Đầm Lập An có tên gọi khác là đầm An Cư nằm dưới chân đèo Phú Gia, được bao bọc bởi dãy núi Bạch Mã hùng vĩ và vịnh Lăng Cô, được giới trẻ mệnh danh là một trong những địa điểm ngắm bình minh và hoàng hôn đẹp nhất nhì xứ Huế.
Với cảnh sắc thiên nhiên cùng sự đa dạng về nguồn lợi thủy sản, thời gian tới, TP. Huế triển khai đồng bộ giải pháp quản lý và phát triển sản xuất thuỷ sản gắn với du lịch sinh thái, bảo tồn mặt nước đầm Lập An hài hòa, bền vững, đảm bảo điều kiện theo quy định và sinh kế lâu dài cho cộng đồng ngư dân sống dựa vào nguồn lợi thủy sản vùng đầm phá.
Thành phố sẽ đánh giá một cách đầy đủ về hiện trạng điều kiện tự nhiên, nguồn lợi thuỷ sản, hiện trạng sản xuất thuỷ sản và một số hoạt động khác (du lịch, bảo tồn,...), cũng như quản lý khai thác nuôi trồng thuỷ sản tại đầm Lập An. Khơi thông dòng chảy, các khu vực bồi lấp ở đầm Lập An và sắp xếp vùng nuôi trồng thủy sản phù hợp với điều kiện của địa phương, đảm bảo điều kiện theo quy định.
Bên cạnh đó, rà soát diện tích, các hình thức nuôi trồng thủy sản có sử dụng diện tích đất, mặt nước tự nhiên vùng đầm Lập An đưa vào xây dựng Kế hoạch, Chương trình, Dự án, Đồ án,...phát triển nuôi trồng thủy sản trình cơ quan có thẩm quyền phê duyệt để đảm bảo các hộ nuôi trồng thủy sản thực hiện đăng ký nuôi trồng thủy sản lồng bè, đối tượng thủy sản nuôi chủ lực, đáp ứng đủ các điều kiện theo quy định của pháp luật.
Cảnh sắc thiên nhiên hùng vĩ tạo lợi thế để thành phố phát triển du lịch sinh thái tại khu vực đầm Lập An.
Quản lý hoạt động nuôi hàu tại đầm Lập An đảm bảo chuyển đổi 100% diện tích nuôi hàu ứng dụng vật liệu nuôi thân thiện môi trường, gắn với cảnh quan kết họp phát triển du lịch. Ứng dụng công nghệ được đẩy mạnh triển khai với mục tiêu đến năm 2030 có tối thiểu 70% vùng nuôi được quản lý GPS, 100% quản lý trên cơ sở dữ liệu số và giám sát môi trường trực tuyến.
Thành phố chú trọng phục hồi cảnh quan, môi trường, hệ sinh thái vùng đầm Lập An kết hợp phát huy tốt các ưu thế về thiên nhiên của vùng đầm phá, khu vực biển để khai thác có hiệu quả và phát triển tốt tiềm năng du lịch sinh thái biển đảo.
Đảm bảo cho mục tiêu phục hồi hệ sinh thái, thành phố triển khai đánh giá hiện trạng môi trường, hiện trạng các nguồn xả thải vào đầm Lập An và tiềm năng nguồn lợi thủy sản, hệ sinh thái thủy sinh, rừng ngập mặn và tiềm năng khai thác, nuôi trồng thủy sản vùng, sức tải môi trường: đối với nuôi hàu, nuôi cá, du lịch, nhà hàng...đầm Lập An, vùng ven biển Lăng Cô bằng công nghệ: GIS, Drone, ảnh vệ tinh, AI, Flycam...để xây dựng bản đồ số làm cơ sở định hướng trong quy hoạch, phát triển sinh kế, phục hồi môi trường hệ sinh thái trong khu vực.
Một trong những nhiệm vụ quan trọng là rà soát, khơi thông các khu vực bị bồi lấp, ảnh hưởng đến lưu thông dòng chảy. Khơi thông, nạo vét và xây dựng đê kè chống sạt lở khu vực cửa biển Lăng Cô, tạo điều kiện môi trường thông thoáng, thu hút các đối tượng thủy sản từ biển vào vùng đầm Lập An sinh sản giúp gia tăng nguồn lợi thủy sản tự nhiên, cân bằng hệ sinh thái vùng đầm Lập An. Khơi thông các khu vực bị bồi lấp tự nhiên làm cản trở lưu thông dòng chảy và ảnh hưởng đến giao thông đường thủy. Xây dựng bờ đê, kè để chống xói mòn, sạt lở và tăng cao giá trị về mặt cảnh quan.
Để phục hồi hệ sinh thái tại đầm, thành phố rà soát sắp xếp lại nuôi trồng thủy sản vùng đầm Lập An để chuyển đổi nuôi hàu, vẹm và nuôi cá lồng theo hướng thân thiện môi trường kết hợp với phát triển du lịch. Kiểm kê số lượng các hộ nuôi hàu, nuôi trồng thuỷ sản bằng lồng bè. Triển khai để đăng ký nhu cầu nuôi, xác định các đối tượng nuôi ưu tiên theo từng vùng trên đầm.
Kiểm kê số lượng các hộ nuôi hàu hiện có; diện tích mặt nước, số lượng cọc, số lượng lồng đang nuôi trồng thuỷ sản. Tổ chức khảo sát, lập dự án triển khai tháo dỡ các cọc hàu hiện trạng, lắp đặt mới cột mốc và bảng hiệu phân chia khu vực nuôi trong vùng nuôi hàu, vẹm, nuôi cá lồng theo phân vùng được phê duyệt (dự kiến khoảng 100 ha).
