Tại TP. Huế, giai đoạn 2020-2025 ghi nhận đầy đủ các loại thiên tai đặc trưng gồm bão và áp thấp nhiệt đới; mưa lớn, lũ, ngập lụt; lũ quét, sạt lở đất; sạt lở bờ sông, bờ biển và nước dâng do bão; nắng nóng; không khí lạnh, rét đậm, rét hại; dông, lốc, sét, mưa đá; và động đất cường độ nhỏ. Mưa lớn, lũ và ngập lụt tiếp tục là nhóm thiên tai xảy ra thường xuyên, có phạm vi ảnh hưởng rộng và gây hậu quả nghiêm trọng nhất.
Khu vực miền núi phía Tây, gồm A Lưới, Nam Đông, Khe Tre và các tuyến giao thông qua địa hình dốc, thường chịu tác động chính của mưa rất lớn, lũ quét và sạt lở đất. Vùng hạ lưu sông Hương, sông Bồ, khu vực đô thị trung tâm và các vùng thấp trũng quanh đầm phá Tam Giang-Cầu Hai thường xuyên bị ngập sâu, kéo dài. Dải ven biển và cửa sông từ Phong Quảng, Thuận An đến Vinh Lộc, Chân Mây-Lăng Cô chịu tác động tổng hợp của gió mạnh, sóng lớn, nước dâng và xói lở bờ biển.
Trước diễn biến phức tạp của tình hình thiên tai, các địa phương chủ động rà soát khu vực nguy cơ sạt lở cao, chủ động phương án ứng phó.
Theo đánh giá của Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố, nguy cơ lũ quét, sạt lở đất tăng nhanh khi mưa lớn kéo dài làm đất bão hòa, đặc biệt sau các chuỗi mưa liên tiếp hoặc khi khu vực đã chịu ảnh hưởng của một đợt mưa trước đó. Hoạt động đào, cắt mái dốc, xây dựng đường giao thông và công trình trên sườn dốc cũng có thể làm tăng mức độ mất ổn định tại một số vị trí.
Trong giai đoạn 2020-2025, nhiều điểm sạt lở đã làm ách tắc giao thông, hư hỏng công trình và đe dọa khu dân cư. Riêng đợt mưa lũ cuối tháng 10 - đầu tháng 11/2025 ghi nhận 38 điểm sạt lở trên địa bàn thành phố. Các tuyến và khu vực cần đặc biệt lưu ý gồm Quốc lộ 49, đường Hồ Chí Minh, tuyến La Sơn - Túy Loan, các đường tỉnh và đường liên xã miền núi; khu vực A Lưới, Nam Đông, Khe Tre, Bình Điền, Chân Mây - Lăng Cô và các khu dân cư ven sườn dốc, ven sông suối miền núi.
Đáng chú ý, quá trình sạt lở bờ sông, bờ biển là quá trình diễn biến thường xuyên, chịu tác động tổng hợp của dòng chảy lũ, sóng và dòng chảy ven bờ, bão và áp thấp nhiệt đới, biến động nguồn bùn cát, các công trình chỉnh trị và bảo vệ bờ và nước biển dâng. Thống kê của ngành chức năng thành phố cho thấy, đối với bờ sông, trong khoảng 1.056 km bờ các sông chính, hơn 64 km đang bị sạt lở, trong đó hơn 44 km sạt lở nặng, tập trung trên sông Hương, sông Bồ, sông Ô Lâu và một số sông, suối khác. Sạt lở ảnh hưởng trực tiếp đến hơn 1.000 hộ dân, làm mất trên 60 ha đất canh tác và đe dọa đường giao thông, trạm bơm, đường điện, công trình di tích và hạ tầng ven sông.
Đối với bờ biển, khoảng gần 30 km trong tổng số khoảng 128 km đường bờ biển có biểu hiện xói lở, trong đó trên 10 km xói lở nặng. Các khu vực thường xuyên chịu tác động lớn gồm Quảng Công, Quảng Ngạn (Phong Quảng); Hải Dương, Thuận An, Phú Thuận; Giang Hải và Vinh Hiền (Vinh Lộc).
Rủi ro lũ quét và sạt lở đất của thành phố không phân bố đều trên toàn thành phố mà tập trung tại A Lưới 1-5, Nam Đông, Long Quảng, Khe Tre, Bình Điền, các vùng đồi núi thuộc Hương Trà, Kim Trà, Phong Điền, Phong Phú, Phong Thái, Phú Lộc và Chân Mây-Lăng Cô và các hành lang giao thông qua địa hình dốc. Trong từng xã, các khu dân cư ven suối, dưới chân dốc, taluy đường, công trường và điểm sạt lở cũ có thể có rủi ro cao hơn đáng kể so với mức chung.
Hiện nay thành phố đã có bản đồ phân vùng hiểm họa, mạng lưới theo dõi mưa, hệ thống cảnh báo đa kênh và lực lượng có kinh nghiệm xử lý sự cố. Tuy nhiên, bản đồ và cảnh báo chưa đủ chi tiết đến từng điểm dân cư, dữ liệu điểm sạt lở chưa thống nhất, nhiều tuyến giao thông thiếu phương án thay thế và khả năng huy động máy móc, cứu hộ có thể bị quá tải khi nhiều điểm xảy ra đồng thời. Vì vậy, Kế hoạch phòng, chống thiên tai giai đoạn 2026-2030 cần ưu tiên lập bản đồ chi tiết cho các điểm trọng yếu, quản lý cơ sở dữ liệu sạt lở, theo dõi vết nứt và ngưỡng mưa, rà soát hộ cần di dời, nâng cấp thoát nước và ổn định taluy, bảo đảm tuyến tiếp cận thay thế và xây dựng quy trình an toàn cho lực lượng cứu hộ.
