Quảng Ngãi ưu tiên nguồn cung vật liệu phục vụ công trình trọng điểm

Báo cáo từ Sở Xây dựng Quảng Ngãi cho thấy, theo Điều chỉnh Quy hoạch tỉnh Quảng Ngãi thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhiền đến năm 2050 tổng số mỏ khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường trên địa bàn tỉnh là 773 mỏ; gồm: 176 mỏ đá xây dựng; 227 mỏ cát xây dựng; 327 mỏ đất đồi làm vật liệu san lấp và 20 mỏ đất sét làm gạch ngói; tài nguyên dự báo tương ứng khoảng 300 triệu m³ đá, 50 triệu m³ cát và 350 triệu m³ đất san lấp. 

Đánh giá nhu cầu sử dụng vật liệu xây dựng trong năm 2026, Sở Xây dựng cho biết đối với đá xây dựng: Khu vực phía Đông tổng công suất được cấp phép khai thác khoảng 2,61 triệu m³ , nhu cầu sử dụng khoảng 1,95 triệu m³. Tuy nhiên, một phần sản lượng khoáng sản được khai thác trên địa bàn được tiêu thụ ngoài tỉnh, trong khi năng lực thực tế sản xuất tại một số mỏ chưa đạt theo công suất đã cấp, cự ly vận chuyển không hợp lý, dẫn đến thiếu hụt cục bộ tại một số thời điểm và khu vực.

Khu vực phía Tây tổng công suất được cấp phép khai thác khoảng 0,63 triệu m³, nhu cầu sử dụng 0,95 triệu m³, chỉ đáp ứng được 66% nhu cầu. Tuy nhiên, năng lực thực tế sản xuất tại các mỏ chưa đạt theo công suất đã cấp, làm thiếu hụt nguồn cung tại khu vực này rất nghiêm trọng, ảnh hưởng rất lớn đến tiến độ thi công và công tác giải ngân các công trình, dự án đầu tư công.

Quảng Ngãi tập trung tháo gỡ những khó khăn nhằm đảm bảo nguồn cung vật liệu xây dựng trên địa bàn. 

Nguồn cát xây dựng: Khu vực phía Đông tổng công suất được cấp phép khai thác khoảng 0,53 triệu m³, nhu cầu sử dụng khoảng 1,70 triệu m³, chỉ đáp ứng được 31% nhu cầu. Khu vực phía Tây tổng công suất được cấp phép khai thác khoảng 0,17 triệu m³, nhu cầu sử dụng 0,70 triệu m³, chỉ đáp ứng được 24% nhu cầu.  

Với đất san lấp: Khu vực phía Đông tổng công suất được cấp phép khai thác khoảng 6,04 triệu m³, nhu cầu sử dụng khoảng 6,50 triệu m³, đáp ứng 93% nhu cầu. Tuy nhiên, trong thực tế vẫn còn thiếu cục bộ ở một số dự án lớn, trọng điểm như: Khu đô thị sinh thái Coastal Quảng Ngãi, Dự án đường Hoàng Sa – Dốc Sỏi. Khu vực phía Tây tổng công suất được cấp phép khai thác khoảng 1,29 triệu m³, nhu cầu sử dụng 1,50 triệu m³, đáp ứng 86% nhu cầu. 

Qua số liệu tổng hợp cho thấy, tại khu vực phía Đông nguồn cung đá xây dựng và đất san lấp cơ bản đáp ứng nhu cầu, riêng nguồn cung cát xây dựng còn thiếu nghiêm trọng. Đối với khu vực phía Tây, cả ba loại vật liệu đều thiếu, đặc biệt là đá xây dựng và cát xây dựng đang ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ triển khai các công trình, dự án, đặc biệt là các dự án đầu tư công trọng điểm.  

Sở Xây dựng Quảng Ngãi cho biết, xét về tài nguyên khoáng sản, tỉnh vẫn có khả năng đáp ứng nhu cầu phát triển trong trung và dài hạn. Tuy nhiên, khó khăn, thiếu vật liệu thông thường hiện nay chủ yếu là do tiến độ hoàn thiện thủ tục cấp phép khai thác, việc đưa các mỏ đã quy hoạch, đã trúng đấu giá vào khai thác và khả năng khai thác thực tế trong ngắn hạn, đặc biệt đối với cát xây dựng và khu vực phía Tây, đá ở phía đông của tỉnh. 