Triển khai tháo dỡ các cọc hàu hiện có trong vùng nuôi hàu đã được cắm mốc, khoanh vùng sau khi dự án tháo dỡ các cọc hàu được phê duyệt. Nuôi cá lồng di chuyển đến các khu vực nước sâu có lưu tốc dòng chảy đảm bảo và điều kiện môi trường phù hợp đã được khảo sát, xây dựng kế hoạch phát triển nuôi cá lồng trong vùng đầm Lập An. Tổ chức quản lý và bố trí, sắp xếp lại nghề nuôi hàu, nuôi cá lồng vào các phân vùng được phê duyệt.
Xây dựng các mô hình nuôi thí điểm theo tổ hợp tác sản xuất về nuôi hàu theo phương thức nuôi giá thể đảm bảo môi trường và cảnh quan. Theo dõi, đánh giá và xây dựng chuyển đổi dần theo lộ trình thích họp từ nghề nuôi hàu truyền thống sang nuôi công nghiệp (nuôi treo giá thể trong lồng bè di động), đối tượng nuôi là hàu tự nhiên, có sẵn nguồn giống trong đầm phá và hàu Thái Bình Dương nhập từ các tỉnh, chỉ sử dụng nguồn sinh vật phù du tự nhiên vốn phong phú trong vùng đầm phá làm thức ăn.
Hoạt động nuôi trồng thủy sản được rà soát, sắp xếp để không ảnh hưởng đến hệ sinh thái tại khu vực.
Xây dựng chính sách hỗ trợ người dân nuôi hàu sau khi thực hiện sắp xếp, chuyển đổi và xây dựng Quy chế quản lý vùng nuôi gắn kết với hoạt động kinh doanh dịch vụ du lịch. Tổ chức thực hiện việc cấp Giấy xác nhận cho người dân nuôi cá lồng tại các khu vực đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt theo định mức số lượng lồng nuôi, diện tích cho phép, quy cách và hệ thống cơ sở hạ tầng (lồng, bè, nhà bè quản lý,...) đảm bảo không ảnh hưởng đến môi trường, mỹ quan vùng đầm Lập An.
Khu vực nuôi rong biển: Tại các vùng có chất lượng nước trong sạch, độ mặn phù hợp nhằm hấp thu lượng các bon, NH3 ...từ các hoạt động kinh doanh nhà hàng, nuôi trồng thủy sản trong khu vực. Khoanh vùng và giao khoán cho các tổ cộng đồng tổ chức nuôi tự nhiên các đối tượng nhuyễn thể bản địa như ngao dầu, ngao bến tre, sò huyết tại các khu vực bãi bồi tự nhiên trong đầm Lập An nhằm làm sạch môi trường, giảm lượng mùn bã hữu cơ và tăng thu nhập cho cộng đồng ngư dân.
Thành phố tiến hành xác định nhu cầu chuyển đổi nghề, kiện toàn tổ, đội, chi hội thủy sản, xây dựng tổ chức theo hướng dẫn Đồng quản lý nghề cá trong Luật Thủy sản, vận động ngư dân vào tổ, đội, HTX nghề cá. Tập huấn nghề, hỗ trợ chuyển đổi sinh kế và giảm mật độ ngư cụ tự nhiên trong đầm phá nhằm phục hồi lại nguồn lợi tự nhiên.
Thành phố xác định, hệ sinh thái vùng đầm Lập An bao gồm nhiều thành phần loài, động thực vật thủy sinh. Do đó, cần chú trọng nắm bắt các loài có nguy cơ suy giảm để bảo vệ, bổ sung nhằm bảo vệ tính đa dạng sinh học và nguồn giống tự nhiên của các loài thủy sản, bảo vệ và phát huy trồng thảm rừng ngập mặn để bảo tồn cảnh quan tự nhiên. Tạo ra sinh cảnh sống thích hợp cho thủy sinh bằng cách di trồng, phục hồi thảm cỏ biến, rong biển tại đáy đầm, từ đó thu hút sự tập trung ấu trùng thủy sinh và tôm, cua, cá đến kiếm mồi,...
Khai thác, sử dụng mặt nước đầm Lập An phải gắn với bảo vệ môi trường; giảm thiểu các xung đột môi trường (gồm xung đột về lợi ích kinh tế, về mặt bằng và tác động xấu về môi trường,...) của hoạt động nuôi trồng, khai thác thủy sản đến cáchoạt động kinh tế khác trong đầm Lập An và toàn vùng bờ Lăng Cô. Bảo vệ môi trường luôn gắn chặt với phát triển nuôi trồng, khai thác thủy sản một cách bền vững, lâu dài và được cụ thể hóa bằng các kế hoạch hành động ở từng cấp chính quyền địa phương, từng nhóm cộng đồng cư dân.
Thành phố hướng tới mục tiêu, thành lập khu bảo vệ nguồn lợi thủy sản khu vực đầm Lập An gắn với khu bảo tồn biển Bắc Hải Vân, tạo hành lang di cư sinh sản, phát triển nguồn lợi thủy sản từ khu vực đầm Lập An đến khu bảo tồn biển Bắc Hải Vân đang được thành lập, góp phần xây dựng phục hồi hệ sinh thái bền vững về môi trường, cảnh quan, đa dạng thành phần loài./.
Thanh Vân