không khí cao: xi măng, nhiệt điện, luyện thép, lò hơi… tại thành phố được quản lý, kiểm soát chặt chẽ và từng bước có lộ trình giảm phát thải.

Thành phố thiết lập và triển khai thực hiện “vùng phát thải thấp” (LEZ), tiến tới hạn chế phương tiện giao thông không đáp ứng tiêu chuẩn khí thải. 

TP. HCM đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% phương tiện tham gia giao thông (bao gồm xe ô tô, xe mô tô, xe gắn máy) tại thành phố được quản lý, kiểm soát về khí thải theo lộ trình áp dụng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải của phương tiện tham gia giao thông đường bộ. Phấn đấu đến năm 2030, 100% phương tiện giao thông công cộng sử dụng năng lượng sạch, năng lượng xanh, thân thiện môi trường, ban hành và tổ chức thực hiện chính sách khuyến khích, hỗ trợ phương tiện vận tải hàng hóa và hành khách bằng hình thức xe công nghệ được hỗ trợ chuyển đổi sang sử dụng năng lượng sạch, xanh, thân thiện môi trường.

Để đạt được mục tiêu này, Sở Xây dựng tiếp tục chủ trì, phối hợp các Sở ngành, đơn vị liên quan: Thiết lập và triển khai thực hiện “vùng phát thải thấp” (LEZ), tiến tới hạn chế phương tiện giao thông không đáp ứng tiêu chuẩn khí thải. Quy hoạch và điều tiết các tuyến đường chuyên dụng cho xe trọng tải lớn, xe chở vật liệu xây dựng; tổ chức điều tiết giao thông khu vực địa bàn cấp phường vào giờ cao điểm.

Xây dựng phương án khuyến khích việc chuyển đổi phương tiện sang sử dụng năng lượng sạch, năng lượng xanh, thân thiện môi trường đối với các tuyến vận tải hành khách bằng xe buýt liên tỉnh và các tuyến vận tải hành khách cố định. Nghiên cứu, thí điểm các phương tiện vận chuyển vật liệu phục vụ hoạt động xây dựng được lắp đặt định vị và thiết bị theo dõi phát thải trong quá trình hoạt động.

Hoàn thiện hệ thống cây xanh đa tầng dọc các tuyến đường giao thông, nghiên cứu, chuyển giao giống cây có khả năng hấp thu bụi, khí thải; thí điểm tích hợp hệ thống phun tưới tự động để tăng khả năng hấp thụ bụi trong hệ thống cây xanh giao thông đô thị. Xây dựng chính sách ưu đãi, xã hội hóa cho người dân và doanh nghiệp trong chuyển đổi xe mô tô, xe gắn máy cũ sang phương tiện sử dụng năng lượng sạch, năng lượng xanh, thân thiện môi trường; áp dụng chính sách ưu đãi, hỗ trợ miễn giảm phí cho học sinh, sinh viên sử dụng giao thông công cộng; phát triển hệ thống dịch vụ xe đạp công cộng (huy động xã hội hoá thông qua chính sách ưu đãi, hỗ trợ)./.

Mạnh Dũng