Khánh Hòa có không gian văn hóa, di sản văn hóa đa tầng, phong phú và đặc sắc. Hiện toàn tỉnh có 4 di sản được UNESCO ghi danh (Khu dự trữ sinh quyển thế giới Núi Chúa, nghệ thuật làm gốm của người Chăm, nghệ thuật bài chòi Trung Bộ, nghệ thuật đờn ca tài tử Nam Bộ); có 5 bảo vật quốc gia (Bia Hòa Lai; Phù điêu Vua Pô Rômê; Bia Phước Thiện; Tượng thờ Vua Pô Klong Garai; Bộ sưu tập đàn đá Khánh Sơn);
Cùng với đó là 3 di tích quốc gia đặc biệt (Tháp Pô Klong Garai; Tháp Hòa Lai; Tháp Bà Pô Nagar); 28 di tích lịch sử, di tích văn hóa, di tích danh lam thắng cảnh cấp quốc gia; 241 di tích cấp tỉnh; 12 di sản văn hóa phi vật thể được đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Bên cạnh đó, Khánh Hòa còn có nhiều lễ hội văn hóa tiêu biểu như: Lễ hội Katê, Rija Nagar; Lễ hội Tháp Bà Pô Nagar; Lễ hội Cầu Ngư; Festival Biển Nha Trang; Lễ hội Nho và Vang; Lễ hội Trái cây Khánh Sơn, Ninh Sơn; Ngày hội văn hóa Raglai,… được tổ chức thường niên, tạo nên không gian văn hóa sống động, đậm đà bản sắc, góp phần quảng bá hình ảnh và văn hóa địa phương đến đông đảo du khách trong nước và quốc tế.
Khánh Hòa phát huy hiệu quả di sản văn hóa thúc đẩy phát triển du lịch bền vững.
Đáng chú ý, sau hợp nhất đã tạo nên một vùng đất giàu có về di sản văn hóa Chăm, một kho tàng kiến trúc và nghệ thuật độc đáo của khu vực. Nổi bật trong số đó là hệ thống đền, tháp Chăm cổ kính. Trong đó, Quần thể di tích Tháp Bà Ponagar là điểm đến thu hút đông đảo du khách. Mỗi công trình trong quần thể di tích chứa đựng những tinh hoa nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc độc đáo của nền văn hóa Chămpa.
Bên cạnh giá trị của di sản văn hóa vật thể của quần thể di tích, còn có giá trị văn hóa phi vật thể đặc sắc thông qua lễ hội Tháp Bà Ponagar diễn ra hàng năm. Đây là lễ hội truyền thống lớn và nổi tiếng nhất của khu vực Nam Trung Bộ - Tây Nguyên. Lễ hội là dịp để cộng đồng cùng trở về với cội nguồn truyền thống văn hóa, vun đắp những giá trị tinh thần trong hành trình đi tới tương lai.
Trong nỗ lực phát huy giá trị di sản văn hóa và thu hút du khách, tỉnh Khánh Hòa đang mạnh mẽ triển khai kế hoạch số hóa toàn bộ di sản trên địa bàn. Đây là bước đi chiến lược nhằm bảo tồn, quảng bá và đưa các di sản đến gần hơn với công chúng, đồng thời tạo ra những trải nghiệm du lịch hiện đại và độc đáo.
Theo kế hoạch của UBND tỉnh, đến năm 2030, Khánh Hòa đặt mục tiêu số hóa 100% các di sản văn hóa đã được ghi danh, từ di sản vật thể, phi vật thể cấp quốc gia đến các di tích, di vật, bảo vật quốc gia. Cùng với đó, 100% cán bộ chuyên môn trong lĩnh vực này sẽ được đào tạo, nâng cao kỹ năng chuyển đổi số.
Trong 4 tháng đầu năm 2026, Khánh Hòa ước đón hơn 7,2 triệu lượt khách du lịch. Trong đó, khách lưu trú đạt khoảng 3,5 triệu lượt, tăng 24,4% so với cùng kỳ năm trước; gồm hơn 1,4 triệu lượt khách quốc tế, tăng 33,8% và gần 2,1 triệu lượt khách nội địa, tăng 18,6%. Tổng thu du lịch ước đạt 27.415 tỷ đồng, tăng 34,6% so với cùng kỳ.
Địa phương này chú trọng bảo tồn, phát triển các làng nghề truyền thống gắn với phát triển du lịch.
Thời gian tới, Khánh Hòa tiếp tục hoàn thiện hạ tầng giao thông, tăng cường kết nối các điểm đến; đẩy mạnh quảng bá mô hình du lịch văn hóa – làng nghề; xây dựng cơ chế khuyến khích doanh nghiệp phát triển sản phẩm du lịch trải nghiệm, các tour chuyên đề gắn với đời sống cộng đồng Chăm, Raglai. Đồng thời, địa phương thúc đẩy chuyển đổi số, thu hút nguồn lực xã hội, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực sáng tạo và tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp lữ hành với các điểm đến văn hóa nhằm hình thành chuỗi sản phẩm đồng bộ, hiệu quả.
Với giá trị văn hóa đặc sắc, giàu tiềm năng khai thác, phát triển du lịch, trong giai đoạn 2025 - 2030, tỉnh sẽ tập trung hoàn thành công tác lập quy hoạch bảo tồn và phát huy giá trị của các di tích quốc gia đặc biệt Tháp Pô Klong Garai, Tháp Hòa Lai, Tháp Bà Pô Nagar gắn với phát triển du lịch. Xây dựng đề án tổng thể số hóa di sản văn hóa, lập ngân hàng dữ liệu di tích, di sản văn hóa phi vật thể trên địa bàn tỉnh.
Bảo tồn, phát triển các làng nghề truyền thống gắn với phát triển du lịch như: Làng gốm Bàu Trúc, làng nghề dệt thổ cẩm Mỹ Nghiệp, làng nghề chế tác trầm hương Vạn Phú. Nghiên cứu, khai thác, tích hợp các yếu tố văn hóa vào các sản phẩm du lịch đặc trưng tạo trải nghiệm mới lạ để phục vụ người dân và du khách. Kết hợp công nghệ để nâng tầm trải nghiệm đối với các di sản văn hóa, tăng cường ứng dụng khoa học, công nghệ trong hoạt động quản lý di sản văn hóa.
Tổ chức các sự kiện văn hóa - du lịch với các hình thức đa dạng như: Lễ hội, tuần lễ văn hóa - du lịch, triển lãm chuyên đề về di sản văn hóa, tổ chức các sự kiện nghệ thuật mang tầm quốc gia, quốc tế… để giao lưu, quảng bá văn hóa đến du khách trong nước, quốc tế. Cùng với đó, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch nghiên cứu, khai thác đưa di sản trở thành sản phẩm du lịch đặc sắc thông qua sân khấu hóa các sự kiện, tích truyện lịch sử, trò chơi dân gian, tạo nên trải nghiệm mới mẻ, hấp dẫn cho du khách./.
Ngọc Anh