TP.HCM siết chặt quản lý chất thải, cải thiện chất lượng môi trường đô thị

Xử lý nước thải đang trở thành một trong những tiêu chí quan trọng để đánh giá chất lượng phát triển của các đô thị hiện đại. Với quy mô dân số lớn và tốc độ đô thị hóa nhanh, TP.HCM mỗi ngày phát sinh lượng nước thải sinh hoạt và sản xuất rất lớn, tạo áp lực đáng kể lên hệ thống hạ tầng môi trường.

Vì vậy, việc đầu tư đồng bộ các công trình thu gom, xử lý nước thải không chỉ nhằm giải quyết tình trạng ô nhiễm trước mắt mà còn hướng tới xây dựng nền tảng phát triển đô thị bền vững trong dài hạn. Bên cạnh việc mở rộng công suất các nhà máy xử lý nước thải, thành phố cũng từng bước hoàn thiện mạng lưới cống bao, trạm bơm và hệ thống thu gom tại các khu dân cư, khu công nghiệp, góp phần hạn chế tình trạng xả thải trực tiếp ra sông, kênh, rạch.

Song song đó, việc ứng dụng công nghệ trong quản lý, giám sát vận hành hệ thống xử lý nước thải giúp nâng cao hiệu quả khai thác, tiết kiệm chi phí và kiểm soát chất lượng nước sau xử lý. Đây cũng là điều kiện để TP.HCM từng bước cải thiện chất lượng các dòng sông nội đô, giảm ô nhiễm môi trường nước, tạo cảnh quan xanh - sạch - đẹp và nâng cao chất lượng sống của người dân.

Cùng với quá trình phát triển kinh tế - xã hội, giai đoạn 2021-2025, chất thải rắn sinh hoạt (CTRSH) trên địa bàn thành phố gia tăng về số lượng và chủng loại. Hiện tại, tổng lượng CTRSH khoảng 14.116 tấn/ngày, tăng gần 1,2 lần so với năm 2021. Trong đó, CTRSH phát sinh tại đô thị là 11.663 tấn/ngày, CTRSH phát sinh tại nông thôn là 2.453 tấn/ngày. Mặc dù địa phương đã nỗ lực trong thu gom, vận chuyển, xử lý CTRSH, nâng tỉ lệ được thu gom và xử lý lên hơn 99%.

TP.HCM đẩy mạnh công tác thu gom và xử lý nước thải. 

Song, công tác quản lý CTRSH còn một số bất cập do chưa được phân loại tại nguồn; tỉ lệ chất thải tái chế còn thấp, chủ yếu là chôn lấp hợp vệ sinh; tần suất thu gom, vận chuyển CTRSH có lúc, có nơi chưa đáp ứng được lượng chất thải phát sinh, gây bức xúc tại một số địa phương; chưa phát triển được ngành công nghiệp xử lý chất thải.

Trước nguy cơ ô nhiễm môi trường từ chất thải rắn, thành phố đã chủ động hoàn thiện khung pháp lý và ban hành các quy định, quy chế quản lý phù hợp với từng loại chất thải; đồng thời, triển khai các chương trình phân loại, thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn theo hướng hiện đại, giảm thiểu chôn lấp, tăng cường tái chế, tái sử dụng và thu hồi năng lượng; từng bước đầu tư nâng cấp hệ thống thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải với sự tham gia của nhiều thành phần kinh tế.

Cụ thể, Thành phố triển khai kế hoạch giai đoạn 2026-2030 nhằm nâng tỷ lệ thu gom, xử lý nước thải sinh hoạt đạt quy chuẩn, góp phần cải thiện môi trường. Theo đó, Sở Xây dựng TP.HCM vừa có Văn bản số 22072/SXD-HTKT về triển khai thực hiện các nhiệm vụ tăng cường thu gom, xử lý nước thải sinh hoạt tại các đô thị trên địa bàn giai đoạn 2026-2030.

Trước đó, Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ TP.HCM lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030, xác định các chỉ tiêu chủ yếu đối với lĩnh vực thoát nước và xử lý nước thải đô thị đến năm 2030 gồm: tỷ lệ thu gom nước thải đô thị đạt khoảng 80%, tỷ lệ nước thải đô thị được xử lý đạt quy chuẩn đạt khoảng 40-45%. Thực hiện nghị quyết trên, Sở Xây dựng đề nghị các sở, ngành liên quan cung cấp thông tin, số liệu liên quan đến quy hoạch, đất đai, môi trường, nguồn vốn đầu tư và các nội dung khác có liên quan phục vụ công tác xây dựng kế hoạch, tham mưu các giải pháp tháo gỡ khó khăn, vướng mắc.

TP.HCM đặt mục tiêu đến năm 2030 gồm tỷ lệ thu gom nước thải đô thị đạt khoảng 80%. 

Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng và Trung tâm Quản lý giao thông và Hạ tầng kỹ thuật thành phố đẩy nhanh tiến độ đầu tư, thực hiện đầu tư các dự án thu gom, xử lý nước thải được giao. Bên cạnh đó, tăng cường công tác tuyên truyền, vận động người dân đấu nối nước thải vào hệ thống thu gom tập trung; phối hợp bảo vệ quỹ đất, hỗ trợ công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng và bảo vệ các công trình hạ tầng thoát nước theo quy định.

Các xã, phường và đặc khu Côn Đảo rà soát hiện trạng hệ thống thoát nước, tình hình đấu nối nước thải trên địa bàn, tổng hợp các khó khăn, vướng mắc trong công tác quản lý và đề xuất các giải pháp nâng cao tỷ lệ thu gom nước thải đô thị. Định kỳ hằng năm, các cơ quan, đơn vị gửi báo cáo kết quả thực hiện về Sở trước ngày 10/1 để tổng hợp báo cáo Bộ Xây dựng và UBND thành phố theo quy định (nội dung báo cáo theo Mẫu số 009 ban hành kèm theo Thông tư số 01/2023/TT-BXD ngày 16/1/2023 của Bộ Xây dựng).

Thách thức về nước thải đô thị sẽ còn gia tăng tại TP.HCM. Điều đó đòi hỏi công tác quản lý nước thải phải được nhìn nhận như một cấu phần thiết yếu của quy hoạch đô thị, thay vì chỉ là giải pháp xử lý ô nhiễm.  Bên cạnh đầu tư công trình, thành phố cũng cần thúc đẩy các mô hình kinh tế tuần hoàn trong lĩnh vực nước thải tại những khu vực phù hợp. Đồng thời, việc tăng cường giám sát nguồn xả thải, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư công nghệ xử lý hiện đại và nâng cao ý thức của người dân trong sử dụng, bảo vệ nguồn nước sẽ tạo nên sự thay đổi bền vững từ gốc.

Khi môi trường nước được cải thiện, lợi ích mang lại không chỉ dừng ở việc giảm ô nhiễm mà còn góp phần nâng cao sức khỏe cộng đồng, gia tăng giá trị cảnh quan, thúc đẩy du lịch, thu hút đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh của đô thị. Vì vậy, phát triển hệ thống thu gom, xử lý nước thải không chỉ là một nhiệm vụ môi trường mà còn hướng tới xây dựng một đô thị hiện đại, xanh và có khả năng chống chịu tốt trước những thách thức mới.

Tuấn Hưng