Sạt lở bờ sông, bờ biển là một trong những loại hình thiên tai gây thiệt hại nghiêm trọng tại nhiều địa phương.
Rủi ro sạt lở bờ sông, bờ biển của thành phố ở mức trung bình trong điều kiện diễn biến thường xuyên, tăng lên cao khi xảy ra lũ lớn, bão, sóng lớn và triều cường, và có thể đạt mức rất cao trong tình huống cực đoan làm thay đổi hình thái cửa sông, cồn cát và hệ thống bờ. Rủi ro không phân bố đồng đều.
Đối với bờ sông, mức rủi ro cao và rất cao tập trung dọc sông Bồ, Ô Lâu, Hương, Tả Trạch, Bù Lu-Nước Ngọt và tại các khu dân cư, tuyến đường, trạm bơm nằm sát bờ. Đối với bờ biển, các điểm ưu tiên gồm Phong Quảng, Thuận An, Vinh Lộc, Phú Lộc và Chân Mây-Lăng Cô, đặc biệt tại Phú Thuận-Thuận An, Phú Hải, Giang Hải-Vinh Hiền và các đoạn sát cửa biển.
Năng lực công trình, cảnh báo và xử lý khẩn cấp đã giúp bảo vệ nhiều khu vực dân cư và hạ tầng. Tuy nhiên, sạt lở vẫn có tính tích lũy, có thể tái diễn tại đoạn cũ hoặc dịch chuyển sang đoạn lân cận. Vì vậy, trong phương án ứng phó cần kết hợp công trình với quan trắc đường bờ, quản lý hành lang bảo vệ bờ, kiểm soát xây dựng sát mép nước, bảo vệ cồn cát và thảm thực vật, rà soát di dời hộ nguy hiểm, quản lý bùn cát và đánh giá tác động liên vùng trước khi xây dựng hoặc kéo dài các tuyến kè.
Để quản lý rủi ro bão, nước dâng, sạt lở bờ sông, bờ biển, ngành chức năng thành phố tập trung tăng cường quản lý tổng hợp rủi ro do bão, gió mạnh, nước dâng, xói lở bờ sông và bờ biển, gắn các giải pháp bảo vệ dân cư, nhà ở, sản xuất và hạ tầng với quản lý không gian ven sông, ven biển và đầm phá. Chủ động rà soát các khu vực có nguy cơ cao, nâng cao an toàn nhà ở và công trình, bảo đảm an toàn tàu thuyền, nuôi trồng thủy sản và các hoạt động kinh tế biển.
Đồng thời, tăng cường theo dõi diễn biến đường bờ và xói lở bằng công nghệ hiện đại, kết hợp đầu tư, nâng cấp đê, kè, công trình chắn sóng với các giải pháp dựa vào hệ sinh thái, bảo đảm việc xử lý tại một khu vực không làm gia tăng hoặc chuyển dịch rủi ro sang khu vực lân cận. Địa bàn ưu tiên gồm Phong Quảng, Thuận An, Phú Vinh, Phú Vang, Vinh Lộc, Phú Lộc, Chân Mây-Lăng Cô; cửa Thuận An và Tư Hiền; các đoạn sạt lở trên sông Hương, Bồ, Ô Lâu, Truồi, Tả Trạch và Bù Lu-Nước Ngọt. Ngành, đối tượng ưu tiên gồm dân cư sát biển và cửa sông; ngư dân; hộ nuôi trồng thủy sản; cơ sở du lịch; cảng và logistics; đường ven biển; công trình cấp nước, điện và thông tin.
Quản lý rủi ro lũ quét, sạt lở đất tại miền núi tập trung giảm thiểu rủi ro lũ quét, sạt lở đất tại các khu vực miền núi và địa hình dốc thông qua việc xác định rõ các điểm nguy cơ, tăng cường quan trắc, cảnh báo, quản lý dân cư và xử lý các điểm mất an toàn. Ưu tiên các khu dân cư ven suối, chân dốc, taluy, các tuyến giao thông thường xuyên bị chia cắt, trường học, cơ sở y tế, hồ đập và các khu vực đã từng xảy ra sạt lở.
Đối với các khu vực có nguy cơ rất cao, cần kết hợp giữa giải pháp công trình, cảnh báo sớm, tổ chức sơ tán với di dời, bố trí ổn định dân cư và sinh kế lâu dài, đặc biệt quan tâm đến hộ nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số và các hộ có thành viên dễ bị tổn thương. Địa bàn ưu tiên: A Lưới 1-5, Nam Đông, Khe Tre, Long Quảng, Bình Điền; phần đồi núi của Phú Lộc, Chân Mây-Lăng Cô, Hương Trà và Phong Điền; Quốc lộ 49, đường Hồ Chí Minh, La Sơn-Túy Loan và các tuyến liên xã độc đạo.
Đối tượng ưu tiên: Khu dân cư dưới chân dốc hoặc ven suối; đồng bào dân tộc thiểu số; hộ nghèo; trường học, trạm y tế; công trình thủy điện, thủy lợi; lực lượng cứu hộ và đơn vị bảo đảm giao thông. Các điểm nguy cơ cao được nhận diện đến cấp khu dân cư và tuyến giao thông; hộ dân nguy cơ rất cao có phương án bảo vệ hoặc di dời; các tuyến thiết yếu có phương án thông tuyến và tiếp cận thay thế; cảnh báo, sơ tán và năng lực tại chỗ được nâng cao./.
Bùi Hạnh