Tăng cường kiểm soát các nguồn thải trước “mùa ô nhiễm” không khí

Cùng với quá trình đô thị hóa và công nghiệp hóa, thành phố Hà Nội đang phải đối mặt với nhiều thách thức môi trường ngày càng gia tăng. Trong đó, ô nhiễm không khí, đặc biệt là bụi mịn PM2.5 vào mùa Đông tác động trực tiếp tới sức khỏe người dân cũng như chất lượng sống đô thị.

Thực tế cho thấy, ô nhiễm không khí tại Hà Nội chủ yếu tập trung ở những khu vực có mật độ giao thông cao, nhiều công trình xây dựng và sự gia tăng nhanh của phương tiện cá nhân. Bên cạnh đó, lượng chất thải rắn sinh hoạt liên tục tăng trong khi việc phân loại rác tại nguồn chưa đồng bộ, hạ tầng thu gom – xử lý – tái chế còn hạn chế, khiến áp lực lên hệ thống xử lý ngày càng lớn. 

Khoảng từ tháng 10 hằng năm đến tháng 3 năm sau thường được xem là "mùa ô nhiễm" không khí tại Hà Nội, trong đó diễn biến ô nhiễm thường đạt cực điểm vào tháng 12. Đây là thời điểm nhiệt độ xuống thấp, ít mưa, tốc độ gió nhỏ, đặc biệt khi xuất hiện hiện tượng nghịch nhiệt, khả năng khuếch tán chất ô nhiễm bị hạn chế, khiến bụi mịn dễ tích tụ ở tầng khí quyển thấp. Vì vậy, yêu cầu đặt ra là phải kiểm soát nguồn phát thải từ sớm, thay vì chờ chất lượng không khí suy giảm mới xử lý. 

Hà Nội tăng tốc chuyển đổi xanh đối với phương tiện giao thông công cộng. 

Với mật độ phương tiện lớn và tiếp tục gia tăng, giao thông đang tạo ra sức ép kép đối với Hà Nội, vừa là một trong những nguyên nhân gây ùn tắc, vừa là nguồn phát thải đáng kể tác động đến chất lượng không khí. Thành phố hiện quản lý hơn 8 triệu phương tiện, gồm khoảng 1,1 triệu ôtô và hơn 6,9 triệu xe máy. Bên cạnh đó, khoảng 1,2 triệu phương tiện từ các tỉnh, thành phố khác thường xuyên lưu thông trên địa bàn. 

Sức ép từ lượng phương tiện lớn khiến giảm phát thải giao thông trở thành yêu cầu cấp thiết. Trước yêu cầu trên, Hà Nội triển khai vùng phát thải thấp trong Vành đai 1, thúc đẩy chuyển đổi phương tiện sử dụng năng lượng sạch, phát triển xe buýt xanh, xe đạp công cộng, trạm sạc, tủ đổi pin và chuẩn bị các điều kiện kiểm định khí thải xe mô tô, xe gắn máy từ ngày 1/7/2027.

Từ ngày 1/7/2026, 100% tuyến xe buýt hoạt động trong vùng phát thải thấp sử dụng phương tiện xanh; hơn 45 tuyến xe buýt trong phạm vi Vành đai 1 được miễn phí đến hết tháng 6/2027. Thành phố đồng thời triển khai vé điện tử, nghiên cứu phát triển xe buýt điện cỡ nhỏ phục vụ kết nối chặng đầu - chặng cuối.

Thành phố đang tăng tốc “xanh hóa” giao thông công cộng với nhiều tuyến buýt điện mới đi vào hoạt động trong năm 2026, góp phần giảm phát thải, cải thiện môi trường và xây dựng hệ thống vận tải công cộng hiện đại, bền vững. Theo lộ trình chuyển đổi sang xe buýt chạy năng lượng xanh, từ nay đến năm 2030, toàn bộ mạng lưới xe buýt trên địa bàn Hà Nội sẽ sử dụng xe điện, xe chạy động cơ xanh. 

Để hoàn thành mục tiêu này, Hà Nội đang đồng thời triển khai nhiều nhóm giải pháp. Trước hết là hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp vận tải. Thành phố đã giao các sở, ngành nghiên cứu cơ chế ưu đãi tín dụng, hỗ trợ lãi vay đối với doanh nghiệp đầu tư xe buýt điện, trạm sạc và hạ tầng kỹ thuật liên quan. 

Thành phố thúc đẩy quy hoạch và phát triển hệ thống trạm sạc. Theo yêu cầu của UBND thành phố, các điểm đầu cuối, depot và bến bãi xe buýt sẽ từng bước được đầu tư trạm sạc nhanh, bảo đảm khả năng vận hành liên tục cho phương tiện điện. Một giải pháp khác được Hà Nội đặc biệt chú trọng là ứng dụng công nghệ trong quản lý vận tải công cộng. Thành phố đang triển khai hệ thống vé điện tử liên thông, điều hành giao thông thông minh và số hóa dữ liệu vận tải để nâng cao hiệu quả khai thác xe buýt.

Một trong những nguồn phát thải được Hà Nội tập trung kiểm soát là hoạt động xây dựng. Từ đầu năm 2026 đến nay, trên địa bàn thành phố triển khai đồng loạt dự án lớn về hạ tầng, giao thông, đô thị… đã khiến lượng chất thải rắn xây dựng phát sinh có thời điểm lên tới khoảng 10.000 tấn/ngày, cao hơn nhiều so với mức ước tính 2.550 tấn/ngày của năm 2025. Lượng chất thải tăng nhanh trong khi năng lực tiếp nhận, xử lý chưa theo kịp cũng kéo theo nguy cơ ùn ứ, đổ trộm, phát tán bụi ra môi trường.

Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội đã yêu cầu các sở, ngành, Ban Quản lý dự án và UBND các xã, phường khẩn trương thực hiện các biện pháp hạn chế phát tán bụi, khí thải. Việc kiểm soát phải bắt đầu từ khâu phá dỡ, giải phóng mặt bằng, đào đắp, tập kết vật liệu đến vận chuyển đất, phế thải và vệ sinh các tuyến đường chung quanh dự án. Các đơn vị phá dỡ, thi công phải che chắn, tăng cường tưới nước hoặc phun sương; phế thải xây dựng dạng rời phải được che phủ, đóng kín tại nơi tập kết và trong quá trình vận chuyển. Phương tiện, máy móc ra vào công trường phải được phun rửa sạch.

Kiểm soát phán tán bụi từ các công trình xây dựng là nhiệm vụ quan trọng được đẩy mạnh triển khai. 

Đối với những khu vực có nguy cơ phát tán bụi cao, yêu cầu quây kín, phun ẩm thường xuyên, che phủ vật liệu rời và bề mặt đất trống. Các dự án quy mô lớn được định hướng tăng cường ứng dụng camera, cảm biến và các giải pháp công nghệ để giám sát bụi, phát hiện sớm bất thường. Tại địa bàn đang có nhiều dự án triển khai, yêu cầu các xã, phường cần chủ động lập danh sách những công trường, tuyến vận chuyển và điểm tập kết có nguy cơ phát tán bụi cao; phân công lực lượng kiểm tra thường xuyên, yêu cầu khắc phục ngay những tồn tại.

Hà Nội đang rà soát, đánh giá hiện trạng và xây dựng lộ trình di dời các cơ sở sản xuất gây ô nhiễm ra khỏi khu đô thị, khu dân cư. Các chủ cơ sở được yêu cầu chủ động xây dựng phương án di dời; đồng thời, không gia hạn thời hạn sử dụng đất đối với các khu đất thuộc danh mục đề xuất di dời.

Trên cơ sở kết quả rà soát Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội ban hành Văn bản số 2408/SNNMT-QLMT, yêu cầu thực hiện di dời đối với 53 cơ sở sản xuất công nghiệp nằm trong khu đô thị, khu dân cư tập trung. Trong đó, có 28 cơ sở thuộc khu vực nội thành và 25 cơ sở tại khu vực ngoại thành. Việc rà soát được thực hiện trên cơ sở đánh giá hiện trạng hoạt động, mức độ tác động đến môi trường cũng như các yếu tố liên quan đến điều kiện sử dụng đất và khả năng tổ chức di dời. Từ kết quả đánh giá, các cơ sở được phân nhóm để áp dụng giải pháp phù hợp.

Đối với cơ sở gây ô nhiễm nghiêm trọng, thành phố yêu cầu đóng cửa, di dời ngay; cơ sở có nguy cơ gây ô nhiễm phải khắc phục, giảm thiểu ô nhiễm và thực hiện di dời theo lộ trình. Đối với cơ sở tự nguyện di dời để đổi mới công nghệ, mở rộng sản xuất, thành phố nghiên cứu chính sách hỗ trợ phù hợp. Cùng với việc rà soát, phân loại, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội tăng cường kiểm tra, giám sát việc chấp hành các quy định pháp luật về bảo vệ môi trường và sử dụng đất của các cơ sở thuộc diện quản lý.

Theo Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, miền Bắc sắp bước vào mùa ô nhiễm không khí, thường kéo dài từ tháng 10 năm trước đến khoảng tháng 3 năm sau. Đây là khoảng thời gian, điều kiện khí hậu, thời tiết mùa đông gây bất lợi cho việc khuếch tán các chất ô nhiễm.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong bối cảnh đất nước thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số, hoạt động đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng, phát triển đô thị và triển khai các dự án, công trình trên địa bàn các tỉnh, thành phố dự báo sẽ tiếp tục được đẩy mạnh, đặc biệt trong những tháng cuối năm, có thể làm gia tăng các hoạt động đào, đắp, san lấp mặt bằng, phá dỡ công trình và vận chuyển đất, cát, vật liệu xây dựng. Từ đó, tiềm ẩn nguy cơ phát sinh, phát tán bụi, ảnh hưởng đến chất lượng không khí tại khu vực đô thị, khu dân cư và các tuyến đường có mật độ giao thông cao.

Bộ đề nghị UBND các tỉnh, thành phố tăng cường chỉ đạo, tổ chức kiểm tra, giám sát việc thực hiện các biện pháp kiểm soát bụi tại các công trường xây dựng. Đặc biệt, chủ đầu tư và nhà thầu thi công phải thực hiện nghiêm các quy định về che chắn công trường, che phủ vật liệu, tưới nước, vệ sinh công trường và phương tiện vận chuyển. Các công trường không được để đất, cát, vật liệu xây dựng phát tán ra môi trường xung quanh, qua đó góp phần hạn chế tác động đến chất lượng không khí và sức khỏe cộng đồng.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị các địa phương ưu tiên tập trung nguồn lực, tổ chức thực hiện các giải pháp kiểm soát ô nhiễm không khí tại các đô thị và những khu vực thường xuyên xảy ra tình trạng ô nhiễm. Trong đó, các địa phương cần tăng cường kiểm soát các nguồn phát thải khí trên địa bàn, rà soát, xác định các nguồn phát thải lớn và xây dựng lộ trình kiểm soát phù hợp./.

Hồng Hạnh