Nguyên nhân của tình trạng trên là do nhiều dự án giao thông, khu đô thị, khu công nghiệp và công trình trọng điểm trên địa bàn tỉnh triển khai đồng thời, làm nhu cầu vật liệu xây dựng tăng nhanh. Trong khi công tác khảo sát, dự báo và đăng ký nhu cầu vật liệu của một số chủ đầu tư, ban quản lý dự án, địa phương có thời điểm chưa sát thực tế; chưa xác định đầy đủ khối lượng, thời điểm sử dụng, nguồn cung. 

Một số mỏ đá (còn 11 mỏ) khu vực phía Tây đã thu hồi giấy phép hoặc không gia hạn giấy phép khai thác khoáng sản chưa được xem xét để cấp lại giấy phép khai thác. Một số mỏ đã hết hạn mức khai thác trong năm, nhất là đá, đất đắp.

Việc hoàn thiện hồ sơ thăm dò, môi trường, đất đai và các thủ tục liên quan để cấp phép khai thác còn kéo dài; việc bồi thường, thỏa thuận quyền sử dụng đất để tiếp cận khu vực mỏ còn gặp nhiều khó khăn. Đồng thời, một số doanh nghiệp trúng đấu giá chưa chủ động hoàn thiện hồ sơ theo quy định, dẫnđến nhiều mỏ đã trúng đấu giá nhưng chưa được cấp phép và đưa vào khai thác.

Một số công trình ở khu vực không có mỏ vật liệu được quy hoạch, nên không thuận lợi trong việc tiếp cận nguồn vật liệu tại các mỏ đang khai thác; vận chuyển xa. Một phần sản lượng khoáng sản được khai thác trên địa bàn được tiêu thụ ngoài tỉnh, trong khi năng lực sản xuất chưa đáp ứng nhu cầu trên địa bàn tỉnh, dẫn đến thiếu hụt nguồn cung. 

Tỉnh ưu tiên nguồn cung vật liệu xây dựng phục vụ công trình, dự án trọng điểm. 

Để khắc phục tình trạng thiếu hụt nguồn cung vật liệu xây dựng thông thường, đồng thời chủ động bảo đảm nguồn khoáng sản phục vụ phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh trong trung và dài hạn, Sở Xây dựng đề xuất UBND tỉnh chỉ đạo triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp.

Trong năm 2026, tập trung tháo gỡ, đưa các mỏ đã có cơ sở pháp lý hoặc đã trúng đấu giá vào khai thác: Rà soát, lập danh sách cụ thể các mỏ đã trúng đấu giá quyền khai thác khoáng sản nhưng chưa được cấp phép khai thác; phân loại nguyên nhân chậm triển khai theo từng nhóm thủ tục về thăm dò, môi trường, đất đai, bồi thường, giải phóng mặt bằng và các thủ tục có liên quan để xác định rõ trách nhiệm, thời hạn xử lý.

Đối với các đơn vị trúng đấu giá có đủ điều kiện, yêu cầu khẩn trương hoàn thiện hồ sơ, thủ tục theo quy định để sớm cấp phép và đưa mỏ vào khai thác; đối với các trường hợp chậm triển khai kéo dài, không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ theo quy định thì xem xét xử lý theo thẩm quyền. Khẩn trương tham mưu UBND tỉnh cấp phép khai thác đối với 05 mỏ cát đã hoàn thành công tác thăm dò, phục vụ nguồn vật liệu cho Dự án đầu tư xây dựng, cải tạo nâng cấp Tỉnh lộ 676 nối từ huyện Kon Plông, tỉnh Kon Tum với các huyện Sơn Tây, Sơn Hà, tỉnh Quảng Ngãi.

