Sơn La hướng mục tiêu thành lập Khu dự trữ sinh quyển thế giới Mường La - Tà Xùa

Sơn La đã quy hoạch và thành lập 5 Khu rừng đặc dụng (Xuân Nha, Sốp Cộp, Tà Xùa, Thuận Châu và Mường La), 2 Khu rừng bảo vệ cảnh quan di tích lịch sử văn hóa (rừng Văn bia Lê Thái Tông và rừng Đại tướng Võ Nguyên Giáp) và 1 Khu rừng nghiên cứu, thực nghiệm khoa học của Trung tâm Lâm nghiệp Tây Bắc với quy mô diện tích quy hoạch đến năm 2030 là 88.399,3 ha, chiếm 12,7% tổng diện tích đất lâm nghiệp toàn tỉnh.

Các Khu rừng đặc dụng của tỉnh có tính đa dạng sinh học cao với các hệ sinh thái đặc trưng điển hình rừng kín thường xanh vùng núi cao Tây Bắc, với nhiều loài động thực vật quý hiếm có tên trong sách đỏ Việt Nam và danh lục đỏ thế giới. Trong đó, đáng chú ý là các loài thực vật lá kim (hạt trần) như: Pơ mu, bách xanh, du sam, thông tre, thông 5 lá, đỉnh tùng. Các loài thực vật lá rộng (hạt kín) như: Trầm hương, Lát hoa; đinh hương, đinh thối, nghiến, sến mật, đặc biệt là Vân Sam Hoàng Liên,… Cùng với đó là nhiều loài động vật quý hiếm như: Vượn đen tuyền, vượn đen má trắng, voi, gấu,… Những loài thực vật, động vật quý hiếm đang được lực lượng kiểm lâm và người dân ngày đêm bảo vệ.

Đa dạng sinh học là nền tảng quan trọng để Sơn La khai thác, thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội. 

Khu bảo tồn thiên nhiên Mường La quản lý hơn 17.890 ha rừng và đất lâm nghiệp trải rộng trên 3 xã, có vai trò quan trọng trong việc gìn giữ đa dạng sinh học của tỉnh. Khu vực này có 670 loài thực vật và 283 loài động vật. Nhiều loài quý hiếm được ghi nhận trong Sách đỏ Việt Nam và thế giới như bách xanh, pơ mu, trai lý, trám đen. Đặc biệt, đây là một trong số ít khu vực còn ghi nhận sự tồn tại của vượn đen tuyền - loài linh trưởng đặc hữu đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng.

Trong khi đó rừng đặc dụng Tà Xùa hiện còn nhiều cánh rừng nguyên sinh với các loài thực vật có giá trị bảo tồn nguồn gen, nhiều loại gỗ quý hiếm. Rừng đặc dụng Tà Xùa có diện tích hơn 17.000 ha, trải dài qua các xã Tà Xùa, Suối Tọ và xã Mường Cơi. Khu rừng sở hữu địa hình đồi núi cao, dốc đứng và chia cắt mạnh, nơi đây có nhiều đỉnh núi trên 2.000m với nhiều địa danh nổi tiếng như: “Thiên đường mây Tà Xùa”, “Sống lưng khủng long”, mỏm Cá Heo, đỉnh U Bò ở xã Tà Xùa; cùng hệ thống suối, thác hùng vĩ là những điểm đến hấp dẫn, thu hút du khách ưa khám phá và yêu thích du lịch mạo hiểm.

Về hệ sinh thái, khu vực Tà Xùa hiện có hơn 780 loài thực vật, trong đó có 123 loài quý hiếm được ghi trong Sách đỏ Việt Nam và các nghị định bảo tồn của Chính phủ. Hệ động vật cũng rất phong phú với 60 loài thú, 215 loài chim (31 loài quý hiếm), 35 loài bò sát và 28 loài lưỡng cư.

Với giá trị tài nguyên trên, Sơn La đang xây dựng hồ sơ và đề cử xác lập Khu dự trữ sinh quyển thế giới thuộc khu vực hành lang đa dạng sinh học từ Khu bảo tồn thiên nhiên Mường La sang Khu rừng đặc dụng Tà Xùa. Theo đó, khu vực đề xuất có tổng diện tích khoảng 128.250 ha, gồm vùng lõi 34.853 ha, vùng đệm 26.354 ha và vùng chuyển tiếp 67.043 ha. Phạm vi nghiên cứu trải dài trên địa bàn 8 xã: Ngọc Chiến, Chiềng Lao, Mường La, Chiềng Hoa, Xím Vàng, Tà Xùa, Suối Tọ và Mường Cơi.

