Tỉnh Sơn La đang duy trì hơn 1,4 triệu con gia súc và trên 8 triệu con gia cầm. Hoạt động chăn nuôi phát sinh khoảng 5.400 m³ nước thải và khoảng 8.800 tấn chất thải rắn mỗi ngày. Với nguồn thải trên, nếu không được xử lý hiệu quả, lượng chất thải này sẽ gây áp lực lớn lên môi trường nông thôn.
Toàn tỉnh có 1.573 cơ sở chăn nuôi quy mô lớn, vừa và nhỏ cơ bản bảo đảm điều kiện vệ sinh môi trường. Tuy nhiên, chăn nuôi vẫn chủ yếu theo hình thức nông hộ với trên 181.000 hộ, quy mô nhỏ lẻ, phân tán, nằm xen kẽ trong khu dân cư nên việc thu gom, xử lý chất thải chưa đồng bộ, tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm môi trường và phát sinh dịch bệnh.
Trước yêu cầu đó, việc ứng dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật, nhất là công nghệ sinh học trong xử lý môi trường chăn nuôi, đang ngày càng được nhân rộng. Một trong những giải pháp hiệu quả là sử dụng đệm lót sinh học, mô hình này tận dụng các nguyên liệu sẵn có tại địa phương như trấu, mùn cưa, mày ngô, lõi ngô… kết hợp với chế phẩm vi sinh để phân hủy chất thải ngay tại chuồng nuôi. Nhờ đó, chuồng trại luôn khô ráo, giảm mùi hôi, hạn chế vi khuẩn gây bệnh, đồng thời giúp vật nuôi sinh trưởng tốt hơn.
Chăn nuôi gà trên nền đệm lót sinh học giúp giảm nguy cơ phát sinh dịch bệnh trên đàn vật nuôi (Ảnh minh họa).
Trang trại nuôi gà của gia đình anh Phùng Văn Sơn, bản Tân Ban, xã Bắc Yên duy trì 300 con gà thịt. Toàn bộ chuồng trại được thiết kế khép kín, sử dụng đệm lót sinh học làm từ trấu, cám gạo phối trộn với chế phẩm vi sinh. Theo anh Sơn, trước đây, việc thu dọn chất thải mất nhiều thời gian, chuồng nuôi thường có mùi hôi, nhất là vào mùa nóng. Từ khi sử dụng đệm lót sinh học, chất thải được phân hủy ngay tại nền chuồng, môi trường khô ráo hơn, đàn gà khỏe mạnh, người chăn nuôi cũng giảm nhiều công lao động. Lợi nhuận từ chăn nuôi tăng khoảng 10% so với phương thức truyền thống.
Thực tế cho thấy, đệm lót sinh học giúp giảm khí độc, hạn chế mầm bệnh, tạo môi trường sống sạch sẽ cho vật nuôi. Các vi sinh vật có lợi còn hỗ trợ quá trình tiêu hóa, nâng cao khả năng hấp thụ thức ăn. Đồng thời, việc tận dụng nguyên liệu sẵn có như trấu, mùn cưa, lõi ngô… để làm đệm lót cũng góp phần tái sử dụng phụ phẩm nông nghiệp, giảm phát thải ra môi trường.
Tại bản Nà Ngần, phường Chiềng Sinh, trang trại nuôi lợn của gia đình anh Lò Văn Bền duy trì nuôi 10 con lợn nái và từ 150-170 con lợn thịt. Ngoài đầu tư hệ thống làm mát, quạt thông gió; việc phòng, chống dịch bệnh luôn được gia đình đặt lên hàng đầu và tuân thủ đúng quy trình, phương pháp chăn nuôi an toàn sinh học. Lợn giống được tiêm phòng đầy đủ, thức ăn phù hợp với độ tuổi, giai đoạn phát triển của lợn, vừa tăng sức đề kháng, vừa đảm bảo chất lượng thịt.
Anh Bền chia sẻ: Từ khi áp dụng phương pháp chăn nuôi an toàn sinh học, đàn lợn khỏe mạnh. Khoảng 3-5 ngày, phun tiêu độc khử trùng toàn bộ trang trại 1 lần, hạn chế tối đa người ra vào để tránh mầm bệnh từ nơi khác. Mỗi năm, gia đình xuất bán khoảng 500 con lợn thịt, trừ chi phí, thu lãi khoảng 500 triệu đồng.
Các mô hình chăn nuôi khép kín, tuần hoàn được nhân rộng triển khai tại các địa phương.
