Quảng Ninh đẩy mạnh nghiên cứu, phát triển sản phẩm công nghệ chiến lược

Theo đánh giá của UBND tỉnh Quảng Ninh, giai đoạn 2021-2025, hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trên địa bàn tỉnh đã có những bước chuyển biến mạnh mẽ, đóng góp quan trọng vào quá trình chuyển đổi phương thức phát triển từ “nâu” sang “xanh” theo hướng bền vững. Khoa học, công nghệ từng bước trở thành động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của tỉnh;

Hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ được triển khai đồng bộ, bám sát yêu cầu thực tiễn, gắn với phát triển lĩnh vực có thế mạnh của tỉnh, tỷ lệ ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn đạt gần 90%. Nhiều sản phẩm OCOP, sản phẩm đặc trưng địa phương được hỗ trợ xây dựng, bảo hộ và phát triển thương hiệu; đã có nhiều sáng chế, giải pháp hữu ích và nhãn hiệu quốc tế được cấp văn bằng bảo hộ.

Tuy nhiên, sự phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của tỉnh vẫn còn một số hạn chế, chưa tạo ra bước bứt phá mạnh mẽ tương xứng với tiềm năng và lợi thế. Hoạt động đổi mới sáng tạo, đổi mới công nghệ trong doanh nghiệp còn chậm, số lượng doanh nghiệp khoa học và công nghệ còn ít, quy mô nhỏ, chưa thu hút được các doanh nghiệp lớn tham gia.

Hạ tầng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số còn thiếu và chưa đồng bộ; chưa hình hành được trung tâm dữ liệu lớn, trung tâm đổi mới sáng tạo và khu công nghệ cao đủ mạnh để dẫn dắt phát triển các ngành công nghệ chiến lược, thu hút doanh nghiệp công nghệ cao và nguồn nhân lực chất lượng cao. Nguồn nhân lực chất lượng cao chưa đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, đặc biệt thiếu chuyên gia đầu ngành trong các lĩnh vực công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, kinh tế biển, du lịch và y tế.

Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang tạo ra những thay đổi mang tính thời đại, tỉnh Quảng Ninh bước vào giai đoạn phát triển bứt phá với mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, một trung tâm kinh tế biển năng động, toàn diện của cả nước vào năm 2030. Việc triển khai các chủ trương lớn của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, đặt ra yêu cầu cấp thiết: Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải thực sự trở thành đột phá chiến lược, là động lực chính để xác lập mô hình tăng trưởng mới dựa trên nền tảng năng suất và dữ liệu.

Kế hoạch phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2026 - 2030 được ban hành nhằm cụ thể hóa tầm nhìn chiến lược đó; là căn cứ pháp lý để các cấp, các ngành, các địa phương trong tỉnh triển khai đồng bộ các chương trình, nhiệm vụ trọng điểm, góp phần hiện thực hóa khát vọng xây dựng Quảng Ninh trở thành tỉnh giàu mạnh, văn minh, hiện đại.

Quảng Ninh hướng tới mục tiêu nằm trong nhóm dẫn đầu cả nước về ứng dụng, chuyển giao khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Tập trung phát triển các lĩnh vực trọng điểm dựa trên lợi thế của tỉnh như: quản trị phát triển dựa trên dữ liệu kinh tế biển, đảo xanh và số, du lịch di sản chất lượng cao, công nghiệp chế biến chế tạo, kinh tế hàng không tầm thấp và logistics.

Một trong những nhiệm vụ quan trọng là phát triển hạ tầng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đồng bộ, hiện đại. Phát triển hạ tầng nghiên cứu, thử nghiệm và tính toán dùng chung: Tập trung nguồn lực đầu tư phát triển hạ tầng cho các lĩnh vực công nghệ có nhu cầu cấp thiết và khả năng lan tỏa mạnh mẽ, trọng tâm là các công nghệ chiến lược phục vụ kinh tế biển, kinh tế di sản và công nghiệp chế biến chế tạo. Tổ chức triển khai các dự án hạ tầng gắn với định hướng phát triển vùng kinh tế trọng điểm của tỉnh, đảm bảo làm chủ công nghệ và tự chủ dữ liệu. 

Từ các vùng trồng dược liệu, Quảng Ninh phát triển sản phẩm y tế chuyên biệt từ dược liệu bản địa. 

Đầu tư nâng cấp hệ thống các phòng thí nghiệm, cơ sở kiểm định, đánh giá chất lượng sản phẩm đạt chuẩn quốc tế. Xây dựng nền tảng chia sẻ phòng thí nghiệm tại tỉnh Quảng Ninh; nâng cao năng lực, hiệu quả hoạt động các phòng thí nghiệm, kiểm định của tỉnh đáp ứng nhu cầu kiểm định, kiểm nghiệm về chất lượng sản phẩm, hàng hóa, môi trường của người dân, doanh nghiệp và phục vụ công tác quản lý nhà nước. 

