Thời gian qua, thể chế, chính sách về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã được tích cực hoàn thiện, đặc biệt là đối với phát triển công nghệ chiến lược – lĩnh vực được xác định giữ vai trò then chốt trong nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Các cơ quan của Quốc hội và Chính phủ đã phối hợp tích cực trong xây dựng mới, sửa đổi, bổ sung hệ thống văn bản pháp luật từ luật, nghị định đến thông tư và hướng dẫn chuyên ngành. Nổi bật là Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2025 đã quy định rõ các chương trình, nhiệm vụ phục vụ phát triển công nghệ chiến lược. Cùng với đó, Luật Công nghệ cao năm 2025 đã xác lập khung khái niệm, tiêu chí và chính sách đối với công nghệ chiến lược, sản phẩm và doanh nghiệp trong lĩnh vực này.
Thực hiện chỉ đạo của Tổng Bí thư tại Thông báo kết luận số 22-TB/CQTTBCĐ, Bộ Khoa học và Công nghệ đang chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành, địa phương rà soát, đề xuất sửa đổi, bổ sung danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược trên cơ sở Quyết định số 1131/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.
Việc hoàn thiện danh mục được thực hiện theo hướng bám sát tiêu chí của Luật Công nghệ cao, đồng thời quán triệt yêu cầu: Công nghệ chiến lược phải xuất phát từ nhu cầu phát triển, nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế; gắn với lợi thế trong nước; có khả năng hình thành sản phẩm, thị trường và chuỗi giá trị.
Danh mục này cũng được định hướng phân loại rõ giữa các nhóm công nghệ có thể triển khai ngay với vai trò dẫn dắt của doanh nghiệp và các công nghệ nền tảng, công nghệ lõi cần Nhà nước tập trung đầu tư. Qua đó, bảo đảm phân bổ nguồn lực có trọng tâm, tránh dàn trải, hướng tới hình thành các ngành công nghiệp mới và tăng cường tự chủ công nghệ.
Bộ Khoa học và Công nghệ đẩy nhanh việc rà soát, hoàn thiện danh mục và sản phẩm công nghệ chiến lược.
Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, việc rà soát, điều chỉnh danh mục công nghệ chiến lược cần bám sát các tiêu chí quy định tại Luật Công nghệ cao số 133/2025/QH15, đồng thời hướng tới mục tiêu nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh, hình thành các ngành công nghiệp mới và bảo đảm tự chủ trong những lĩnh vực then chốt.
Danh mục công nghệ chiến lược được định hướng theo hai nhóm chính. Nhóm thứ nhất là các công nghệ đã có thị trường, có thể tạo ra tác động lớn, trực tiếp trong ngắn hạn đối với nền kinh tế, như nông – lâm – thủy sản, công nghiệp chế biến, dệt may, da giày, xây dựng, thép, năng lượng…
Nhóm thứ hai là các công nghệ tạo động lực tăng trưởng mới, mang tính nền tảng cho tương lai hoặc bảo đảm tự chủ trong các lĩnh vực an ninh, quốc phòng. Đây là những lĩnh vực có hàm lượng khoa học cao, đòi hỏi đầu tư dài hạn như công nghệ đường sắt tốc độ cao, công nghệ lượng tử, công nghệ tên lửa, lò phản ứng hạt nhân quy mô nhỏ hay công nghệ không gian tầm thấp (vệ tinh nhỏ, UAV…).
Đối với từng công nghệ hoặc sản phẩm công nghệ chiến lược, Bộ Khoa học và Công nghệ yêu cầu phải xác định rõ các nội dung then chốt như: Mục tiêu phát triển; chỉ tiêu đầu ra; bài toán cần giải quyết; địa chỉ ứng dụng; thị trường mục tiêu; cơ hội và thách thức khi cạnh tranh quốc tế. Đặc biệt, các đề xuất cần làm rõ tiềm năng thay thế nhập khẩu, khả năng xuất khẩu, cũng như dự báo tác động đến các lĩnh vực liên quan, nhất là khả năng tạo ra các sản phẩm lưỡng dụng. Bên cạnh đó, việc hạch toán sơ bộ hiệu quả kinh tế - xã hội cũng được đặt ra như một yêu cầu bắt buộc, làm cơ sở xác định thứ tự ưu tiên, cơ chế hỗ trợ và phương thức tổ chức thực hiện.
Bộ Khoa học và Công nghệ đề nghị các bộ, ngành, địa phương và các tổ chức liên quan khẩn trương rà soát, điều chỉnh, bổ sung và đăng ký danh mục công nghệ chiến lược, sản phẩm công nghệ chiến lược theo các mẫu hướng dẫn kèm theo. Các đề xuất cần được gửi về Bộ Khoa học và Công nghệ và Văn phòng Trung ương Đảng trước ngày 5/4/2026 để tổng hợp, báo cáo Thường trực Ban Chỉ đạo trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.
Trong tháng 4/2026, Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết sẽ tập trung triển khai các nhiệm vụ trọng tâm nhằm thực hiện hiệu quả Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về công nghệ chiến lược. Đáng chú ý, Bộ sẽ phối hợp với các bộ, ngành liên quan rà soát và hoàn thiện Danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược, trình Thủ tướng Chính phủ; tham mưu thành lập Tổ Công tác điều phối liên ngành để thực hiện nhiệm vụ về công nghệ chiến lược.
Bộ cũng sẽ chủ trì, phối hợp với bộ, ngành liên quan rà soát, hoàn thiện cơ chế tài chính, kinh phí cho phát triển công nghệ chiến lược, trọng tâm là các cơ chế đặc thù gắn với kết quả đầu ra và chấp nhận rủi ro có kiểm soát, cơ chế ưu đãi về thuế, tín dụng, hỗ trợ lãi suất, đồng tài trợ công - tư, cơ chế sử dụng ngân sách nhà nước đặt hàng mua sắm (hoàn thành trong tháng 5/2026)./.
Mai Anh