Nghiên cứu, ứng dụng khoa học-công nghệ bảo tồn, phát triển dược liệu

Lan kim tuyến là loài dược liệu quý, có giá trị cao trong y học cổ truyền và ý nghĩa quan trọng trong bảo tồn đa dạng sinh học, nguồn gen bản địa. Tại Cao Bằng, loài cây này phân bố tự nhiên ở một số khu rừng có điều kiện sinh thái đặc thù, song những năm gần đây đang ngày càng khan hiếm do tình trạng khai thác, thu hái tự phát trước nhu cầu thị trường gia tăng.

Trước thực tiễn đó, việc ứng dụng khoa học và công nghệ vào nghiên cứu, nhân giống và xây dựng mô hình trồng lan kim tuyến và một số loại lan khác được xác định là hướng đi tất yếu. Từ yêu cầu này, Viện Đổi mới sáng tạo Quốc gia chủ trì triển khai nhiệm vụ khoa học công nghệ “Ứng dụng công nghệ cao xây dựng mô hình trồng dược liệu lan kim tuyến bản địa và một số loại lan khác tại tỉnh Cao Bằng”. Đến nay, 4/5 nội dung nghiên cứu của nhiệm vụ đã hoàn thành, đạt nhiều kết quả quan trọng, tạo nền tảng cho ứng dụng và chuyển giao vào thực tiễn.

Một trong những bước tiến đáng chú ý là công tác khảo sát, thu thập và định danh nguồn gen. Nhóm nghiên cứu đã xác định được hai loài lan kim tuyến bản địa gồm lan kim tuyến tơ và lan kim tuyến đá vôi. Đây là cơ sở khoa học quan trọng để tiến tới chuẩn hóa nguồn gen và xây dựng hệ thống tiêu chuẩn cây giống.

Đối với loài lan kim tuyến, quy trình trồng được hoàn thiện dựa trên hệ thống dữ liệu về điều kiện môi trường (nhiệt độ, độ ẩm, cường độ ánh sáng); giá thể (độ ẩm, chỉ số pH) và chế độ dinh dưỡng cho từng giai đoạn phát triển của cây. Quy trình này không chỉ giúp cây sinh trưởng ổn định trong môi trường có kiểm soát, mà còn tạo nền tảng vững chắc để xây dựng mô hình canh tác lan kim tuyến ứng dụng công nghệ cao.

Cao Bằng đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng khoa học-công nghệ trong bảo tồn, phát triển nguồn gen dược liệu quý (Ảnh minh họa). 

Đối với loài lan hồ điệp - một loài lan có giá trị kinh tế cao trên thị trường. Đến nay, đã hoàn thiện được hệ thống cơ sở dữ liệu và quy trình trồng lan hồ điệp thương phẩm tại Cao Bằng. Quy trình bao gồm các thông số môi trường, giá thể và chế độ dinh dưỡng theo từng giai đoạn sinh trưởng và ra hoa, góp phần nâng cao chất lượng hoa và hiệu quả sản xuất.  

Từ việc nghiên cứu và ứng dụng đồng bộ các giải pháp khoa học công nghệ, nhiệm vụ đã đạt được nhiều kết quả, cụ thể 1 bộ tiêu chuẩn cơ sở cây giống lan kim tuyến bản địa; hoàn thiện 2 quy trình: trồng lan kim tuyến bản địa và quy trình trồng lan hồ điệp thương phẩm trong nhà màng thông minh. Đến nay, đã sản xuất được 17.000 cây giống lan kim tuyến bằng phương pháp nuôi cấy mô in vitro, sau khi đưa ra vườn ươm cây sinh trưởng khỏe mạnh. Đối với lan hồ điệp, đã có 2.800 cây giai đoạn ra vườn ươm và 2.200 cây trưởng thành được xử lý phân hóa ngồng hoa và ra hoa đúng thời điểm, hoa sinh trưởng và phát triển tốt. 

Trên cơ sở những kết quả đạt được, mô hình trồng lan kim tuyến và lan hồ điệp ứng dụng công nghệ cao đang tiếp tục được mở rộng với quy mô hàng trăm mét vuông tại khu nông lâm nghiệp công nghệ cao của tỉnh. Hệ thống nhà màng thông minh kết hợp với công nghệ cảm biến giúp kiểm soát chính xác các yếu tố môi trường, tạo điều kiện tối ưu cho cây phát triển.

Việc ứng dụng công nghệ số không chỉ giúp nâng cao độ chính xác trong sản xuất mà còn góp phần giảm chi phí lao động, tăng năng suất và chất lượng sản phẩm. Đây được xem là bước chuyển quan trọng từ phương thức canh tác truyền thống sang nông nghiệp thông minh, phù hợp với xu hướng phát triển hiện nay./.

Hồng Hạnh