Sau khi sáp nhập, tỉnh Thái Nguyên mới là địa phương có trữ lượng khoáng sản lớn, đa dạng như kim loại màu có thiếc, chì, kẽm, vonfram, vàng, đồng, niken, thủy ngân... Đây cũng là tỉnh có trữ lượng than lớn thứ hai trong cả nước, trên 100 triệu tấn.
Tuy nhiên, hoạt động khai thác khoáng sản thời gian qua cũng bộc lộ nhiều nguy cơ gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến nguồn nước, đất đai và đời sống người dân.
Trước thực trạng đó, tỉnh Thái Nguyên đã chủ động triển khai nhiều giải pháp nhằm siết chặt công tác bảo vệ môi trường trong lĩnh vực này. Các cơ quan chức năng tăng cường thanh tra, kiểm tra định kỳ và đột xuất đối với doanh nghiệp khai thác, kiên quyết xử lý các trường hợp vi phạm quy định về bảo vệ môi trường.
Song song với đó, tỉnh yêu cầu các đơn vị khai thác phải thực hiện nghiêm việc đánh giá tác động môi trường, ký quỹ cải tạo, phục hồi môi trường và áp dụng công nghệ khai thác tiên tiến, hạn chế tối đa phát thải. Việc gắn trách nhiệm bảo vệ môi trường với hiệu quả sản xuất không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro ô nhiễm mà còn góp phần nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp và cộng đồng.
Tỉnh Thái Nguyên yêu cầu các doanh nghiệp khai thác khoáng sản coi bảo vệ môi trường là điều kiện tiên quyết trong sản xuất. Đơn cử tại mỏ Pác Lạng, công tác quản lý chất thải và bảo vệ rừng được triển khai bài bản. Lãnh đạo Công ty TNHH Trường Thịnh Thái Nguyên, đơn vị chủ quản mỏ Pác Lạng, cho biết, công ty xác định khai thác phải gắn với bảo vệ môi trường.
Thái Nguyên là địa phương có nguồn tài nguyên khoáng sản phong phú, đa dạng. (Ảnh: BCL).
Nguồn nước thải tại mỏ được thu gom, xử lý qua hệ thống lắng, lọc trước khi xả ra môi trường. Chất thải nguy hại được phân loại, lưu chứa đúng quy chuẩn và ký hợp đồng với đơn vị đủ điều kiện để xử lý. Đặc biệt, khu vực rừng xung quanh mỏ luôn được giữ nguyên hiện trạng, hạn chế tối đa việc chặt phá, đồng thời tổ chức trồng bù cây xanh tại các vị trí đã khai thác xong. Do khai thác công nghiệp hầm lò, khu vực rừng núi rộng trên 80ha thuộc 2 xã Ngân Sơn và Thượng Quan, địa hình rừng núi phức tạp nên đơn vị không chỉ chú trọng vấn đề nước thải, mỏ Pác Lạng còn tăng cường biện pháp chống bụi, giảm tiếng ồn trong quá trình khoan, nổ mìn, vận chuyển quặng, góp phần hạn chế tác động tiêu cực đến đời sống người dân.
Đáng chú ý, mỏ đất của Công ty CP Kinh doanh cảng Hạ Long tại xã Tân Khánh - đơn vị mới trúng đấu thầu cũng đã sớm đầu tư hạ tầng đồng bộ nhằm hạn chế tác động môi trường.
Ngay từ đầu, mỏ đã xây dựng hệ thống đường bê tông vào khu vực khai thác, lắp đặt vòi phun nước tự động rửa xe trước khi ra khỏi mỏ. Nhờ đó, bùn đất, bụi không phát tán ra môi trường xung quanh trong quá trình vận chuyển. Đây được xem là mô hình đáng khích lệ trong khai thác khoáng sản gắn với bảo vệ môi trường tại địa phương.
Bên cạnh đó, tại xã Phúc Thuận, mỏ cát kết của Công ty TNHH Hằng Ngọc Tú cũng đang đổi mới phương thức khai thác theo hướng bảo vệ môi trường hơn. Đại diện Ban Quản lý mỏ cát kết Phúc Thuận, chia sẻ, quá trình khai thác và vận chuyển nếu không kiểm soát tốt sẽ phát sinh bụi, bùn đất ra đường giao thông và khu dân cư.