Quảng Ninh đẩy mạnh ứng dụng AI, dữ liệu lớn (Big Data) và Internet vạn vật (IoT) trong giám sát môi trường, cảnh báo rủi ro thiên tai và quản lý hậu kiểm. Xây dựng khu kinh tế số và tri thức tự do, khu công nghệ cao, khu công nghệ số tập trung phù hợp với thực tiễn Quảng Ninh, trở thành những không gian thử nghiệm, ứng dụng và lan toả.

Phát triển các trung tâm nghiên cứu (R&D), vườn ươm khởi nghiệp và không gian đổi mới sáng tạo tại các khu công nghệ cao, khu công nghệ số tập trung. Phấn đấu hình thành 1-2 khu công nghệ cao trên địa bàn tỉnh. Xây dựng khu công nghệ số tập trung của tỉnh tại Tuần Châu theo mô hình trung tâm đổi mới sáng tạo, tập trung vào nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao công nghệ.

Các địa phương tập trung nâng cấp hạ tầng đổi mới sáng tạo phục vụ các lĩnh vực thế mạnh của tỉnh gồm: Logistics, cửa khẩu số, kinh tế biển, nông nghiệp công nghệ cao, dược liệu biển, du lịch thông minh và kinh tế di sản. Xây dựng các khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, khu sản xuất giống cây lâm nghiệp chất lượng cao; Khu trình diễn, giới thiệu, mô hình, thực nghiệm ứng dụng tiến bộ khoa học công nghệ, lưu trữ nguồn gen phù hợp với thực tiễn của tỉnh.

Hoàn thiện danh mục công nghệ chiến lược theo hướng tập trung, bám sát nhu cầu chuyển dịch mô hình tăng trưởng từ "nâu" sang "xanh" và lợi thế đặc thù của tỉnh Quảng Ninh. Phát triển các công nghệ có khả năng hình thành chuỗi giá trị và thị trường tiêu thụ tại chỗ. Tập trung nguồn lực để nghiên cứu, chuyển giao và làm chủ các công nghệ phục vụ xây dựng Quảng Ninh trở thành hình mẫu quốc gia về ứng dụng, chuyển giao công nghệ chuyển đổi xanh.

Tỉnh phân định rõ nhóm công nghệ ưu tiên: Tập trung vào các lĩnh vực du lịch thông minh, logistics, công nghiệp chế biến chế tạo ứng dụng công nghệ cao, kinh tế biển xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế tầm thấp, kinh tế bạc... Doanh nghiệp giữ vai trò dẫn dắt đầu tư; khuyến khích sử dụng sản phẩm, dịch vụ công nghệ số trong nước đáp ứng yêu cầu kỹ thuật; việc mua sắm, đặt hàng thực hiện theo quy định của pháp luật về đấu thầu, ngân sách nhà nước và các quy định có liên quan;

Nhóm tạo động lực đột phá: Tập trung vào kinh tế biển xanh, dược liệu biển, công nghệ bán dẫn, AI và kinh tế hàng không tầm thấp. Tỉnh chủ động đầu tư, đặt hàng và dẫn dắt; các viện, trường và doanh nghiệp phối hợp nghiên cứu, đề xuất triển khai cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) khi được cơ quan có thẩm quyền cho phép hoặc theo quy định của pháp luật. 

Xác định rõ các công nghệ lõi cần ưu tiên giải quyết các bài toán lớn của tỉnh gồm: mô hình "Mỏ thông minh" (Smart Mining), ứng dụng UAV/Drone trong kinh tế tầm thấp, công nghệ nuôi biển xa bờ bằng vật liệu mới chịu sóng bão, công nghệ xử lý và tái chế đất đá thải mỏ, kỹ thuật y khoa ít xâm lấn và chế biến sâu dược liệu bản địa (Sá sùng, Hàu, Ba kích...).

Tập trung nguồn lực để phát triển và làm chủ các công nghệ chiến lược theo chuỗi khép kín. Ưu tiên các lĩnh vực: trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), bán dẫn, robot, năng lượng sạch và công nghệ biển hiện đại. Ứng dụng đồng bộ IoT, AI, tự động hóa, robot và mô phỏng 3D/4D vào quản lý, vận hành các dây chuyền khai thác lộ thiên và hầm lò; phát triển mô hình mỏ số (Mining Digital Twin) nhằm mô phỏng, dự báo và tối ưu hóa năng suất. Thiết kế, chế tạo và vận hành thử nghiệm các công trình nổi cỡ lớn đa mục tiêu, kết hợp khai thác năng lượng tái tạo (điện gió ngoài khơi, năng lượng mặt trời) với hạ tầng nuôi biển xa bờ./.

Trần Tuấn