Tạo việc làm ổn định, bền vững cho lao động nông thôn từ nuôi cá nước lạnh

Lào Cai là tỉnh vùng cao có điều kiện tự nhiên thuận lợi để phát triển nghề nuôi cá nước lạnh. Với hệ thống suối đầu nguồn trong mát, nhiệt độ ổn định quanh năm, nhiều địa phương đã mạnh dạn chuyển đổi sang mô hình nuôi cá hiện đại, mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt.

Nghề nuôi cá nước lạnh không chỉ giúp tận dụng lợi thế tự nhiên mà còn tạo ra sinh kế ổn định cho người dân, đặc biệt là đồng bào vùng cao vốn gặp nhiều khó khăn trong sản xuất nông nghiệp truyền thống. Nhiều hộ gia đình đã vươn lên thoát nghèo, từng bước làm giàu nhờ áp dụng kỹ thuật nuôi trồng tiên tiến, liên kết tiêu thụ sản phẩm và phát triển theo chuỗi giá trị.

Bên cạnh đó, mô hình này còn góp phần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng hàng hóa, bền vững và thân thiện với môi trường. Theo đại diện Hội Cá nước lạnh Lào Cai, trong những năm qua, nuôi trồng thủy sản cá nước lạnh đã trở thành ngành sản xuất có tiềm năng và lợi thế của tỉnh Lào Cai, góp phần quan trọng trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nâng cao thu nhập và cải thiện sinh kế cho người dân vùng cao.

Hiện toàn tỉnh có 1.197 cơ sở nuôi cá nước lạnh tập trung chủ yếu tại các xã, phường có điều kiện sinh thái phù hợp như Sa Pa, Bát Xát, Bắc Hà, Ngũ Chỉ Sơn, Tú Lệ… Năm 2025, tổng thể tích nuôi là 440.000m3, sản lượng đạt 950 tấn; quý I/2026 tổng thể tích nuôi đạt 436.000m3, sản lượng thu hoạch đạt 374 tấn và ước tính tổng sản lượng thu hoạch năm 2026 có thể đạt 1.170 tấn…Nuôi cá nước lạnh đã góp phần tích cực vào phát triển kinh tế nông nghiệp vùng cao, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân địa phương.

Bên cạnh cá thương phẩm, sản xuất và cung ứng cá giống cũng là mặt mạnh của ngành nuôi cá nước lạnh Lào Cai. Được thành lập từ năm 2004, Trạm Nghiên cứu thủy sản nước lạnh, thuộc Viện Khoa học thủy sản (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đóng tại phường Sa Pa có quy mô 1,36ha, với khoảng 2.000m³ nước tại các bể nuôi cá.

Hiện trạm duy trì hơn 2.500 cặp cá bố mẹ, chủ yếu là cá tầm, cá hồi và cá trắng. Mỗi năm, đơn vị cung ứng ra thị trường khoảng 1 triệu con giống, trong đó một nửa được sản xuất trong nước, phần còn lại được nhập trứng từ châu Âu để ấp nở. Bên cạnh đó, mỗi năm, trạm còn cung cấp khoảng 10 tấn cá thương phẩm, doanh thu khoảng 2 tỷ đồng.

Quý I/2026 tổng sản lượng thu hoạch cá nước lạnh của Lào Cai đạt 374 tấn. (Ảnh minh hoạ). 

Đại diện Trạm Nghiên cứu thủy sản nước lạnh cho biết, thời gian qua, trạm đã phối hợp chính quyền địa phương triển khai nuôi trồng, chuyển giao kỹ thuật, cung cấp con giống, qua đó hỗ trợ hàng nghìn hộ dân mở ra hướng phát triển kinh tế mới, mang lại hiệu quả rõ rệt. Được biết, tỉnh Lào Cai hiện có 8 cơ sở sản xuất và ương dưỡng giống cá nước lạnh (cá hồi, cá tầm), phân bố tại các xã, phường Sa Pa, Tú Lệ, Gia Hội, Việt Hồng.

Tổng công suất thiết kế của các cơ sở đạt khoảng 6,47 triệu con giống mỗi năm, sản lượng thực tế hằng năm ước đạt khoảng 3 triệu con. Chất lượng con giống cơ bản ổn định, đáp ứng nhu cầu nuôi trong tỉnh và cung ứng cho một số địa phương khác. Trước yêu cầu phát triển ngành thủy sản theo hướng bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu, đại diện Hội Cá nước lạnh Lào Cai cho rằng, việc đánh giá đúng thực trạng từ thuận lợi đến khó khăn và đề ra định hướng quản lý, phát triển cá nước lạnh là cần thiết, là cơ sở cho việc xây dựng cơ chế, chính sách thực hiện trong thời gian tới. Dù có tiềm năng phát triển nghề nuôi cá nước lạnh, tuy nhiên do yêu cầu đặc thù là cần có nguồn nước lạnh, sạch, giàu ô-xi, nên phần lớn các cơ sở nuôi được xây dựng gần sông, suối.

Nhiều cơ sở chưa thực hiện đầy đủ thủ tục chuyển đổi mục đích sử dụng đất theo quy định. Việc khai thác và sử dụng nguồn nước lạnh chưa phát huy hết tiềm năng, hiệu quả, chưa có các giải pháp đồng bộ về quản lý nguồn nước lạnh gắn với công tác bảo vệ nguồn nước, vẫn còn tình trạng sử dụng nguồn nước lạnh lãng phí, nhất là các cơ sở nuôi ở vị trí đầu nguồn cho nên còn xảy ra tranh chấp về nguồn nước trong nuôi cá nước lạnh.

Cùng với đó, nghề nuôi cá nước lạnh phải đối mặt với nhiều khó khăn khác như nhiều loại dịch bệnh nấm, ký sinh trùng, vi khuẩn gây bệnh, tiềm ẩn nguy cơ bùng phát trên diện rộng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất và hiệu quả sản xuất. Đặc biệt là thiên tai, lũ ống, lũ quét tiềm ẩn, nguy cơ cao tại các địa phương gây thiệt hại lớn cho người nuôi cá.

Có thể thấy, nghề nuôi cá nước lạnh đang trở thành một hướng phát triển kinh tế quan trọng và bền vững của tỉnh Lào Cai. Không chỉ khai thác hiệu quả tiềm năng tự nhiên sẵn có, mô hình này còn góp phần thay đổi tập quán sản xuất của người dân, hướng đến nền nông nghiệp hiện đại và có giá trị cao. Việc phát triển nuôi cá hồi, cá tầm đã mang lại nguồn thu nhập ổn định, giúp cải thiện đời sống và giảm nghèo bền vững cho nhiều hộ dân vùng cao.

Đồng thời, mô hình còn tạo thêm việc làm, thúc đẩy liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm theo chuỗi, nâng cao giá trị gia tăng cho ngành thủy sản địa phương. Tuy nhiên, để phát triển lâu dài, Lào Cai cần tiếp tục chú trọng quy hoạch vùng nuôi hợp lý, kiểm soát môi trường nước và tăng cường ứng dụng khoa học kỹ thuật.

Bên cạnh đó, việc xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ cũng là yếu tố cần phải lưu ý. Với định hướng đúng đắn, nghề nuôi cá nước lạnh hứa hẹn sẽ tiếp tục phát triển mạnh, trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, góp phần quan trọng vào phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh trong thời gian tới.

Q. Hội