Đối với 11 mỏ đá khu vực phía Tây đã bị thu hồi hoặc không được gia hạn giấy phép khai thác, rà soát từng trường hợp, nghiên cứu các quy định hiện hành để tham mưu phương án xử lý phù hợp, tạo điều kiện khôi phục nguồn cung trong trường hợp đủ điều kiện pháp lý. Tăng cường cấp phép khai thác đối với các khu vực khoáng sản đủ điều kiện để áp dụng cơ chế đặc thù đối với các công trình, dự án theo quy định.

Tăng cường năng lực cung ứng của các mỏ đang hoạt động: Rà soát các mỏ đá, cát và đất san lấp đang được cấp phép khai thác nhưng sản lượng thực tế thấp hơn đáng kể so với công suất được cấp phép; xác định nguyên nhân và yêu cầu chủ đầu tư có giải pháp nâng công suất khai thác phù hợp. Đối với các mỏ đủ điều kiện theo quy định, nghiên cứu việc điều chỉnh, nâng công suất khai thác hoặc gia hạn giấy phép để bổ sung nguồn cung trong thời gian sớm nhất, nhất là các mỏ có vị trí thuận lợi đối với các công trình, dự án đang có nhu cầu vật liệu lớn.

Tăng hạn mức cho một số mỏ có năng lực khai thác để cung ứng cho các dự án đầu tư công, dự án quan trọng phạm vi trên địa bàn của tỉnh. Ưu tiên rà soát, kết nối nguồn vật liệu từ các khu vực đang có khả năng cung ứng cho các khu vực thiếu hụt, trên cơ sở tuân thủ quy định pháp luật, bảo đảm chất lượng và hiệu quả vận chuyển.

Ưu tiên bảo đảm vật liệu cho các công trình trọng điểm: Yêu cầu các chủ đầu tư, ban quản lý dự án rà soát lại nhu cầu vật liệu theo tiến độ thi công thực tế, xác định rõ khối lượng, chủng loại, thời điểm cần vật liệu và nguồn cung dự kiến. Đối với các dự án trọng điểm, dự án có khối lượng sử dụng vật liệu lớn, chủ đầu tư phải chủ động lập kế hoạch bảo đảm nguồn vật liệu theo từng giai đoạn thi công, theo dõi khả năng cung ứng của các mỏ, kịp thời điều chỉnh phương án khi có nguy cơ thiếu vật liệu.

Tập trung tháo gỡ nguồn đất san lấp cho các dự án đang thiếu cục bộ như Khu đô thị sinh thái Coastal Quảng Ngãi, Dự án đường Hoàng Sa - Dốc Sỏi, nguồn đá cho Dự án đầu tư xây dựng, cải tạo nâng cấp Tỉnh lộ 676 và các dự án quan trọng khác.

Giai đoạn 2027 – 2030: Đẩy nhanh đấu giá và đưa các khu vực khoáng sản vào khai thác: Tiếp tục tổ chức đấu giá quyền khai thác khoáng sản theo kế hoạch được phê duyệt, nhưng phải gắn tiến độ đấu giá với dự báo nhu cầu vật liệu và tiến độ thực hiện các dự án lớn.

Hình thành cơ chế đảm bảo nguồn vật liệu ngay từ giai đoạn chuẩn bị dự án: Đối với các dự án đầu tư công, dự án trọng điểm và dự án có nhu cầu vật liệu lớn, việc xác định nguồn vật liệu phải được thực hiện ngay từ bước chuẩn bị đầu tư. Hồ sơ dự án cần xác định sơ bộ nhu cầu từng loại vật liệu, nguồn cung dự kiến, cự ly vận chuyển, khả năng cung ứng và phương án thay thế khi nguồn cung chủ yếu gặp khó khăn.

Phát triển nguồn vật liệu thay thế, giảm phụ thuộc vào nguồn khoáng sản tự nhiên: Khuyến khích nghiên cứu, sử dụng cát nghiền thay thế một phần cát tự nhiên trong sản xuất bê tông, vữa và các sản phẩm vật liệu xây dựng phù hợp với tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật; nghiên cứu sử dụng hợp lý các nguồn vật liệu từ đất đào của các công trình, dự án và vật liệu tái chế từ chất thải xây dựng sau khi được xử lý, đáp ứng yêu cầu kỹ thuật và môi trường./.

Minh Hương