Thúc đẩy phát triển kinh tế tập thể trong xây dựng nông thôn mới

Thực tế cho thấy, sản xuất nông nghiệp truyền thống ở nhiều địa phương trước đây chủ yếu dựa vào kinh nghiệm, quy mô nhỏ, thiếu liên kết, dẫn đến chất lượng sản phẩm không đồng đều, đầu ra bấp bênh, giá trị kinh tế thấp. Việc hình thành và phát triển các HTX kiểu mới đã mở ra hướng đi hiệu quả, giúp tổ chức lại sản xuất theo hướng hàng hóa, bền vững và gắn với nhu cầu thị trường.  

Tỉnh Đắk Lắk đang triển khai thực hiện Nghị quyết số 20/2025/NQ-HĐND về chính sách khuyến khích phát triển hợp tác, liên kết trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp giai đoạn 2026-2030. Địa phương này đặt mục tiêu đến năm 2030, trên 35% giá trị nông sản được sản xuất dưới hình thức hợp tác, liên kết. Mỗi xã trên địa bàn tỉnh được định hướng xây dựng ít nhất 2 mô hình liên kết sản xuất gắn với tiêu thụ sản phẩm. 

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Đắk Lắk vấn đề quan trọng trong xây dựng nông thôn mới hiện nay không chỉ là xây dựng kết cấu hạ tầng nông thôn mà là quy hoạch, tổ chức cách thức sản xuất và canh tác một cách bài bản. Từ định hướng này, Đắk Lắk đang đẩy mạnh liên kết sản xuất trên quy mô lớn, xây dựng chuỗi giá trị gắn với những sản phẩm chủ lực.

Đắk Lắk đẩy mạnh liên kết sản xuất trên quy mô lớn. 

Đến nay, toàn tỉnh đã có 320 mã số vùng trồng xuất khẩu đã được phê duyệt cho sầu riêng, xoài, vải, nhãn, chuối, ớt, dừa, đậu đỗ các loại với tổng diện tích hơn 9.538 ha. Cùng với đó, toàn tỉnh có 52 cơ sở được cấp mã đóng gói xuất khẩu sầu riêng, chuối, mít và các loại quả tươi. Về vùng trồng nội địa, toàn tỉnh có 75 mã số trên các loại cây trồng như lúa nước, mít, thanh long, bơ, cà phê, hồ tiêu, sầu riêng, rau, chuối và chanh leo với tổng diện tích hơn 1.260 ha.

Cùng với đó, mô hình sản xuất cũng được phát triển mạnh từ hướng nhỏ lẻ, manh mún sang quy mô kinh tế tập thể. Toàn tỉnh đã hình thành 4 liên hiệp HTX nông nghiệp, 837 HTX nông nghiệp, 322 tổ hợp tác nông nghiệp. Trên địa bàn tỉnh hiện có 156 HTX liên kết cung ứng vật tư và bao tiêu sản phẩm đầu ra cho thành viên. Ngoài ra còn có 5 tổ chức khoa học, 34 doanh nghiệp và 15.525 nông hộ tham gia liên kết. Điều này đã phát huy vai trò cầu nối của HTX, khai thác được nguồn vốn, kinh nghiệm tổ chức sản xuất, thị trường của doanh nghiệp; tạo cơ hội cho nông dân áp dụng khoa học công nghệ, nâng cao trình độ sản xuất. 

Tại tỉnh Đắk Lắk, cà phê Ea Tu cũng đang từng bước khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế. Theo đại diện HTX Nông nghiệp Dịch vụ Công bằng Ea Tu (phường Tân An), HTX liên kết với doanh nghiệp xây dựng chuỗi sản xuất cà phê chất lượng cao đạt tiêu chuẩn xuất khẩu vào thị trường Mỹ, đồng thời triển khai sản xuất theo chứng chỉ FLO để nâng cao giá trị sản phẩm. Đáng chú ý, 90% thành viên là người đồng bào dân tộc Êđê. Từ sản xuất nhỏ lẻ, HTX từng bước hướng dẫn người dân canh tác theo quy trình tập trung, ứng dụng cơ giới hóa và kỹ thuật hiện đại nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất. 

Kinh tế tập thể được đánh giá là động lực quan trọng phát triển nông nghiệp tại các địa phương. 