Mô hình nông nghiệp tuần hoàn với quy trình sản xuất khép kín, ứng dụng khoa học – công nghệ để tái chế chất thải, phế phụ phẩm thành nguyên liệu cho chu trình mới đang được triển khai trên địa bàn tỉnh. Tại HTX Nông nghiệp hữu cơ - vi sinh Micro.Bio, xã Mai Sơn với 8 thành viên, liên kết với 15 hộ dân xây dựng mô hình nông nghiệp tuần hoàn khép kín với chuỗi liên kết chăn nuôi gia cầm - ruồi lính đen - nuôi cá - trồng cây ăn quả. Trong đó, ruồi lính đen giữ vai trò quan trọng vừa xử lý chất thải, vừa cung cấp nguồn thức ăn giàu protein cho gia cầm, đồng thời sau ủ vi sinh, tạo phân bón hữu cơ cho cây trồng, giúp khép kín và tối ưu hóa chu trình sản xuất.
Thực hiện kế hoạch phòng chống dịch bệnh trên đàn gia súc, gia cầm, tỉnh Sơn La đẩy mạnh chăn nuôi an toàn sinh học. Tổ chức thực hiện chăn nuôi an toàn sinh học theo chuỗi giá trị, phù hợp với loài vật nuôi, quy mô chăn nuôi, phương thức chăn nuôi và điều kiện thực tế của từng địa phương; ưu tiên áp dụng tại cơ sở chăn nuôi tập trung, khu vực nguy cơ cao, địa bàn giáp biên giới, khu vực có lưu lượng vận chuyển, buôn bán động vật và sản phẩm động vật lớn, cơ sở giết mổ, chợ buôn bán động vật sống và vùng đã từng xảy ra dịch bệnh.
Ưu tiên lồng ghép, huy động và sử dụng hiệu quả các chính sách hỗ trợ nâng cao hiệu quả chăn nuôi của Trung ương, của tỉnh, trong đó có các chính sách hỗ trợ thực hiện chăn nuôi theo tiêu chí an toàn sinh học, an toàn dịch bệnh, xử lý chất thải chăn nuôi và công trình khí sinh học, phù hợp với điều kiện, đối tượng, trình tự, thủ tục và khả năng cân đối ngân sách của địa phương theo quy định của pháp luật.
Đối với chăn nuôi nông hộ tập trung thực hiện các biện pháp an toàn sinh học, bao gồm: quản lý con giống, thức ăn, nước uống, vệ sinh, tiêu độc, khử trùng, xử lý chất thải, xác động vật, kiểm soát người và phương tiện ra vào khu vực chăn nuôi, không sử dụng thức ăn thừa chưa qua xử lý theo quy định và khai báo kịp thời khi phát hiện động vật ốm, chết bất thường.
Đối với chăn nuôi trang trại thực hiện các biện pháp an toàn sinh học, bao gồm: quản lý con giống, thức ăn, nước uống, xử lý chất thải, xác động vật, kiểm soát người và phương tiện ra vào khu vực chăn nuôi, không sử dụng thức ăn thừa chưa qua xử lý theo quy định, khai báo kịp thời khi phát hiện động vật ốm, chết bất thường; cách ly, vệ sinh, tiêu độc, khử trùng, kiểm soát ra vào, kiểm soát động vật trung gian truyền bệnh, truy xuất nguồn gốc, quản lý nội bộ về an toàn sinh học và các yêu cầu khác theo hướng dẫn của Bộ Nông nghiệp và Môi trường và cơ quan quản lý chuyên ngành chăn nuôi và thú y.
Tổ chức định kỳ và đột xuất vệ sinh, tiêu độc, khử trùng tại cơ sở chăn nuôi, điểm tập kết, chợ, cơ sở giết mổ, phương tiện vận chuyển và địa bàn nguy cơ cao bằng vôi bột hoặc hóa chất khử trùng được phép sử dụng trong thú y theo quy định; triển khai các đợt tổng vệ sinh, tiêu độc, khử trùng môi trường do Bộ Nông nghiệp và Môi trường phát động và chủ động tổ chức bổ sung theo tình hình thực tế của địa phương.
Không đưa ra khỏi cơ sở chăn nuôi đang có dịch hoặc nghi có dịch con giống, thức ăn chăn nuôi, chất độn chuồng, chất thải, xác động vật, vật tư, dụng cụ và các vật phẩm có nguy cơ mang mầm bệnh khi chưa được xử lý theo quy định của pháp luật. Khuyến khích doanh nghiệp, HTX, cơ sở chăn nuôi, cơ sở giết mổ, cơ sở sơ chế, chế biến tham gia xây dựng cơ sở, vùng an toàn dịch bệnh theo chuỗi giá trị; ưu tiên địa bàn có định hướng xuất khẩu, địa bàn trọng điểm chăn nuôi, địa bàn nguy cơ cao và địa bàn có yêu cầu kiểm soát dịch bệnh chặt chẽ./.
Mai Vân