Vì vậy, mỏ đã đầu tư hệ thống phun nước giảm bụi tại khu vực khai thác, che phủ kín phương tiện khi vận chuyển, thường xuyên vệ sinh tuyến đường ra vào mỏ. Doanh nghiệp cũng bố trí cán bộ theo dõi môi trường, kịp thời xử lý khi có phát sinh. Song song với nỗ lực của doanh nghiệp, các cơ quan chức năng của tỉnh cũng tăng cường công tác quản lý nhà nước về an toàn môi trường trong khai thác, chế biến khoáng sản, đặc biệt là lĩnh vực sử dụng vật liệu nổ công nghiệp (VLNCN).
Ngành chức năng của tỉnh đã hướng dẫn các doanh nghiệp có hoạt động khai thác, chế biến khoáng sản sử dụng VLNCN tăng cường công tác an toàn trong quản lý vật liệu nổ, tiền chất thuốc nổ; đồng thời chú trọng phòng, chống thiên tai, tìm kiếm cứu nạn, bảo đảm an toàn đập chắn, hồ chứa quặng đuôi. Đặc biệt, việc triển khai Thông tư số 24/2025/TT-BCT về kế hoạch quản lý rủi ro trong khai thác khoáng sản và Thông tư 31/2025/TT-BCT về nội dung thiết kế cơ sở, thiết kế mỏ được thực hiện nghiêm túc.
Qua đó, các dự án khai thác mới đều phải tính toán đầy đủ yếu tố môi trường, an toàn, phòng ngừa sự cố ngay từ khâu thiết kế. Trong năm qua, công tác quản lý VLNCN và hóa chất được triển khai đồng bộ. Các cơ quan chuyên môn đã thực hiện cấp mới, cấp lại, cấp điều chỉnh 51 giấy phép sử dụng VLNCN, cấp 185 giấy chứng nhận huấn luyện kỹ thuật an toàn VLNCN, an toàn tiền chất thuốc nổ; kiểm tra việc thực hiện thông báo dịch vụ nổ mìn của 6 đơn vị.
Tỉnh Thái Nguyên yêu cầu các đơn vị phải đảm bảo yếu tố môi trường trong quá trình khai thác khoáng sản. (Ảnh: MS).
Kết quả kiểm tra nghiệm thu hoàn thành công trình xây dựng kho chứa VLNCN của 5 mỏ, 5 đơn vị được thông báo công khai. Bên cạnh đó, tỉnh tiếp nhận 32 hồ sơ biện pháp phòng ngừa, ứng phó sự cố hóa chất, 4 hồ sơ kế hoạch phòng ngừa sự cố hóa chất, thẩm định 4 hồ sơ điều chỉnh giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh hóa chất. Ngoài ra, Thái Nguyên còn tham gia chứng kiến diễn tập ứng phó sự cố hóa chất tại 11 doanh nghiệp, thẩm định và tham mưu cấp 71 giấy phép nhập khẩu hóa chất Bảng 3.
Đây là những nội dung quan trọng nhằm nâng cao năng lực ứng phó, giảm thiểu rủi ro môi trường trong hoạt động sản xuất công nghiệp và khai thác khoáng sản. Đối với những vấn đề phát sinh từ thực tiễn, tỉnh chủ động phối hợp kiểm tra liên ngành, đồng thời hướng dẫn 7 doanh nghiệp có hồ chứa thải quặng đuôi, bãi thải mỏ thực hiện các biện pháp an toàn trước mùa mưa bão.
Siết chặt bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác khoáng sản thể hiện quyết tâm của Thái Nguyên trong định hướng phát triển bền vững. Trong bối cảnh yêu cầu tăng trưởng kinh tế phải song hành với bảo vệ tài nguyên và môi trường, những biện pháp mà tỉnh đang triển khai là cần thiết và phù hợp với thực tiễn.
Khi công tác quản lý được thực hiện nghiêm túc, minh bạch và có sự giám sát của cộng đồng, hoạt động khai thác khoáng sản sẽ từng bước đi vào nền nếp, hạn chế tình trạng tận thu, khai thác trái phép hoặc gây ô nhiễm kéo dài. Về lâu dài, đây không chỉ là giải pháp bảo vệ môi trường sống của người dân mà còn là cách để giữ gìn nguồn tài nguyên cho các thế hệ sau.
Thái Nguyên đang cho thấy sự chuyển biến tích cực trong tư duy quản lý, từ chú trọng số lượng sang coi trọng chất lượng và hiệu quả bền vững. Với quyết tâm chính trị cao và sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, ngành, công tác bảo vệ môi trường trong khai thác khoáng sản tại địa phương được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng vững chắc cho phát triển kinh tế – xã hội hài hòa, ổn định và lâu dài.
Quỳnh Trang