HTX Nông nghiệp Công nghệ cao Xanh Cao Nguyên (xã Cư M'gar) đã xây dựng thành công chuỗi giá trị chanh leo bền vững trên diện tích hơn 50 ha, với khoảng 50 thành viên. Việc đồng bộ các giải pháp số như hệ thống tưới tự động, thiết bị bay không người lái phun dinh dưỡng, truy xuất nguồn gốc điện tử và quy trình canh tác hữu cơ tuần hoàn đã giúp giảm chi phí, tạo sản phẩm đồng đều. Liên kết sản xuất tập trung giúp giảm nhân công, chuyên môn hóa quá trình sản xuất, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu”.

Tỉnh Đắk Lắk đã định hướng phát triển KTTT trong giai đoạn tới theo hướng năng động, hiệu quả và bền vững, gắn với chuyển đổi số và hội nhập kinh tế. Năm 2026, tỉnh đặt mục tiêu thành lập mới 75 HTX, nâng tổng số lên khoảng 1.325 HTX, với hơn 195.000 thành viên tham gia. Doanh thu bình quân dự kiến đạt 2,8 tỷ đồng/HTX/năm; thu nhập của người lao động đạt khoảng 75 triệu đồng/năm.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Ban Chỉ đạo phát triển KTTT tỉnh xác định cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống cơ chế, chính sách hỗ trợ, trong đó trọng tâm là xây dựng nghị quyết mới giai đoạn 2026 - 2030 phù hợp với Luật HTX năm 2023. Đồng thời tăng cường bố trí nguồn lực từ ngân sách để hỗ trợ phát triển hạ tầng, vốn, xúc tiến thương mại và chuyển giao khoa học - công nghệ cho các HTX.

Công tác đào tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực được xác định là giải pháp then chốt. Tỉnh đặt mục tiêu tỷ lệ cán bộ quản lý HTX có trình độ cao đẳng, đại học đạt ít nhất 25%; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ cao, phấn đấu có khoảng 210 HTX nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất.

Một trong những nhiệm vụ quan trọng khác là thúc đẩy liên kết theo chuỗi giá trị, với mục tiêu có khoảng 350 HTX liên kết với doanh nghiệp trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Song song đó, việc xây dựng và nhân rộng các mô hình HTX điển hình, hoạt động hiệu quả sẽ được đẩy mạnh nhằm tạo sức lan tỏa, nâng cao chất lượng chung của khu vực KTTT.

Trong bối cảnh kinh tế thế giới và trong nước nhiều biến động phức tạp, khu vực KTTT, HTX vẫn từng bước khẳng định vai trò quan trọng trong nền kinh tế, có sự chuyển biến rõ nét về chất lượng, đóng góp tích cực vào phát triển kinh tế-xã hội, đặc biệt tại khu vực nông thôn.

Thống kê sơ bộ đến hết năm 2025, cả nước có 35.041 HTX, đạt mục tiêu kế hoạch đề ra; tổng số thành viên HTX đạt gần 6 triệu người; cả nước có 164 Liên hiệp hợp tác xã với hơn 1 triệu HTX thành viên. KTTT tiếp tục giữ vai trò nòng cốt trong phát triển nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới, với khoảng 23.455 HTX hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp. Gần 40% HTX nông nghiệp tham gia liên kết chuỗi giá trị; hàng nghìn hợp tác xã tham gia Chương trình OCOP (mỗi xã một sản phẩm), ứng dụng công nghệ cao và từng bước chuyển đổi số. 

Nghị quyết số 20-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về tiếp tục đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả KTTT trong giai đoạn mới xác định KTTT là thành phần kinh tế quan trọng, cùng với kinh tế nhà nước trở thành nền tảng vững chắc của nền kinh tế quốc dân; đồng thời nhấn mạnh yêu cầu phát triển HTX theo hướng hiện đại, hiệu quả, bền vững, gắn với chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và kinh tế xanh.

Trong điều kiện kinh tế thị trường với sự cạnh tranh ngày càng gay gắt, kinh tế hộ đang đối mặt với nhiều khó khăn như thiếu vốn, hạn chế về khoa học kỹ thuật, khó tiếp cận thị trường, năng lực cạnh tranh thấp và dễ bị tổn thương trước biến động giá cả, thiên tai, dịch bệnh. Vì vậy, tăng cường liên kết sản xuất thông qua KTTT, HTX là xu hướng tất yếu nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất và phát triển bền vững./.

Bùi Hoàng