Tại dãy Himalaya, nhiệt độ gia tăng đang đẩy nhanh quá trình tan băng, làm gia tăng nguy cơ lở băng, lở đá và lũ quét. Thảm họa ngày 26/8 tại khu vực biên giới Nepal - Trung Quốc, khi một khối băng và đá lớn đổ xuống, gây lũ quét trên diện rộng, đã cho thấy sức tàn phá của các hiện tượng này. Theo các đánh giá ban đầu, dòng lũ mang theo đất đá đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến khu dân cư và cơ sở hạ tầng dọc các tuyến sông.
Thực tế đó càng nhấn mạnh yêu cầu tăng cường quan trắc, cảnh báo sớm và chuẩn bị phương án ứng phó tại các khu vực có nguy cơ cao. Trong khuôn khổ dự án "Sanjeevani" về ứng phó với lũ lụt do vỡ hồ băng (GLOF), chính phủ dự định hạ thấp mực nước tại 4 hồ băng có nguy cơ cao, bao gồm: hồ Thulagi (quận Manang), hồ Lower Barun (quận Sankhuwasabha), cùng hai hồ Lumding Tsho và Hongu-2 (quận Solukhumbu). Sáng kiến này tiếp nối những nỗ lực trước đây tại hồ Tsho Rolpa (quận Dolakha) và hồ Imja (quận Solukhumbu)- nơi mực nước đã được hạ thấp thành công nhằm giảm thiểu nguy cơ vỡ hồ băng.
Nepal triển khai đồng bộ giải pháp nhằm nâng cao năng lực ứng phó thiên tai (Ảnh minh họa).
Trong khi đó, Trung tâm Nghiên cứu Thủy văn và Tài nguyên Nước dự kiến lắp đặt các hệ thống cảnh báo lũ sớm tại 6 lưu vực sông trong khuôn khổ Dự án Quản lý rủi ro lũ lụt tại các lưu vực sông trọng điểm. Dự án này được triển khai từ năm 2022-2028 với tổng vốn đầu tư là 7,54 triệu USD. Trung tâm cũng sẽ cung cấp dịch vụ dự báo và cảnh báo lũ sớm liên tục 24/24 giờ trong khoảng thời gian từ giữa tháng 5 đến giữa tháng 10, bao trùm suốt mùa gió mùa chính. Trung tâm xác định các ưu tiên gồm sử dụng nước bền vững, xây dựng cơ sở hạ tầng có khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu, bảo đảm an toàn hàng không và giảm thiểu rủi ro thiên tai.
Nepal đã xây dựng mạng lưới hơn 250 trạm quan trắc nhằm thu thập dữ liệu thủy văn và khí tượng theo thời gian thực. Mạng lưới gồm 250 trạm quan trắc mực nước sông, trong đó có 230 trạm tự động; 15 trạm quan trắc hồ băng; 13 trạm quan trắc sông băng và nguồn nước; 50 trạm quan trắc lượng mưa tự động; cùng 33 trạm quan trắc trầm tích và 33 trạm quan trắc chất lượng nước. Việc mở rộng mạng lưới quan trắc và cảnh báo sớm, kết hợp với nghiên cứu khoa học và các biện pháp giảm thiểu rủi ro tại hồ băng, là những nội dung trọng tâm trong kế hoạch tăng cường năng lực ứng phó thiên tai của Nepal./.
Trần Hằng