Phát huy nguồn lực từ chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng

Chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng đang trở thành một trong những nguồn lực hỗ trợ người dân tham gia bảo vệ, phát triển rừng. Với địa bàn nhiều rừng núi như tỉnh Quảng Ngãi, diện tích rừng lớn, việc duy trì nguồn thu từ dịch vụ môi trường rừng không chỉ góp phần giảm áp lực ngân sách cho công tác quản lý, bảo vệ rừng mà còn tạo thêm động lực để cộng đồng, hộ gia đình và các chủ rừng nâng cao trách nhiệm.

Nguồn kinh phí được chi trả giúp người dân có thêm điều kiện tuần tra, kiểm soát, phát hiện và ngăn chặn các hành vi xâm hại tài nguyên rừng. Qua đó, ý thức bảo vệ rừng từng bước được nâng lên, góp phần duy trì độ che phủ, bảo vệ nguồn nước và hệ sinh thái tự nhiên.

Đối với người dân Trà Bồng, chính sách này còn có ý nghĩa trong cải thiện sinh kế, nhất là tại những khu vực đời sống còn phụ thuộc nhiều vào tài nguyên rừng. Việc gắn quyền lợi với trách nhiệm bảo vệ rừng đang tạo nền tảng để công tác quản lý rừng trên địa bàn ngày càng hiệu quả.

Xã Trà Bồng có 4 cộng đồng tham gia quản lý, bảo vệ 166,31 ha rừng cung ứng dịch vụ môi trường rừng. Diện tích quy đổi để chi trả dịch vụ môi trường rừng là 137,86 ha, thuộc các cộng đồng thôn Kà Tinh, thôn Bắc, thôn Tây và thôn 1.

Sau sáp nhập, dù tên gọi các thôn đã có sự thay đổi, song các cộng đồng nhận quản lý, bảo vệ rừng vẫn giữ nguyên tên gọi và bộ máy tổ chức, không ảnh hưởng đến công tác quản lý, bảo vệ các diện tích rừng đã được giao. Theo đại diện phòng Kinh tế xã Trà Bồng cho biết, ngay từ đầu năm, UBND xã đã chủ động triển khai các biện pháp quản lý, bảo vệ và phát triển rừng theo kế hoạch được giao.

Công tác tuần tra, kiểm tra, giám sát và tuyên truyền pháp luật về bảo vệ rừng được thực hiện thường xuyên, góp phần giảm thiểu các vụ vi phạm. Trong đó, chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng đóng góp vai trò đặc biệt quan trọng đối với công tác bảo vệ rừng của địa phương. Nhờ chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng, các hộ dân tham gia quản lý, bảo vệ đã có thêm nguồn thu nhập.

Người dân tuần tra, bảo vệ rừng. (Ảnh: NT). 

Không những vậy, bà con có thể hưởng lợi từ những sản vật của rừng như mật ong hay cây mây trong giới hạn cho phép. Nhờ đó, người dân có sinh kế, ổn định cuộc sống hơn, vươn lên thoát nghèo, góp phần giúp giảm tỉ lệ hộ nghèo của xã xuống còn 3,26%.

Điểm đặc biệt là chính sách đã thay đổi hoàn toàn suy nghĩ của người dân, từ việc đốt phá rừng làm nương rẫy chuyển sang bảo vệ chặt chẽ diện tích rừng gần khu nương rẫy canh tác. Tín hiệu tích cực mang lại là trong những năm gần đây, trên địa bàn xã Trà Bồng không xảy ra tình trạng xâm lấn, phá hoại rừng.

Cộng đồng thôn 1, xã Trà Bồng nhận quản lý, bảo vệ 90,76 ha rừng từ năm 2019, diện tích quy đổi hưởng chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng. Cộng đồng có 96 hộ tham gia quản lý, bảo vệ, được chia thành 6 nhóm, tổ chức tuần tra, kiểm soát diện tích rừng được giao với tần suất 1 tháng 2 lần. Theo Tổ trưởng Tổ cộng đồng thôn 1 cho biết, để tạo điều kiện cho bà con trong thôn được tham gia quản lý, bảo vệ rừng, ông đã đưa tất cả các hộ dân có sức khỏe vào tổ cộng đồng.