Việc thành lập Khu dự trữ trên nhằm bảo tồn toàn diện đa dạng sinh học và tính kết nối liên tục của hệ sinh thái rừng núi cao Tây Bắc qua hành lang Mường La - Tà Xùa; đồng thời phát huy vị thế danh hiệu quốc tế của UNESCO để lan tỏa các giá trị thiên nhiên, văn hóa, mở rộng hợp tác và thu hút nguồn lực thúc đẩy phát triển kinh tế xanh, bền vững cho tỉnh Sơn La.

Những năm qua, lực lượng kiểm lâm cùng địa phương triển khai hiệu quả công tác bảo vệ rừng, đa dạng sinh học. 

Để triển khai nhiệm vụ này, ngành chức năng đẩy mạnh công tác thông tin, truyền thông và tham vấn cộng đồng. Xây dựng đề cương truyền thông định hướng; tuyên truyền về mục đích, ý nghĩa, phạm vi ranh giới phân vùng và lộ trình xác lập Khu dự trữ sinh quyển thế giới. Tổ chức tuyên truyền, truyền thông trên đài phát thanh truyền hình tỉnh; mạng xã hội, các phương tiện báo, đài phát thanh truyền hình trung ương và địa phương nhằm tạo sự đồng thuận cao từ hệ thống chính trị cấp tỉnh, cấp ủy/chính quyền cấp xã đến nhân dân các dân tộc trên địa bàn tỉnh; các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước đối với việc đề xuất khu dự trữ sinh quyển trên địa bàn tỉnh.

Triển khai quy trình tham vấn xin ý kiến đồng thuận của đại diện cộng đồng dân cư. Khảo sát, thu thập cơ sở dữ liệu về điều tra cơ bản đa dạng sinh học, điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, văn hóa, tài liệu quy hoạch và các dự án đầu tư trên địa bàn vùng đề cử. Rà soát chồng lấn về quy hoạch, kế hoạch (nếu có) theo lĩnh vực quản lý của các ngành, đơn vị:

Rà soát quy hoạch lâm nghiệp (ba loại rừng); kế thừa cơ sở dữ liệu về lưu vực sông suối, nguồn nước, công trình thủy lợi, phòng chống thiên tai và quy hoạch tài nguyên nước; quy hoạch khoáng sản, bảo đảm không có xung đột, mâu thuẫn với mục tiêu bảo tồn tại vùng lõi và vùng đệm. Rà soát quy hoạch đô thị và nông thôn, các dự án đầu tư xây dựng hạ tầng kỹ thuật nhằm bảo đảm đồng bộ giữa bảo tồn đa dạng sinh học với định hướng phát triển không gian.

Rà soát quy hoạch điện lực, hệ thống thủy điện, hạ tầng truyền tải điện và các hoạt động công nghiệp, thương mại liên quan. Rà soát quy hoạch và các dự án phát triển du lịch, dịch vụ trên địa bàn. Rà soát các dự án đầu tư phát triển kinh tế - xã hội hiện hữu trên địa bàn quản lý. Bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ giữa Quy hoạch tỉnh, các quy hoạch ngành với mục tiêu bảo tồn đa dạng sinh học và định hướng phát triển không gian, hạ tầng kỹ thuật; tuyệt đối không để xảy ra chồng lấn, xung đột với mục tiêu bảo tồn tại vùng lõi và vùng đệm.

Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì phối hợp với các Sở, ban ngành, đơn vị tư vấn tổ chức lập bộ hồ sơ đề cử theo mẫu của UNESCO, hệ thống bản đồ GIS chuẩn tọa độ WGS84, Kế hoạch quản lý (2027-2032), Chiến lược phát triển bền vững (2027-2036) và đề xuất bộ máy quản lý và quy chế hoạt độngHoàn thiện và ban hành hồ sơ trình Bộ Nông nghiệp và Môi trường: Tiếp thu ý kiến chỉ đạo của Ban Thường vụ Tỉnh ủy, hoàn thiện bộ hồ sơ tiếng Việt trình UBND tỉnh phê duyệt để chính thức gửi Bộ Nông nghiệp và Môi trường (qua Cục Bảo tồn thiên nhiên và Đa dạng sinh học) tổ chức thẩm định cấp Bộ. Sơn La đặt mục tiêu đến tháng 9/2027 hoàn thành lập, thẩm định hồ sơ trong nước trước ngày 30/6/2027; hoàn tất thủ tục đệ trình UNESCO quốc tế trước ngày 30/9/2027./.

Lê Cường