Trong quá trình tuần tra, kiểm soát, nếu phát hiện rừng bị xâm phạm, các thành viên sẽ nhanh chóng thông báo cho tổ trưởng để báo cáo với lực lượng chức năng. Nhờ sự đồng lòng, chung sức của cả cộng đồng, từ khi nhận quản lý, bảo vệ, diện tích rừng được giao cho thôn không xảy ra vi phạm luật lâm nghiệp. Năm 2025, cộng đồng thôn nhận được gần 46 triệu đồng từ chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng.

Còn tại xã Tu Mơ Rông, nơi có gần 1.800 ha rừng được giao cho các cộng đồng, hộ gia đình quản lý, bảo vệ. Trong số đó, có 4 cộng đồng dân cư nhận bảo vệ hơn 546 ha rừng, với diện tích quy đổi gần 492 ha hưởng chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng. Theo lãnh đạo UBND xã Tu Mơ Rông cho biết, trước đây, do tập quán du canh, du cư, không ít trường hợp bà con nhân dân phát rừng để làm nương rẫy, chủ yếu dùng để trồng sắn, lúa rẫy nên hiệu quả kinh tế thấp.

Tuy nhiên, từ khi nhận quản lý, bảo vệ rừng, nhận thức của người dân đã từng bước được nâng lên, thay đổi dần suy nghĩ canh tác nông nghiệp khi thấy được lợi ích từ rừng. Bà con đã hiểu được rừng mang lại nguồn lợi lớn, tạo nguồn sinh kế bền vững, giúp bà con có được nguồn thu nhập, cải thiện đời sống.

Chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng góp phần tạo sinh kế lâu dài cho người dân địa phương. 

Từ số tiền chi trả dịch vụ môi trường rừng, người dân đã có tiền để trang trải cuộc sống, cho con cái ăn học, thậm chí là mua các vật dụng trong gia đình, hay mua cả trâu, bò, dê để chăn nuôi. Quan trọng hơn cả là nhận thức của bà con đã được nâng lên rõ rệt, không còn tư tưởng phá rừng để mở rộng diện tích canh tác.

Đơn cử, tại thôn Ty Tu, cộng đồng thôn nhận quản lý, bảo vệ 192 ha rừng từ năm 2023. Với 84 hộ tham gia, cộng đồng đã chia thành 3 nhóm, phân công đi tuần tra, kiểm soát diện tích rừng được giao mỗi tháng 2 lần. Khi phát hiện sự việc bất thường, các thành viên trong nhóm sẽ nhanh chóng thông báo cho Tổ trưởng để xử lý, hoặc báo cho cơ quan chức năng giải quyết nếu vượt quá thẩm quyền. Tổ trưởng Tổ cộng đồng thôn Ty Tu cho biết, thông thường, các nhóm sẽ đi tuần tra, kiểm soát vào ngày 1 và 15 hàng tháng.

Cộng đồng thôn cũng lập nhóm zalo, facebook để cập nhật hành trình tuần tra, kiểm soát diện tích rừng, cũng như thông báo sớm những phát hiện để có phương án xử lý. Năm 2023, một vụ cháy rừng nhỏ cũng đã được phát hiện sớm, cộng đồng đã tiến hành nhanh chóng dập lửa nên không bị cháy lan, giảm được thiệt hại về rừng. Năm 2025, cộng đồng nhận được 202 triệu đồng. Đặc biệt, vừa qua bà con cũng tự nguyện trả lại gần 16ha đất rừng đã được khai hoang để trồng lúa rẫy, với mong muốn sau khi trở lại hiện trạng rừng thì sẽ được đưa vào diện tích nhận chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng.

Chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng không chỉ là giải pháp huy động nguồn lực cho bảo vệ rừng mà còn góp phần tạo sinh kế, nâng cao vai trò của người dân trong quản lý tài nguyên. Khi nguồn kinh phí được chuyển đến đúng đối tượng, người dân có thêm điều kiện tham gia tuần tra, chăm sóc và bảo vệ diện tích rừng được giao, qua đó hạn chế nguy cơ xâm hại và suy giảm tài nguyên.

Đây cũng là cơ sở để tăng cường sự gắn kết giữa chính quyền, chủ rừng và cộng đồng trong công tác bảo vệ rừng lâu dài. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, thiên tai và áp lực lên tài nguyên tự nhiên ngày càng gia tăng, việc duy trì và phát huy hiệu quả chính sách này có ý nghĩa quan trọng đối với các khu vực có rừng trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi.

Mai Lan